क्रिकेट प्रेम देखेर मक्ख ब्रेट ली- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार

क्रिकेट प्रेम देखेर मक्ख ब्रेट ली

अस्ट्रेलियाली क्रिकेट इतिहासका बेजोड तीव्र गतिका बलर ब्रेट लीले भने– साँच्चै नेपालमा क्रिकेटप्रतिको माया गजब रहेछ
हिमेश

काठमाडौँ — टेस्ट मान्यताप्राप्त देश नै किन नहोस्, केही देशमा क्रिकेट त्यति लोकप्रिय छैन, जति नेपालमा छ । क्रिकेट खेल्ने र हेर्ने क्रममा ब्रेट लीले अनेक देश घुमे । यिनै ली दुई दिन नेपालमा रहे शुक्रबारसम्म । अस्ट्रेलियाली क्रिकेट इतिहासमा बेजोड तीव्र गतिका बलर रहेका यी पूर्व खेलाडीको छोटो बसाइमै अनुभव हो, साँच्चै नेपालमा क्रिकेटप्रतिको माया गजब रहेछ । मक्खै देखिएका ली अब चाँडै सुरु हुन लागेको नेपाल टी–२० लिगसँग जोडिएका छन् ।

उनी हुनेछन् प्रतियोगिताका ‘मेन्टर’ । त्यसको अर्थ उनी प्रतियोगितामा कुनै न कुनै रूपमा लगातार जोडिनेछन् । अचेल ट्वान्टी–२० क्रिकेटमा यो ‘मेन्टर’ शब्द खुबै लोकप्रिय छ । ‘मेन्टर’ को भूमिका लगभग प्रशिक्षकसँग मिल्छ । धेरै अर्थमा फरक पनि छ । ‘मेन्टर’ को खास काम हो, टिमलाई उत्साहित राख्ने, खेलाडीलाई राम्रो खेल्न प्रेरित गर्ने । यी लीले ‘मेन्टर’ का रूपमा सिंगै नेपाल टी–२० लाई जीवन्त राख्न मदत गर्नेछन् ।

त्यसो त उनको भ्रमण दुई दिनकै मात्र रह्यो । प्रतियोगिताका क्रममा उनी नेपालमा रहने छैनन् । तर, अहिलेको समय प्रविधिको न हो, उनी अनलाइनको माध्यममा प्रतियोगिताका व्यवस्थापक, प्रशिक्षक र खेलाडीसँग सम्पर्कमा रहनेछन् । यी सबैलाई उनले आफ्नो अनुभव सुनाउने छन् । तय छ, यी बहुमूल्य रहनेछन् नै । शुक्रबार उनी नेपाली मिडियासामु प्रस्तुत भए । उनको पहिलो भनाइ नै रह्यो, नेपालमा क्रिकेटप्रतिको जुन माया छ, त्यसैले यो खेललाई अर्को स्तरमा पुर्‍याउने छ ।

लीले भने, ‘मैले सिधा सिधा नेपालमा क्रिकेटप्रतिको माया देखें । मैले धेरै देश घुमेको छु । भारतमै पनि मैले लामो समय बिताएको छु । अस्ट्रेलिया त मेरै देश भयो । नेपालमा मैले जुन प्रकारको क्रिकेटप्रतिको लगाव देखें, यो अर्कै स्तरको छ । यसले नेपालको क्रिकेट अझ अगाडि बढ्ने छ, पछाडि होइन ।’ उनले अस्ट्रेलियाका लागि टेस्ट खेले, वान डे पनि खेले । क्रिकेटको कान्छो स्वरूप ट्वान्टी–२० क्रिकेट पनि खेले । विश्व क्रिकेटलाई लिएर उनमा अनुभवको कुनै कमी रहेन ।

राजधानीमा आयोजित कार्यक्रममा नेपाल टी–२० लिगका मेन्टर अस्ट्रेलियन महान क्रिकेटर ब्रेट ली । तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर

नेपालमा क्रिकेटको भविष्यलाई लिएर पनि उनी उत्तिकै आशावादी छन् । उनले भने, ‘पछिल्लो समय नेपाली क्रिकेटले जुन विकास गरेको छ, त्यो राम्रो छ । यो प्रगति अहिलेको मात्र होइन, ५–६ वर्षयताको हो । यही क्रिकेटसँग जोडिन पाउँदा म खुसी हुने नै भएँ ।’ नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) को आयोजनामा हुने आधिकारिक ट्वान्टी–२० क्रिकेट लिग सेप्टेम्बर २४ देखि अक्टोबर २० सम्म काठमाडौंमा हुँदै छ । यसमा भिड्ने छन् ६ टिम ।

उनले अस्ट्रेलियाका लागि ७६ टेस्ट खेले । यसमा लिए ३ सय १० विकेट । सायद उनी बढी एकदिवसीय बलर थिए, उनको समयमा एकदिवसीय क्रिकेटको जगजगी थियो । उनले २ सय २१ एकदिवसीय खेले । यसमा उनले लिएको विकेट संख्या रह्यो ३ सय ८० विकेट । सन् २००३ को एकदिवसीय विश्वकप अस्ट्रेलियाले जित्दा उनी एक महत्त्वपूर्ण सदस्य थिए । आफ्नो खेलजीवनको अन्त्यतिर उनले इन्डियन प्रिमियर लिग र बिगबास दुवै खेले । सन् २०१५ मा उनले सबै खाले क्रिकेटबाट संन्यास लिए ।

लीका प्राविधिक मन्त्र

लीको यो पहिलो नेपाल भ्रमण पनि हो । भलै, उनले नेपाली क्रिकेटबारे धेरै सुनेका छन् । नेपालका पूर्वखेलाडी विनोद दासबारे पनि उनले उत्तिकै सुनेका रहेछन् । उनी थप्छन्, ‘पहिलोपल्ट नेपाल आउँदा नै मैले जुन प्रकारको न्यायो माया र आतिथ्यता पाएँ, यो कम्ती रहेन ।’ उनी यिनै भावनात्मक कुरामा मात्र अल्झिरहेनन् । उनले केही प्राविधिक कुरा पनि मजाले गरे । जस्तो, पहिलो प्रश्न नेपाली क्रिकेटका लागि कुन महत्त्वपूर्ण हुन्छ, लामो दिन चल्ने क्रिकेट, एक दिनको क्रिकेट कि ट्वान्टी–२० ?

उनी मान्छन्, तीनै विधा उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । न एकलाई छोड्न मिल्छ, न त अर्कोलाई बढी महत्त्व दिन मिल्छ । उनलाई लाग्छ दुई वा त्यो भन्दा बढी दिन चल्ने क्रिकेट यो खेलको मुख्य आधार हो । त्यसैले नेपाल त्यसतर्फ पनि उन्मुख हुनुपर्छ । एकदिवसीय क्रिकेट अहिले उत्तिकै छ । ट्वान्टी–२० क्रिकेट त यो खेलको कान्छो र आधुनिक स्वरूप भयो । क्रिकेटलाई पछिल्लो समय बढीभन्दा बढी लोकप्रिय बनाउन यसकै सबैभन्दा ठूलो भूमिका रह्यो ।

त्यसैले लीले थपे, ‘नेपाल यी तीनै प्रकारका क्रिकेटमा अगाडि बढ्नुपर्छ । तर अहिलेको समय धेरै अर्थमा ट्वान्टी–२० क्रिकेटको हो । यो नयाँ छ र यसले असाध्यै रोमाञ्चक पैदा गर्छ । नेपाल क्रिकेटमा अझ बढी लोकप्रिय बनाउने हो भने ट्वान्टी–२० क्रिकेट बढी भरपर्दो हुनसक्छ ।’ तर यसबीच उनी भन्छन्, सबैभन्दा ठूलो क्रिकेट खेल्नु नै हो । न कि कुन ढाँचाको क्रिकेट खेल्नु भन्ने नै हो ।

उनले पिचबारे पनि आफ्ना ठोस धारणा राखे । ‘पिच बल र ब्याट दुवैलाई मदत गर्ने खालका हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘मेरो अनुभवमा दक्षिण एसियामा पिच बढी नै सुस्त हुन्छ । नेपालमा क्रिकेटका लागि राम्रो पिच बन्नुपर्छ । हामीले नेपालमा बढीभन्दा बढी तीव्र गतिका बलर आओस् भनेर यस्तै सुहाउने पिच बनाउनुपर्छ ।’ नेपाली क्रिकेटबारे समग्रमा उनको निचोड भने यस्तो छ, ‘नेपालीहरू क्रिकेटमा प्रतिभाशाली छन्, यसमा कुनै शंका छैन । नेपाली क्रिकेटले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफूलाई देखाउने धेरै मौका भने पाएको छैन । यस्तै अवसर सिर्जना गर्न सक्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७९ ०७:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मौलिक महोत्सव येँ याः

काठमाडौं सहरसँग जोडिएका अनौठा कथाहरु छन् । इन्द्र, कुमारी र लाखेका कथा किंवदन्ती हुन्, इतिहास होइनन् । तर इतिहास त्यति जीवन्त रहँदैन, जति किंवदन्ती रहने गर्छन् । 
काठमाडौं सहरसँग जोडिएका अनौठा कथाहरु छन् । इन्द्र, कुमारी र लाखेका कथा किंवदन्ती हुन्, इतिहास होइनन् । तर इतिहास त्यति जीवन्त रहँदैन, जति किंवदन्ती रहने गर्छन् । 
हिमेश

काठमाडौँ — धेरै धेरै अगाडि । कति धेरै अगाडि कति धेरै अगाडि । स्वर्गका राजा इन्द्रलाई पारिजातको फूल चाहिएको थियो । उनकी आमा बसुन्धरा व्रत बसेकी थिइन् । यसकै लागि पारिजातको फूल चाहिन्थ्यो ।

इन्द्र झरे, काठमाडौंको भीमसेनस्थानतिर । त्यहाँ एउटा बगैंचा थियो । त्यहीं फूल टिप्न खोज्दा मालीले उनलाई समातिहाले । इन्द्रले फूल टिप्न अनुमति लिएकै थिएनन् । फेरि ती माली पनि कम्तीका थिएनन् । तान्त्रिक थिए । इन्द्र जत्तिको देवतालाई पनि सबैले देख्ने गरेर लिंगोमा बाँधेर राखे ।

छोरा नफर्केपछि आमाले ऐरावत हात्तीलाई खोज्न पठाइछिन् । इन्द्र त समस्यामा रहेछन् । आमा आफैं काठमाडौं झरिन् । त्यो पनि बौलाहीको वेशमा । छोराको स्थिति देखेर उनी छक्क परिन् । पछि धानबाली समयमै पाक्ने दिने बचन दिइन् । त्यति मात्र नपुगेर मरेकालाई स्वर्ग लान पनि मानिन् । अनि आफ्ना छोरालाई स्वर्ग फर्काइन् । इन्द्रकी आमाको बचनअनुसार काठमाडौंका खेतबारी राम्रा हुन थाले । अनि मरेकाहरू पनि स्वर्ग जान थाले ।

अब कुमारीको कुरा । कुमारीको दैत्यसँग माया बस्छ । कुमारीले आफ्नो प्रेमी अथवा देशमध्ये एउटा रोज्नुपर्ने दिन आउँछ । कुमारीले देश रोज्छिन् । अनि दैत्यकै हत्या पनि गर्छिन् । कुमारीले दैत्य रोजेको भए देश रहने थिएन । आफ्नो देशका लागि उनले आफ्नो प्रेमका पनि हत्या गरिन् । यो कुमारीको अमर प्रेम कथा हो । कुमारीले भनेकी थिइन्, ‘अब म कहिल्यै विवाह गर्दिनँ । कुमारी नै रहन्छु ।’ यसरी उनले आफ्नो देशलाई पनि बचाइन्, उनको प्रेम पनि अमर भयो ।

लाखे पनि दैत्य नै हुन्, तर देउता जस्ता राक्षस । अब उनको कथा । काठमाडौं मज्झिपातकी एउटी असाध्यै राम्री युवतीको एक राक्षससँग माया बसेछ । ती राक्षस राति राति युवतीको घरमा आउँथे । सुत्थे पनि । पछि टोल छिमेकीले थाहा पाइहाले । राक्षस समातिए । टोलवासीले ती युवती र राक्षसको विवाह गर्ने निर्णय पनि गरे । त्यसका लागि सर्त भने राखिएको थियो, टोल र यहाँका बासिन्दाको रक्षा गर्ने काम तिनै राक्षसको हुनेछ । तिनले माने पनि, अनि सुरु भयो, लाखे परम्परा ।

यी सबै किंवदन्ती हुन् । काठमाडौं सहरसँग जोडिएका अनौठा न अनौठा कथाहरू । किंवदन्ती बकाइदा इतिहास होइनन् । तर इतिहास त्यति जीवन्त रहँदैन, जति किंवदन्ती रहने गर्छन् । कम्ती रोमाञ्चक छैनन् यी इन्द्र, कुमारी र लाखेका कथाहरू । सबैभन्दा मज्जाको कुरा त के भने काठमाडौं यस्तो सहर हो, जसमा देउताहरू मज्जाले घुम्न आउँछन् । तिनले आममान्छेसँग कुराकानी गर्छन्, कहिलेकाहीं आफैं समस्यामा पनि पर्छन् ।

यी कथाले हाम्रो समाज, परम्परा, परिवेश, मूल्य मान्यताबारे धेरथोक भनिरहेका हुन्छन् । यसमा रमाउन जान्नुपर्छ, यसमा भिज्नुपर्छ, यसले हामीलाई धेरथोक दिइरहेको हुन्छ । आज इन्द्रजात्रा । यो समय हो, काठमाडौंको सबैभन्दा ठूलो र मौलिक पर्व, येँ याःको । येँ भनेको नेपाल भाषामा काठमाडौं भयो । अनि याः भनेका पर्व । इन्द्रजात्रा भन्नु नै येँ याः भने होइन् । भाद्र शुक्ल द्वादशीदेखि आश्विन कृष्ण चतुर्दशीसम्म येँ याः मनाइन्छ, यसकै एक दिन इन्द्र जात्रा पर्छ ।

फाइल तस्बिरहरू

यी पर्वसँग तिनै इन्द्र, कुमारी र लाखेसँग अरू धेरै जोडिन्छन् । संस्कृतिका अध्येता जितेन्द्रविलास वज्राचार्य भन्छन्, ‘येँ याःका धेरै पक्ष छन्, यसका धेरै आयाम छन् । यो सुरुमा जस्तो मनाइन्थ्यो, यसमा समयअनुसार परिवर्तन आएको छ । यो काठमाडौंको आफ्नै मौलिक महोत्सव हो, जसको इतिहास आफैंमा धेरै वर्ष पुरानो छ । यसमा झन्झन् नयाँ मोड थपिएका छन्, यसले अझ यसलाई जीवन्त बनाएको छ । त्यसैले यो धेरै लोकप्रिय पनि छ ।’

वज्राचार्यका अनुसार यो यही समय हो, जति बेला काठमाडौंमा धान फल्न सुरु हुन्छ । मौसम पनि मज्जाको हुन्छ, न त गर्मी, न त जाडो । कृषिको काम सकेर सबै फुर्सदमा पनि हुन्छन् । अनि यही उपयुक्त समयमा सुरु भयो, येँ याःका रूपमा महोत्सव मनाउन । खुसी मनाउने समय, रमाइलो गर्ने समय । येँ याः बारे खोज्दै जाँदा लिच्छविकाल पुग्न सकिन्छ । त्यति बेला यो जम्माजम्मी चार दिन मात्र मनाइन्थ्यो । मल्लकाल आइपुग्दा आठ दिनको भयो । कुमारी प्रथा प्रताप मल्लले सुरु गरे, तर यसको रथ यात्रा सुरु गर्ने श्रेय काठमाडौंका अन्तिम राजा जयप्रकाश मल्ललाई जान्छ । यो पर्व असाध्यै लोकप्रिय र प्रसिद्ध भएको एउटा प्रमुख कारण कुमारी रथ यात्रा नै हो । पछिल्लो समय त सिंगो नेपालकै सबैभन्दा ठूलो परिचय बनेको छ, जीवित देउता, कुमारी । यो पर्व सुरु भएको प्रतीकका रूपमा यसिं गाढिन्छ । यसका लागि चाहिने लिंगो भक्तपुरको नालागाउँबाटै ल्याउनुपर्छ । त्यहाँबाट सबैभन्दा पहिले भोटाहिटी ल्याइन्छ र पछि हनुमानढोका पुर्‍याइन्छ ।

यसअघि यो यसिं चिकंमुगलको अट्कोनारायण अगाडि ठड्याइन्थ्यो । पछि प्रतापसिंह शाहले यसलाई हनुमानढोकामा ठड्याउने निर्णय गरे । कारण ? अर्का संस्कृतिका अध्ययेता सन मानन्धर भन्छन्, ‘नेपाल संवत् ९८५ मा तिब्बत जितेको उत्साहमा राजाले खुसियाली मनाउन यस्तो निर्णय गरे ।’ तिनै अध्येता मानन्धरका अनुसार येँ याः धेरै अर्थमा पितृमोक्षको पर्व हो । मृतको सम्झनामा ‘उपाकु वनेगु’ गरिन्छ । त्यसो भनेको दिवंगत आफन्तको सम्झनामा धूप बाल्दै, ‘पाल्चा’ राख्दै केहीले त बाजा बजाउँदै काठमाडौंका नगर घुमिन्छ । येँ याःको अर्को उत्तिकै रोमाञ्चक पक्ष हो, ‘हाथु हायकेगु’ । यसिं ठड्याउनेबित्तिकै हनुमानढोकास्थित हाथुद्यो खोलिन्छ । यी हुन्, श्वेत भैरव । भैरवको विशाल शीर मात्र भएको मूर्ति राजा रणबहादुर शाहले स्थापना गरेको मानिन्छ । ‘हाथु हायकेगु’ भनेर साँझतिर भैरवको मुखबाट जाँडरक्सी बहाइन्छ, मूर्तिको पछाडि रहेको ठूलै घ्याम्पोबाट ।

भैरवको मुखमा रहेको नलीबाट बगेको यो पवित्र जाँडरक्सी पिउँदा मोक्ष प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । यसको सेवनले नानाथरीका रोग निको हुने विश्वास अझ छँदै छ । त्यसैले ‘हाथु हायकेगु’ का बेला खुबै भीड लाग्छ । येँ याःकै बेला टोल टोलमा खलक खलक मिलेर भजन गाउने परम्परा पनि छ । कुमारीको रथ यात्रा पनि तीनपल्ट गरिन्छ । सुरुमा भयो, ‘क्वनेयाः’ । दोस्रो भयो, ‘थनेयाः’ । तेस्रोपल्ट रथ तान्ने परम्परा भने राणाकालमै मात्र सुरु भएको थियो र यसलाई भनिन्छ, ‘नानीचायाः’ ।

कुमारीसँग राजतन्त्रको एउटा विशिष्ट परम्परा पनि जोडिएको छ, जुन हो, यही ‘नानीचायाः’ सकेपछि राजाले कुमारीबाट टीका थाप्ने परम्परा । अब त हाम्रोमा राजतन्त्र पनि रहेन । जति बेला थियो, त्यति बेला राजाले त्यस दिन कुमारीबाट टीका थाप्नुको अर्थ एक वर्षका लागि राज्य चलाउन आसिक माग्नुजस्तै थियो । इन्द्रजात्राकै बेला पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौंमा आक्रमण गरेका थिए र भनिन्छ, पछि उनले पनि यहाँको संस्कृतिलाई उत्तिकै मान्ने र अगाडि बढाउने बचन दिएका थिए ।

अब नयाँ कुरा । येँ याःसँग दुई तथ्य जोडिएका छन्, त्यो पनि केही वर्षअगाडि मात्र । साँच्चै त्यसको पनि केही वर्षअगाडि मात्र भएको भए, यसलाई समाजले स्वीकार्ने थिएन । तर अहिले सबैलाई सजिलै पचेको छ । अचेल ‘हाथु हायेगु’ का धेरै दिनमध्ये एक दिन महिलाका लागि मात्र छुट्याइएको छ । ‘थनेयाः’ को भोलिपल्ट महिला मात्र तिनै श्वते भैरवअगाडि जम्मा हुन्छन् र आफूआफूबीचको भिडमभीडबीच जाँडरक्सीको स्वाद चाख्छन् ।

अनि अचेल महिला मात्रले पनि एक दिन कुमारीको रथ तान्ने परम्परा सुरु भएको छ । पहिले त रथ तान्ने डोरी पनि महिलाले छुन पाउँदैन थिए । छोए बात लाग्थ्यो । तर आजभोलि ‘नानिचायाः’ को दिन महिलाले मात्र रथ तान्छन् । अचेल कुरा काट्ने कोही छैनन् । येँ याःको मज्जा नै यही हो । ती दिन त्यस्ता पनि थिए, जति बेला इन्द्र काठमाडौं झरेका थिए । अहिले त्यस्ता दिन छन्, जति बेला महिलाले रथ तान्ने काम मात्र गर्दैनन्, देउताको मुखबाट निस्केको पवित्र जाँडरक्सी पनि खान्छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७९ ०८:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×