नेपालमा प्रो बक्सिङको सम्भावना- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नेपालमा प्रो बक्सिङको सम्भावना

राजनविक्रम प्रजापति

विश्वव्यापी मान्यताअनुरुप एमेच्योर बक्सिङमा आफूलाई प्रमाणित गरिसकेका खेलाडीहरू जो शारीरिक र मानसिक रूपमा स्वस्थ र सबल छन् अनि प्राविधिक र रणनीतिक रूपमा अब्बल छन् भने ती खेलाडीहरू मात्र प्रोफेसनल बक्सिङका लागि योग्य मानिन्छन् ।

गत मार्चमा काठमाडौंमा भएको पहिलो प्रथम एसियन प्रो बक्सिङमा नेपालका महेन्द्र ठकुरी (बायाँ) भारतका सुमित सिंहविरुद्ध भिड्दै। तस्बिर सौजन्य : क्लब फरेनहाइट

वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा खेलकुद होस् या कला क्षेत्र हरेक विधामा व्यावसायिकता अपरिहार्य भइसकेको छ । व्यावसायिकता भएन भने त्यो क्षेत्रसँग जोडिने सम्पूर्ण व्यक्तित्वले अन्य वैकल्पिक पेसा, व्यवसाय खोज्न बाध्य हुन्छन् । विश्वमा खेलकुदलाई व्यावसायिक बनाएका देशहरूले खेलक्षेत्रमा ठूलो फड्को मार्न सफल भएका उदाहरण प्रशस्त पाइन्छ ।

हामीले हेर्ने चर्चित फुटबल लिगहरू, क्रिकेट लिगहरू, प्रो बक्सिङहरू, टेनिस खेलहरू व्यावसायिक भएकै कारण दिनप्रतिदिन उक्त खेलप्रति क्रेज बढ्नुका साथै विश्वका कुनाकुनामा विस्तार भएको पाइएको छ । खेलक्षेत्र व्यावसायिक हुन सकेको खण्डमा खेलाडी स्वयंको प्रदर्शनमा उच्चतम ढंगले निखार आउनुका साथै रेफ्री, जज, अफिसियललगायत उक्त खेलसँग सम्बन्धित सबै व्यक्तिको काममा निखारता आउने गर्दछ ।

नेपालको खेलकुदजगतमा पनि अत्यन्तै सक्षम, सफल र करियरको उच्चतम विन्दुमा रहेका खेलाडीहरूले समेत खेलकुदमा आफ्नो भविष्य सुनिश्चत नदेखेर अरू पेसा, व्यवसाय अंगाल्ने वा विदेश नै पलायन भएका घटना बेलाबेलामा अखबारको खेलकुद पृष्ठको हेडलाइन बन्ने गरेको कारुणिक अवस्था छ ।

प्रो बक्सरहरू आफ्नो बक्सिङ करियरको माथिल्लो श्रेणीमा हुने गर्दछन्, जहाँबाट उनीहरूले बक्सरका रूपमा ख्याति पाउनुका साथै राम्रो आम्दानी गर्न सक्छन् । यसनिम्ति खेलाडीले धरैभन्दा धरै खेलको अनुभव लिइसकेको हुनुपर्दछ किनभने यो एमेच्योर बक्सिङभन्दा कठिन हुने गर्छ । सामान्यतया एमेच्योर र प्रो बक्सिङ उस्तै लागे तापनि यसका नियमहरू फरक छन् । एमेच्योर बक्सिङमा बक्सरको सुरक्षालाई बढी प्राथमिकतामा राखिएको हुन्छ भने प्रो बक्सिङनिम्ति धेरै शक्ति, सहनशीलता र रोमाञ्चकता आवश्यक हुन्छ । जसले गर्दा दर्शकमा एक किसिमको उत्सुकता र कौतुहलता उत्पन्न हुँदा खेल निकै आकर्षक बन्न पुग्छ । त्यसै कारण हजारौं दर्शक महँगो टिकट किनेर भए पनि खेलस्थलसम्म बक्सिङ हेर्न पुग्छन् ।

प्रायः खेलाडीहरू एमेच्योर बक्सिङमा एक किसिमको सफलता प्राप्त गरेपछि नाम, दाम र इज्जतका लागि प्रो बक्सिङ सुरु गर्ने गर्दछन् । विश्व बक्सिङमा आममानिसले चिन्ने र बुझ्ने नाम भनेको नै प्रो बक्सिङका खेलाडी हुन् । मोहम्मद अली, माइक टाइसन, इभान्डर होलिफिल्ड, सुगर रे रबिन्सन, फ्लोइड मे वेदर, लेनोक्स लुइस, जो फ्रेजर, म्यानी प्याकियो आदि सबै चर्चित बक्सर प्रो बक्सिङसँग आबद्ध थिए । प्रो बक्सिङकै माध्यमबाट विश्व खेलजगतमा उनीहरू स्वर्णिम अक्षरले आफ्नो इतिहास लेखाउन सफल भए ।

खेलाडीहरूले प्रो बक्सिङमा योग्य हुनका निम्ति थुप्रै चरण पार गर्नुपर्ने हुन्छ । उनीहरूको विस्तृत स्वास्थ्य परीक्षण गरिनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय नियमनकारी निकायहरूबाट जारी गरिएको प्रो बक्सिङ लाइसेन्स लिनुपर्ने हुन्छ, जसको अभिलेख नेपालमा डब्लुबिसी र डब्लुबिओको आधिकारिक संस्था नेपाल प्रोफेसनल बक्सिङ कमिसनले राख्ने गर्दछ । ती खेलाडीले कति खेल खेल्यो, कुन आधारमा जित्यो वा हार्‍यो लगायतका सम्पूर्ण विवरण अभिलेखीकरण गरिन्छ । उक्त अभिलेखलाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिलाउनका निम्ति आवश्यक प्रक्रिया अपनाएर नेपाल प्रोफेसनल बक्सिङ कमिसनले संयोजनकारी भूमिका निभाउने कार्य गर्दै आएको छ ।

यसका साथै नेपालमा प्रोफेसनल बक्सिङको विकासनिम्ति विभिन्न कार्यहरू हुँदै आइरहेको छ । एलएसटी सुपर कप, नेपाल/भारत च्याम्पियनसिप, प्रथम दक्षिण एसियाली प्रो. बक्सिङ च्यापियनसिपलगायतका प्रतियोगिता सफलतापूर्वक सम्पन्न गराइसकेको छ । साथै नेपाली प्रो बक्सिङ खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी गराउने कार्य पनि गरिरहेको छ । नेपाल प्रोफेसनल बक्सिङ कमिसन नेपालमा प्रो बक्सिङ खेलको नियमन गर्ननिम्ति अन्तराष्ट्रिय मान्यताप्राप्त निकाय हो भने यसअन्तर्गत प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाहरू रहने गर्दछ । यी प्रो बक्सिङ प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाले प्रतियोगिताहरू आयोजना गर्ने, स्पोन्सरहरू खोज्ने, खेलाडीहरूलाई पारिश्रमिक दिने लगायतका कामहरू गर्ने गर्दछन् । प्रो बक्सिङ खेल पूर्ण रूपमा व्यावसायिक हुँदाहुँदै पनि यसको मुख्य उद्देश्य भनेको बक्सिङ खेल र बक्सिङ खेलसँग सम्बन्धित टेक्निसियन, रेफ्री जजलगायतका सबै अफिसियलको समग्र उत्थान गर्नु पनि हो ।

यति हुँदाहुँदै पनि प्रो बक्सिङमा प्रसिद्धि कमाउनु वा प्रख्यात हुनु सोचे जस्तो सजिलो पक्कै छैन । एउटा बक्सरले त्यसका लागि कठोर मिहिनेत गर्नैपर्छ । विश्व परिवेशमा हेर्ने हो भने प्रो बक्सरको आम्दानी निकै आकर्षक देखिन्छ ।

फ्लोइड मे वेदर र म्यानी प्याकियोबीच सन् २०१५ मा भएको प्रो बक्सिङ खेल करिब २५० मिलियन डलरको भएको थियो । यस्ता खेलहरू अत्यन्तै दुर्लभ हुने भए तापनि संसारभरि नै प्रो बक्सरको आम्दानी आकर्षक मानिन्छ । खेलाडीले पाउने मोटो पारिश्रमिकबाट नै उसका कोच, व्यवस्थापकलगायत ऊसँग रहने पुरै टिमको पनि आर्थिक निर्भरता रहने हुँदा खेलाडीले पाउने वास्तविक रकम भने केही कम हुने गर्छ ।

नेपालको अवस्था

कोभिड–१९ महामारीको कारण खेलकुद क्षेत्रमात्र नभई विश्वका प्रायजसो सबै क्षेत्र धराशायी भएको अवस्थामा नेपाल र यसको खेलक्षेत्र पनि अछुतो रहन सकेन । पछिल्लो दुई वर्ष नेपालको खेलक्षेत्र करिब ठप्प प्रायः नै रहन पुग्यो भन्दा फरक पर्दैन । नेपालमा मात्र नभई दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा नै प्रो बक्सिङले भर्खरमात्र गति लिन थालेको छ । विभिन्न समयमा भएका निर्णायक सेमिनारहरू, प्रो बक्सिङ अफिसियल सेमिनार २०१८, एनपिबिसि कन्भेन्सन २०२२ का साथै सन् २०१७ मा भएको च्याम्प अफ द च्यापियन्स, एलएसटी सुपर कप २०२१, प्रथम दक्षिण एसियाली प्रो. बक्सिङ च्याम्पियनसिप २०२२ लगायतका प्रतियोगिताहरू हालैका बर्षहरूमा नेपालमा हुन थालेको छ ।

यसका साथै दक्षिण एसियाली मुलुकका खेलाडीहरू एक अर्को देशमा गई प्रो बक्सिङ च्याम्पियनसिपमा सहभागी हुन थालेका छन् । यसबाट के बुझ्न सकिन्छ भने दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा पनि प्रो बक्सिङको भविष्य राम्रो देखिएको छ । विस्तारै यसमा जनमानसको रुचि पनि बढ्न थालेको छ । बक्सिङमा रुचि राख्ने सरोकारवालाहरू र निजी क्षेत्रबाट केही चासो राखेको खण्डमा विश्व बक्सिङमा नेपाली मुक्केवाजहरूले ठूलो चमत्कार गर्नसक्ने सम्भावना रहेको छ । बक्सिङ खेल, खेलाडी, र खेलसँग जोडिने सम्पूर्ण प्राविधिकहरूको जीवनस्तर उकास्नका निम्ति प्रो बक्सिङलाई विकास गर्न जरुरी छ, जसका लागि पर्याप्त मात्रमा लगानी जुटाउनु आवश्यक छ ।

यसका साथै राज्यबाट आर्थिक, प्राविधिक र प्रशासनिक स्रोत प्राप्त गर्ने खेल संघहरूले पनि खेलाडीलाई व्यावसायिक बनाउन पहल गर्नुपर्दछ । यस विपरीत कतिपय अवस्थामा खेलाडीलाई कुनै अमूक प्रतियोगिता खेल्न रोकतोक लगाउने, निर्णायकलाई सहभागी हुनबाट वञ्चित गराउनेलगायतका व्यक्तिगत दुश्मनी खेलाडीको वृत्तिविकास माथि साँधेर गरिने यस्ता आपराधिक कार्य रोकिनुपर्दछ । खेलाडी राष्ट्रका गहना हुन्, सबैका साझा हुन्, उनीहरू जात, लिंग, धर्म, सम्प्रदायभन्दा माथि हुन्छन् । खेलाडीहरू राष्ट्रिय एकताका प्रतीक पनि हुन् । जब अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता सञ्चालन हुन्छ, सारा जनता आपसी मनमुटाव बिर्सेर एक हुन्छन् र आफ्नो देशको खेलाडीलाई समर्थन गर्न पुग्छन् ।

फुटबल विश्वकप २००६ का लागि जब आइभोरी कोस्टले सुडानलाई ३–१ ले पराजित गरेर पहिलोपल्ट विश्वकपमा छनोट हुन सफल हुँदा आइभोरी कोस्टको गृहयुद्ध रोकिएको थियो । विश्व चर्चित नेता नेल्सन मण्डेलाको ‘खेलकुदले सबै निराशालाई जितेर आशा जगाउने गर्दछ र यो जातीय भेदभावहरू तोड्न विश्वभरका सरकारहरूभन्दा बढी शक्तिशाली छ’ भन्ने भनाइबाट खेलकुदको महत्त्वबारे बुझ्न सकिन्छ ।

विश्व शान्ति कायम गर्न, विभिन्न भूगोल, भाषा, धर्म, संस्कृति जातजातिबीच एकता कायम गर्न तथा सम्पूर्ण विश्वलाई नजिक ल्याएर भाइचारा स्थापित गर्नका निम्ति खेलकुदले महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँदै आएको सर्वविदितै छ । नेपाली खेलकुदले गर्दै आएको प्रगतिमा खेलक्षेत्रका अग्रज व्यक्तित्व, खेलाडी, प्रशिक्षक, निर्णायक, खेललाई माया गर्ने दर्शक, पदाधिकारीहरूमात्र नभई सरकारी तथा गैरसरकारी क्षेत्र, मिडियाकर्मीका साथ व्यापारिक क्षेत्रको समेत उत्तिकै योगदान छ । खेलक्षेत्रलाई व्यावसायिक बाटोमा डोर्‍याउन सके नेपाली खेलकुद थप उचाइमा पुग्ने निश्चित छ ।

(प्रजापति पूर्वबक्सिङ खेलाडी तथा आइबाका रेफ्री/जज पनि हुन्)

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७९ ०७:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खर्चमा कमजोर सडक विभाग

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — सबैभन्दा बढी बजेट पाउनेमा पर्छ, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय । मन्त्रालयअन्तर्गत पनि सबैभन्दा बढी बजेट खर्च गर्ने निकाय हो, सडक विभाग । गत आर्थिक वर्ष ०७८/७९ मा मन्त्रालयका लागि विनियोजित कुल १ खर्ब ५६ अर्ब २५ करोड रुपैयाँमध्ये विभागको मात्र बजेट १ खर्ब २९ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ थियो ।

तर बढी विकास निर्माणको काम गराउने निकायका रूपमा रहेको सडक विभागले गत आर्थिक वर्षमा कुल बजेटको ५५.१८ प्रतिशत मात्र खर्च गरेको छ । अर्थात् ७१ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ मात्र खर्च भएको हो । समग्र मन्त्रालयको खर्च भने ५९.९६ प्रतिशत छ । काम गर्ने समयमा समेत विभागको खर्च सोचेअनुरूप हुन सकेन ।

सडक विभागका अनुसार कोभिडको समयमा पनि गत आर्थिक वर्षको जति खर्च भएको थियो । कोभिडले मार पारेको आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा विभागका लागि मात्र १ खर्ब २७ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएको थियो । यसमध्ये ५४.६५ प्रतिशत खर्च भयो । अर्थात् विनियोजित बजेटको ६९ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ खर्च भएको हो । उक्त आर्थिक वर्षको चार महिना लकडाउन भयो । आर्थिक वर्ष ०७७/७८ को साउन ५ सम्म लकडाउन कायमै थियो । जुन बेला काममा समस्या भए पनि खर्च प्रगति अहिलेको हाराहारी पुगेको थियो । अहिले भने कोभिडले असर गरेको वर्षकै हाराहारीमा खर्च भएको छ ।

अहिलेको खर्चलाई अहिलेसम्मकै कम भन्न सकिने विभागका उपमहानिर्देशक एवं प्रवक्ता भीमार्जुन अधिकारी बताउँछन् । ‘लकडाउनका बेला भएको खर्चभन्दा यो निकै कम हो,’ उनले भने, ‘यस पटक पनि खर्च गर्न केही समस्या आइपरे ।’ गत आर्थिक वर्षमा बजेटलाई प्रतिस्थापन गर्न बनेको विधेयक भदौमा आएकाले पनि समयमै निर्माणमा काम अघि बढाउन ढिलाइ भएको उनको भनाइ छ । चुनाव, कोभिडको असर र निर्माण व्यवसायीको निर्माण होलिडेले गर्दा पनि समयमा काम हुन नसक्दा खर्चको प्रतिशत नबढेको उनले प्रस्ट्याए ।

निर्माणको मुख्य समयमै व्यवसायीले निर्माण होलिडे गरेका कारण ठूला आयोजनामा पनि सोचेअनुरूपको प्रगति हुन नसकेको विभागको भनाइ छ । ‘काम नभई भुक्तानी हुँदैन, जसले गर्दा कामै नभएर पुँजीगत खर्च बढ्न सकेन,’ प्रवक्ता अधिकारीले भने, ‘कोभिडको समयमा पनि यति कम खर्च भएको थिएन ।’ त आर्थिक वर्षमा १८ सय किमि कालोपत्रे सडक निर्माण गर्ने विभागको लक्ष्य रहेकामा ६ सय १८ किमि मात्र भएको छ । ‘यसमा लक्ष्यअनुसारको प्रगति देखिएन,’ प्रवक्ता अधिकारीले भने, ‘अघिल्लो वर्ष बजेट बनाउने बेला यसलाई सडक विभागको लक्ष्यमा राखियो, साउनमा ती शीर्षकका काम प्रदेशमा गए,’ उनले भने, ‘लक्ष्य संघमा रह्यो, काम प्रदेशमा गयो ।’ ८ सय किमि ग्राभेलस्तरको सडक निर्माण गर्ने लक्ष्य रहेकामा ३ सय ३५ किमि मात्र निर्माण भएको सडक विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

विभागका अनुसार माटे सडक ३ सय ५० किमि निर्माण गर्नुपर्ने लक्ष्य राखिएकामा २ सय ८० किमि र कालोपत्रे सडक पुनर्निर्माण ६ सय किमि गर्नुपर्नेमा ४ सय २३ किमि मात्र निर्माण भएको छ । पुल निर्माणमा भने लक्ष्य पुगेको विभागको भनाइ छ । गत आर्थिक वर्षमा ३ सय पुल निर्माण गर्नुपर्नेमा २ सय ८२ वटा बनेको विभागको तथ्यांक छ । गत बुधबार मन्त्रालयमा भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री मोहम्मद इस्तियाक राईसहितको उपस्थितिमा विगतका वर्षहरूको खर्च प्रगति समीक्षा बैठकमा समग्रमा विभाग र आयोजना कार्यालयहरूको खर्च प्रगति कमजोर रहेको समीक्षा बैठकमा औंल्याइएको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७९ ०७:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×