उचाइको उन्माद- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उचाइको उन्माद

प्रधानसेनापति अन्तर्राष्ट्रिय हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चर जोमसोममा शनिबार हुँदै छ, जहाँ १३ औं सागका स्वर्णधारी वसन्त थारु, हिमाल टमाटाले बेलायत, भारत, बंगलादेश र अमेरिकी खेलाडीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्
राजु घिसिङ

जोमसोम — त्रिभुवन आर्मी क्लबका हिमाल टमाटा र वसन्त थारुले १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा स्वर्ण पदक जितेका थिए । यी दुवै ट्रायथलन खेलाडी हुन् । ३० महिनाअघि स्वदेशमै भएको सागमा हिमालले डुवाथलनको स्वर्ण चुमेका थिए । वसन्तले मिक्स रिलेमा स्वर्ण र स्प्रिन्टमा कांस्य जितेका थिए । 

रक क्लाइम्बिङको अभ्यास गर्दै खेलाडी । रेस डाइरेक्टर राजीव चन्द खेलाडीलाई ब्रिफिङ गर्दै । तस्बिर सौजन्य : अजय नरसिंह राणा


तराईमा हुर्किएका यी दुवै खेलाडी अहिले हिमाली जिल्ला मुस्ताङको जोमसोममा डाँडापाखामा दौडिरहेका छन्, हार्नेस र डोरीको सहयोगमा रक क्लाइम्बिङ गरिरहेका छन्, माउन्टेन बाइकमा उकालीओरालीमा हुइँकिरहेका छन् ।

पोखराको ट्र्याकमा १३ औं सागमा पदक जितेका उनीहरू हिमाली जिल्लाको चिसो बतासको झेल्दै किन त्यसो गरिरहेका छन् ? ‘फेरि पनि एक अर्को रेस (प्रतियोगिता) मा सफलता पाउनका लागि,’ दुवैले जवाफ दिए । महेन्द्रनगरका २९ वर्षीय हिमाल समुद्री सतहदेखि करिब २३० मिटरको उचाइमै हुर्किएका हुन् । ३३ वर्षे वसन्त पनि तराईकै अर्को जिल्ला बर्दियास्थित गेरुवा गाउँपालिका ४ का स्थानीय हुन् ।

जोमसोममा एक महिनायता मिहिनेत गरिरहेका यी दुईले एउटै लक्ष्य राखेका छन्, प्रधानसेनापति अन्तर्राष्ट्रिय हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चर प्रतियोगितामा आफ्नो टिमलाई स्वर्ण दिलाउने । नेपाली सेनाले यसअघि २०७४ र २०७६ सालमा पनि आयोजना गरेको यो प्रतियोगिता पहिलोपल्ट अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा सञ्चालन गर्न लागेको हो । समुद्री सतहबाट २,७८० देखि ३,२०० मिटरको उचाइसम्म शनिबार हुने यो प्रतियोगितामा बेलायत, भारत, बंगलादेशका सेना तथा नेपाली–अमेरिकी संलग्न टिम पनि सहभागी हुँदै छन् । त्यसैले पनि हिमाल र वसन्तसहित नेपाली खेलाडीहरू हाइअल्टिच्युडमा जोसिएका छन् ।

पाँचौं राष्ट्रिय खेलकुद २०६५ मा दशरथ रंगशालाको ट्र्याकमा ५ हजार मिटरमा दौडिएपछि सेनामा भर्ती भएका हिमालले भने, ‘गेम खेल्छु भनेरै आर्मीमा भर्ना भएको थिएँ । आर्मी बनेपछि साइक्लिङमा लागें । डाँडाकाँडातिरै रमाइलो लाग्न थाल्यो । देशको भौगोलिक अवस्था पनि यस्तै छ । यसरी नै ट्रेल रनिङतिर लागियो । अहिले यही रमाइलो र राम्रो लाग्छ ।’ उनले डुवाथलनमा १२ औं सागमा पनि रजत जितेका थिए ।

‘म त तराईको मान्छे हो, सुरुमा पहाडतिर गाह्रै भयो, पछि विस्तारै अभ्यस्त हुँदै गएँ । उकालो ओरालो कुद्नसक्ने, हिँड्नसक्ने भइयो,’ वसन्तले भने, ‘मुख्य कुरा तालिम हो । आर्मीकै तालिमले यहाँसम्म आइपुगे । यस्तै खालको क्रसकन्ट्री दौड र साइक्लिङ रमाइलो लाग्छ ।’

हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चर २०७६ मा हिमाल र वसन्तले १ घन्टा १९ मिनेटमा दूरी पार गर्दै आर्मीलाई स्वर्ण दिलाएका थिए । यसपालि यी दुईले आर्मीकै टिममा फरक सहकर्मी पाएका छन् । हिमाल र मानबहादुर थापा ‘ए’ टिममा छन् भने वसन्त र नवराज न्यौपानेले ‘बी’ टिममा रहेर प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । यो रेसमा रक क्लाइम्बिङ (१ सय मिटर), ट्रेल रनिङ (४.७५ किमि) (साइक्लिङ (१५.३५ किमि) गरी २०.२ किमि दूरी पार गर्नुपर्छ ।

लन्डन र ढाकादेखिको यात्रा

हिमाल र वसन्त नेपाली सेनामा भर्ती भएपछि डाँडापाखा छिचोलेका स्वदेशी भए । समुद्री सतहबाट चार मिटरमात्रै माथि रहेको ढाकाबाट इक्रमुल इस्लाम र हेलाल मिया पनि जोमसोम आएका छन् । यी दुवै बंगलादेशी सेनामा आबद्ध छन् । समुद्री सतहबाट ११ सय मिटरको उचाइस्थित लन्डनमा हुर्किएकी हाना कारस ब्रिटिस गोर्खाको नेतृत्व गर्दै आइपुगेकी छन् । यो उनको दोस्रो जोमसोम यात्रा हो । पहिलोपल्ट घुम्न आएकी उनी अहिले हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चरमा प्रतिस्पर्धा गर्न आएकी हुन् ।

‘ट्रेल रनिङ मेरो फेवरेट हो,’ इंग्लिस प्रिमियर लिग क्लब स्पर्स (टोटेनहम) की २८ वर्षीय समर्थक हाना भन्छिन्, ‘अहिले पोखरा क्याम्पमा छु । यहींबाट आएकी हुँ । यो फरक मौसम र उचाइको प्रतिपर्धामा सहभागी हुन पाउनुमा गर्व गर्नुपर्छ । बेलायत फर्के पनि फेरि अर्कोपल्ट यहाँ आएर प्रतिस्पर्धा गर्ने चाहना छ ।’ बेलायती सेनाको क्विन्स गोर्खा सिग्नल्सकी यी क्याप्टेन धादिङको बैरेनी (त्रिशूलि) मा गत वर्ष भएको आर्मीकै अर्को ट्राइ एड्भेन्चरमा सहभागी भएकी थिइन् । बैरेनीमा र्‍याफ्टिङ, दौड र साइक्लिङ गर्नुपर्थ्यो । जोमसोममा रक क्लाइम्बिङ, दौड र साइक्लिङ गर्नुपर्छ ।

हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चरमा दुई खेलाडीको एक टिम हुन्छ । हानाले पोखरा क्याम्पमै कार्यरत क्विन्स गोर्खा सिग्नल्सका नवीन श्रेष्ठसँग सहकार्य गर्नेछिन् । धराने नवीन १९ वर्षअघि ब्रिटिस लाहुरे भएका थिए । बेलायती आर्मीको अर्को टिम पनि छ, जहाँ जावलाखेल क्याम्पमा कार्यररत सुन्दर शेरचन र सुरेन बुढामगर संलग्न हुनेछन् । पोखरामा हुर्केर लाहुर लागेका ४५ वर्षे सुन्दरको पुर्ख्यौली थलो मुस्ताङको टुकुचे हो । उनले भने, ‘आफ्नै पुर्ख्यौली थलोमा यस्तो साहसिक खेल हुँदै छ भनेपछि मैले आफैलाई रोक्नै सकिनँ, तयारी थालिहालें । पोहोर तयार भएर पनि महामारीले प्रतियोगिता नै स्थगित भयो । यसपालि जोमसोममा प्रतिस्पर्धा गर्ने धोको पूरा हुँदै छ ।’

पोखरामा र्‍याफ्टिङ, दौड र साइक्लिङ समावेश ट्राइ एड्भेन्चर गरिसकेका २७ वर्षे इक्रमुलले भने, ‘मैले त पहाड र हिमाल देखेको पनि नेपालमा आएर नै हो । यो उचाइ (२,७०० मिटरमाथि) पहिलोपल्ट आएको हो । यहाँ (जोमसोम) निकै चिसो भए पनि खुबै रमाइलो लागिरहेको छ ।’ करिब ३५ डिग्री सेल्सियसको ढाकाबाट ६–७ डिग्री सेल्सियसको मौसममा आइपुगेका उनले भने, ‘अल्टिच्युडले गाह्रो भएको छैन । तर, मैले कहिल्यै रक क्लाइम्बिङ गरेको छैन, वाल क्लाइम्बिङको मात्रै अनुभव छ । उकाली ओराली र घुमाउरो बाटोमा साइक्लिङ पनि गाह्रै हुन्छ । योपल्ट रेस जित्न सक्दैनौं होला, अर्कोपल्ट आएर जित्ने प्रयास गर्नेछौं ।’ गत वर्ष तयारी गरे पनि महामारीले प्रतियोगिता प्रभावित भएको र यसपालि बिदामा रहेको अवस्थाबाटै तयारी नगरी सहभागी हुन आएको उनले बताए ।

तीन वर्षअघि महिला स्पर्धामा दोस्रो भएकी हुमी बुढामगर भन्छिन्, ‘कम उचाइमा कुद्दा धेरै सजिलो हुन्छ, यो हाइटमा (जोमसोम) धेरै गाह्रो हुन्छ । यसैको तयारीमा माथिल्लो मुस्ताङमा भएको १७० किमिको आठ दिने दौडमा सहभागी भएकी थिइन् । हाइअल्टिच्युडका कारण अरू ठाउँभन्दा यहाँ अलि गाह्रो नै हुन्छ । हिँड्नलाई पनि सजिलो हुन्न । तर, म सक्छु होला ।’ स्याउलीबास, प्युठानकी २३ वर्षीया उनले हङकङ र जापानका तीन वटा ट्रेल रनिङमा पदक जितिसकेकी छन् । उनले १३ औं सागमा डुवाथलनमा रजत हात पारेकी थिइन् ।

‘साहसिक खेलको संस्कार’

हाइअल्टिच्युड ट्राइ–एड्भेन्चर प्रतियोगिता कोभिड–१९ महामारीका कारण २०७६ सालयता पहिलोपल्ट आयोजनाको संघारमा आइपुगेको हो । यस प्रतियोगिताका निर्देशक राजीव चन्द भन्छन्, ‘यही प्रतियोगिताका लागि विशेष तयारी र छनोट प्रक्रियाकै लागि पनि ट्रेनिङ गर्न थालेको छ । यो साहसिक खेलको संस्कार बस्न थालेको छ । यो धेरै राम्रो हो ।’

‘एस्ट्रिम लेवलको एड्भेन्चरको रूपमा यो खेल अगाडि बढाउने प्रयास नेपाली सेनाले गरिरहेको छ,’ निर्देशक चन्दले थपे, ‘यसका लागि मुस्ताङ संसारकै राम्रो स्थान हो र यसैको प्रवर्द्धनमा यहाँ हाइअल्टिच्युड ट्राइ एड्भेन्चर आयोजना गरिएको हो ।’ उनका अनुसार विभिन्न देशका ४२ टिम यसपालि सहभागी हुन चाहेका थिए । त्यसमध्ये विभिन्न प्रक्रियाबाट २५ टिम छनोट गरिएको छ । त्यसमध्ये २३ टिमले जोमसोममा अन्तिम तयारी गरिरहेका छन् । खेलाडीको चोटका कारण दुई टिम अझै पोखरामै छन् ।

यो संस्करणमा नेपाली सेनाका चार टिमसहित स्वदेशी १२ टिम खुला स्पर्धामा सहभागी हुँदै छन् । यसमा ब्रिटिस आर्मीका २, इन्डियन आर्मीका १, बंगलादेश आर्मीका १, अमेरिकन–नेपालीका मिश्रित टिम २ गरी १८ टोली जोमसोम आएर अभ्यास गरिरहेका छन् । महिलातर्फ ५ टिम छन् । सबै स्वदेशी हुन् । प्रत्येक टिममा २ खेलाडी हुनेछन् र त्यसमध्ये अन्तिममा दूरी पार गर्ने खेलाडीको समय नै प्रतिस्पर्धामा निर्णायक हुनेछ । सबै खेलाडीको शुक्रबार स्वास्थ्य परीक्षण हुनेछ, यसमा समस्या देखिएका खेलाडी सहभागी हुने छैनन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७९ ०६:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छिटो गणना नहुनुमा ‘ऐन बाधक’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — स्थानीय तहको निर्वाचन सकिएको शुक्रबार एक साता पुग्दै छ । अझै पनि महानगर, उपमहानगरलगायत करिब १ सय ५० पालिकाको मतगणना जारी छ । छिटो गणना गर्दा पनि महानगरहरूमा नतिजा आउन एक साताभन्दा बढी लाग्ने अनुमान गरिएको छ । यसरी गणना प्रक्रिया सुस्त बन्दै गएपछि निर्वाचन आयोग अब हुने चुनावमा ऐनको प्रवाधान नै संशोधन गर्नुपर्ने पक्षमा देखिएको छ । 

‘वडावडामै मत गन्न पाएको भए दुई दिनमा परिणाम आइसक्थ्यो तर कानुनले गर्दा सबै मत एकै ठाउँमा ल्याएर गन्नुपर्ने बाध्यता छ,’ प्रमुख निर्वाचन आयुक्त दिनेश थपलिया भन्छन्, ‘किनभने, विवादमा आएका प्रत्येक मतपत्र बदर वा सदर गर्ने एक मात्र जिम्मेवारी मुख्य निर्वाचन अधिकृतलाई दिएकाले हरेक वडामा पुगेर मतहरू सदर/बदर गर्न एउटै व्यक्तिका लागि सम्भव हुँदैन ।’ ऐनमा भएको यही प्रावधानका कारण महानगरका लाखभन्दा बढी मतपत्र एकै ठाउँमा राखेर गन्दा ढिलो हुन पुगेको उनी बताउँछन् । स्थानीय तह निर्वाचन ऐन, २०७३ को यो प्रावधानलाई संशोधन गरी निर्वाचन अधिकृतले वडाको गणना गर्दा सदर/बदरको पनि निर्णय गर्न सक्ने व्यवस्था राख्ने गरी संशोधनको मस्यौदा सरकारलाई प्रस्ताव गर्ने आयोगको तयारी छ । ‘यसो भयो भने केही दिनमै परिणाम आउँछ, खर्च पनि कम लाग्छ,’ थपलियाले भने, ‘अब आउने संघ र प्रदेशको निर्वाचनका लागि पनि तत्सम्बन्धी ऐनको संशोधन यसै गरी गर्नुपर्ने निष्कर्षमा हामी पुगेका छौं ।’

यसपटक देखिएका समस्या नदोहोरिऊन् भनेर आयोगले ऐनमा अरु संशोधनको प्रस्ताव पनि गर्ने तयारी गरेको छ । वडा सदस्य कम्तीमा एक जना दलित महिला हुनैपर्ने ऐनको अनिवार्य प्रावधानका कारण यसपटक १ सय २० स्थानमा त्यो पद रिक्त रहे । यसो हुन नदिन पाए दलित महिला, नपाए अल्पसंख्यक, आदिवासी, जनजाति वा सीमान्तकृत समुदायका महिलालाई उम्मेदवार बनाउनुपर्ने प्रावधान थप्न प्रस्ताव गरिने थपलियाले बताए । त्यस्तै, ऐनकै अस्पष्ट प्रावधानका कारण गठबन्धनका कारण महिला उम्मेदवारी संविधानले तोकेभन्दा कम हुन गएकामा पनि त्यसलाई सुधार गर्न आयोगले संशोधनको प्रस्ताव गर्ने भएको छ ।

उम्मेदवारी दिँदा स्थानीय तहको प्रमुख वा उप्रमुखमध्ये एक पदमा महिला हुनैपर्ने व्यवस्था छ । तर, गठबन्धनलाई ऐनमा कुनै परिभाषा नगरिएकाले तिनको उम्मेदवारीलाई फरकफरक दलका तर्फबाट भएको उम्मेदवारी मान्नुपर्ने बाध्यता आयोगलाई पर्न गएको थपलियाले बताए । गठबन्धनका कारण प्रमुख र उपप्रमुख पदमा महिला उम्मेदवारी नै ज्यादै कम परेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७९ ०६:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×