राष्ट्रिय खेल : पूर्वाधार न बजेट- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

राष्ट्रिय खेल : पूर्वाधार न बजेट

एउटा अँध्यारो कोठाबाट चलेको भलिबल संघको आफ्नै पूर्वाधार छैन, एकेडेमी छैन, ग्रासरूट कार्यक्रम छैन, उमेर समूहको प्रतियोगिता छैन
कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — एसियन सेन्ट्रल जोन भलिबलका लागि बंगलादेश प्रस्थान गर्नुअघि युवा तथा खेलकुदमन्त्री महेश्वरजंग गहतराज उपस्थित कार्यक्रममा नेपाल भलिबल संघका महासचिव जितेन्द्रबहादुर चन्दको बिलौना थियो– राष्ट्रिय खेल घोषणा गर्नुबाहेक हामीलाई सरकारले हेरेन । पूर्वाधार, प्रतियोगिता र योजना कार्यान्वयनमा सहयोग गरेन ।

खेलाडीको हौसला बढाउने बिदाइ कार्यक्रममा संघको दुःख पोखेको भन्दै मन्त्री गहतराज कार्यक्रममै झोंक्किए । तर, स्थान गलत भए पनि चन्दले कुरा सही गरेका थिए । राष्ट्रिय खेल तोकेपछि त्यसको संस्थागत विकास र स्तरोन्नति प्राथमिकतामा पर्नुपर्‍यो भन्ने संघको माग जायज नै थियो ।

बंगलादेशमा आयोजित प्रतियोगिताको महिलातर्फ नेपालले उपाधि रक्षा गर्‍यो । पुरुषतर्फ पनि सुधारिएको प्रदर्शन भयो । यसले नेपाली खेलाडीको क्षमता पुष्टि गरेको छ । उपलब्धि संस्थागत गरी थप सफलताका आधार तय गर्नुपर्छ । तर, भलिबल संघसँग न पूर्वाधार छ न बजेट । नेपालले महिलातर्फ एसियामै शीर्ष आठभित्र आउने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य लिएको छ ।

यो प्रतियोगिताका लागि महिला र पुरुष टोलीको सहभागिताका लागि स्रोत व्यवस्थापन झनै दयनीय थियो । तयारी र सहभागितासमेत गरेर करिब ३५ लाख रुपैयाँ खर्च भएको अनुमान संघको छ । नियामक निकायबाट कुनै आर्थिक सहयोग नहुँदा संघले खर्च जुटाउन चर्को दौडधुप गर्नुपरेको थियो । बंगलादेश जाने/आउने हवाई टिकटका लागि समेत प्रायोजक खोज्नुपर्‍यो । संघले प्रायोजकबाट करिब ६ लाख र बचतबाट २५ लाख रुपैयाँ खर्च गरिसकेको छ । पूरा हिसाब टिम फर्किएपछि हुनेछ ।

ग्लोबल ट्राभल एड्भेन्चरबाट करिब ५ लाखको हवाई टिकट, अध्यक्ष मनोरन्जन रमण शर्माबाट नगद १ लाख, एनआईसी एसिया बैंकबाट पोसाकलगायतको प्रायोजनबाट सेन्ट्रल जोनमा पुगेको टोलीले दिएको सशक्त प्रदर्शनपछि यो खेलको विकासबारे बहस हुन थालेको छ ।

‘यो प्रतियोगिताका लागि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) सँग सहयोग माग्दा अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिताका लागि बजेट छैन भन्ने जवाफ पाएका हौं । सदस्य सचिवज्यू (टंकलाल घिसिङ) ले अहिलेलाई जाँदै गर्नुस् पछि हेरौंला भन्नुभएको थियो,’ संघका महासचिव चन्दले भने, ‘शुभचिन्तक र दाताहरूको सहयोग भयो नै भलिबल संघले आन्तरिक प्रतियोगिताबाट गरेको बचतले यसपल्ट सेन्ट्रल जोन सहभागिता सहज भयो ।’ संघले महिला र पुरुषको गरी वार्षिक चारवटा प्रतियोगिता आयोजना गर्छ– एनभीए कप क्लब च्याम्पियनसिप, एनभीए क्लब लिग । महासचिव चन्दले भने, ‘असोज दोस्रो साता एनभीए कप आयोजना गर्दा ३० लाख बचत गरेका थियौं । त्यो रकम यो प्रतियोगितामा खर्च गरेका हौं ।’

राखेपले गत आर्थिक वर्षमा संघलाई आन्तरिक प्रतियोगिताका लागि १० लाख र एसियन च्याम्पियनसिपको तयारीका लागि थप १० लाख गरी २० लाख उपलब्ध गराएको थियो । असारमा झन्डै एक महिना बन्द प्रशिक्षण गरेपछि कोरोना महामारीलाई कारण देखाउँदै एसियाली भलिबल महासंघ (एभीसी) ले प्रतियोगिता स्थगित गरिदियो । ‘त्यतिबेलासम्म तयारीका लागि ३० लाख खर्च गरिसकेका थियौं ।

राखेपले १० लाखमात्र दियो । बाँकी खर्च असोजमा एनभीए कप आयोजना गरेपछि भुक्तानी गरेका हौं,’ महासचिव चन्दले थपे, ‘आन्तरिक प्रतियोगिता नभएको भए संघले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा टिमलाई सहभागी गराउन सक्दैनथ्यो ।’ उनले संघले हरेक वर्ष ९ देखि १० करोडसम्मको बजेट राखेपलाई पेस गरेको बताए । तर, राखेपबाट प्रतियोगिता आयोजनाका आधारमा सीमित सहयोग हुँदै आएको छ । यस वर्षदेखि खेल पोसाक उत्पादक कम्पनी केल्मीले प्रायोजन गरेपछि संघलाई ‘किट’बापत ६/७ लाखको व्ययभार कम हुन थालेको छ । ‘क्रिकेट र फुटबलले जस्तो हामीलाई अन्तर्राष्ट्रिय निकायबाट नगद आउँदैन । उनीहरूले प्रशिक्षकलगायत दक्ष जनशक्ति र म्याट, नेट, बलजस्ता जिन्सी सामग्री मात्र सहयोग गर्छन्,’ चन्दले भने ।

यी भए बजेटका कुरा । प्रतियोगिता सञ्चालन गर्न पुग्ने बजेट त नपाउने संघको पूर्वाधार र ग्रासरुटमा लगानी कस्तो होला ? सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । राखेप कभर्डहलमा करिडोरको एउटा अँध्यारो कोठाबाट भलिबल सञ्चालन हुन्छ । संघको आफ्नै पूर्वाधार छैन, एकेडेमी छैन, ग्रासरुट कार्यक्रम छैन, उमेरसमूहको प्रतियोगिता छैन ।

यस्तो परिस्थितिमा महिला टोलीले दुई वर्षको अन्तरालमा तीनवटा ठूला प्रतियोगिताको फाइनलमा पुग्नु र दुईवटामा उपाधि जित्नु चानचुने सफलता होइन । कप्तान अरुणा शाहीले पूर्वाधारमा अहिले पनि ध्यान दिन नथाल्ने हो भने कहिल्यै भलिबलको विकास नहुने बताइन् ।

‘हाम्रो देशमा रिजल्ट मात्र खोजिन्छ, तयारीलाई ध्यान दिइँदैन । राष्ट्रिय खेल भनेर मात्र हुँदैन । हामीसँग आफ्नै कभर्डहलसमेत छैन । अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका लागि पर्याप्त तयारी गर्न पाइँदैन । ब्याक टु ब्याक नतिजा आइरहेका बेलामा पनि यसमा ध्यान नदिने हो भने भलिबलको विकास कहिल्यै हुँदैन,’ महिला टोलीको लगातार सफलताकी नायक अरुणाले ग्रासरुट कार्यक्रम र नयाँ खेलाडी उत्पादनबारे भनिन्, ‘खेलकुदमा पुस्तान्तरण जरुरी हुन्छ । हामीभन्दा पछाडिको पुस्ता उत्पादनमा ढिला भइसक्यो । किनभने दुई वर्षको अन्तरमै हाम्रो यो टिमले आफ्नो उपलब्धि जोगाउन धेरै संघर्ष गर्नुपर्‍यो । नयाँ र उच्चस्तरको पुस्ता नआएसम्म सशक्त प्रदर्शनलाई नियमित राख्न सक्दैनौं । त्यसका लागि एकेडेमी, ग्रासरुट कार्यक्रम र निजी क्षेत्रसँगको सहकार्यमा ध्यान दिनुपर्छ ।’

भलिबलको कभर्डहल निर्माणका लागि सरकारले एक वर्ष रातो किताबमा उल्लेख गरी १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । कभर्डहल निर्माणका लागि काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका–२ मा जग्गा पहिचान भइसकेको छ । यसका लागि सम्बन्धित स्थानीय तह र राखेपबीच लिखित सहमति हुन ढिला भइरहेको छ । त्यसैले यो वर्ष पनि बजेट फ्रिज हुने चिन्ता छ । जग्गा पहिचान नहुँदा अघिल्लो आर्थिक वर्षमा पनि ५० लाख बजेट फ्रिज भएको थियो ।

‘हामीले तारकेश्वर नगरपालिकामा स्थान पहिचान गरी नगर प्रमुख र उपप्रमुख तथा वडाध्यक्षसँग छलफल गर्‍यौं,’ संघकी उपाध्यक्ष निरोज मास्केले भनिन्, ‘तत्कालीन सदस्यसचिव रमेशकुमार सिलवाललाई समेत लगेर ठाउँ देखाएका थियौं । दुवै पक्ष मौखिक रूपमा सहमत भइसकेका छन् । तर, स्थानीय तह र खेलकुद परिषद्बीच नै लिखित सहमति गर्नुपर्ने भएकाले समय लागेको हो । हामी फलोअपमै छौं ।’

सेन्ट्रल जोनको बिदाइ कार्यक्रममा मन्त्री गहतराजले त्रिपुरेश्वरस्थित राखेप परिसरको पौडी पोखरी र टेनिस कोर्ट रहेको जग्गा भलिबल संघलाई उपलब्ध गराउने प्रयास गर्ने घोषणा गरेका थिए । भलिबल संघको शाखा ७७ जिल्लामै छ । नयाँ खेलकुद ऐनकै कारण संघको कार्यसमितिको निर्वाचन नभएको पनि आउने जेठमा तीन वर्ष पुग्दै छ ।

प्रकाशित : पुस १५, २०७८ ०८:०४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपालद्वारा उपाधि रक्षा

कप्तान अरूणा उत्कृष्ट सटर, सलिना उत्कृष्ट लिबरो
कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — नेपालले एसियन सेन्ट्रल जोन सिनियर वुमेन्स भलिबल च्यालेन्ज कपको उपाधि रक्षा गरेको छ । लगातार दोस्रो संस्करण च्याम्पियन बन्न नेपाललाई अपेक्षाकृत सजिलो भएन । ढाकाको मीरपुरस्थित साहिद सुरवार्दी नेसनल इन्डोर स्टेडियममा उज्वेकिस्तानमाथि ३–२ सेटको जितसँगै नेपालले उपाधि उचालेको हो ।

बंगलादेश प्रस्थान गर्दासम्म नेपाली टोलीलाई उज्वेकिस्तान टोलीमाथि संशय थियो । किनभने नेपालले अहिलेसम्म त्यो देशसँग प्रतिस्पर्धा गरेको थिएन । नेपाली खेलाडीले इन्टरनेटमा उज्वेकिस्तानको खेल भिडियोमा पनि हेर्न पाएका थिएनन् । लिग चरणमा आमनेसामने हुँदा दुवै टोलीले एकअर्काको रणनीति बुझ्न सकेनन् । तर, नेपालले सोझो सेटमा खेल जित्यो र लिगमा एक खेल अगावै फाइनलमा पुग्यो ।

मंगलबार भने उज्वेकिस्तानले कडा चुनौती दियो । मुख्य गरी उनीहरू रक्षापंक्तिमा सशक्त देखिए । बायाँहाते स्पाइकर इजोजारखान सातिबोल देइभाको प्रदर्शन पनि नेपाली खेलाडीका लागि टाउको दुखाइ बनिरह्यो । प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट खेलाडीमा चुनिएकी उनले नेपालसामु ठूलो चुनौती तेर्स्याइन् ।

नेपालले तेस्रो सेटबाहेक बाँकी सबै सेटमा लगातार दबाबमै रहनुपर्‍यो । परम्परागत समस्याका रूपमा रहेको सर्भिस र रिसिभमा नेपालले अझै सुधार गर्नुपर्ने धेरै ठाउँहरू छन् भनेर यो फाइनलले पनि पुष्टि गरेको छ ।

नेपालले २६–२४, २४–२६, २५–१५, २२–२५ र १५–१० को सेटमा खेल जितेको हो । प्रतियोगिताको छैटौं खेलमा आउँदा नेपालले यति धेरै दबाब बेहोर्नु परेको थिएन । पहिलो सेटमा नेपाल रक्षात्मक बन्नुपर्‍यो । सुरुदेखि नै पछि परेको नेपाल कुनै समय १२–१७ को स्थितिमा थियो । पुनरागमनसहित १८–१८ को बराबरी गरेयता अघिपछि हुँदै २४–२४ को स्थितिमा थियो । त्यसपछि लगातार दुई अंक जोडेर सेट आफ्नो पक्षमा पार्‍यो ।


दोस्रो सेट पनि नेपाल दबाबमै रह्यो । २३–१९ ले पछि परेको स्थितिमा उज्वेकिस्तानले रातो कार्ड पाएपछि नेपालले अंक पायो । त्यसयता नेपालले लगातार अंक जोडेर २३–२३ को स्थितिमा पुग्यो । यो सेटमा कुनै पनि समय नेपालले अग्रता लिन सकेको थिएन ।

तेस्रो सेटमा नेपालले सुरुआतमा अग्रता लिए पनि उज्वेकिस्तानले ११–११ को बराबरीमा ल्याएको थियो । तर त्यसपछि लगातार सात अंक जोड्दै १८–११ को अग्रता बनाएयता नेपालले पछाडि फर्कनु परेन ।

चौथो सेटमा नेपालले रक्षात्मकमा राम्रो प्रदर्शन गर्न नसक्दा सुरुआतदेखि नै पछि परेको थियो । ब्लक र रिसिभमा राम्रो हुन नसक्दा धेरै नेगेटिभ प्वाइन्ट दिएको थियो । पाँचौं सेटमा ७–७ को स्थितिबाट नेपालले अग्रता लिन सुरु गरेको हो । १३–८ को अग्रता बनाएपछि नेपाललाई उपाधि हात पार्न सहज भयो ।

कप्तान अरुणा उत्कृष्ट सटर, सलिना उत्कृष्ट लिबरो घोषित भए । ‘लिगमा ३–० को सेटमा जिते पनि उज्वेकिस्तान धेरै राम्रो टिम हो । हामीलाई उनीहरूलाई कमजोर ठान्न हुन्न भन्दै आएको थिएँ, पाँच सेटमा जित्दा रमाइलै भयो,’ अरुणाले ढाकाबाट भनिन्, ‘पछिल्लो पटक उज्वेकिस्तान त्यत्ति राम्रो टिम थिएन् । अहिले धेरै राम्रो बनेर आएको थियो । हामीले पनि यो प्रतियोगिता धेरै राम्रो अनुभव बन्यो ।’

नेपाली महिला टोली तीन वर्षको अन्तरमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताको फाइनलमा पुगेको यो तेस्रोपल्ट हो । त्यसमध्ये दुई उपाधि जित्न सक्यो । सन् २०१९ मा अघिल्लो संस्करण बंगलादेशमै हुँदा नेपालले फाइनलमा माल्दिभ्समाथि सहज जित निकालेको थियो । त्यसको दुई महिनापछि घरेलु भूमिमै भएको १३औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा नेपालले ऐतिहासिक फाइनल यात्रा तय गर्‍यो । भारतविरुद्ध २ सेटको अग्रता लिएर पनि उपाधि गुमाउनुपर्दाको क्षण नेपाली खेलाडीहरू अहिले पनि सम्झन चाहँदैनन् ।

कोरोना महामारीका कारण दुई वर्ष ठप्प रहेको भलिबल गतिविधि पुनः सुरु हुँदा पहिलो सहभागितामै जितेको स्वर्णबाट टिमले आफ्नो स्तर कायम राख्न सकेको देखिन्छ । मुस्किलले एक महिनाको घरेलु तयारी र एउटा पनि एक्स्पोजर म्याच खेल्न नपाइ बंगलादेश पुगेको टिमको यो उपलब्धिलाई मुख्य प्रशिक्षक जगदीश भट्टले गर्व गर्न लायक भनेका छन् । तर, फाइनलमा बेहोरेको दबाब भने उनले अपेक्षा गरेभन्दा फरक थियो ।

‘लिग चरणमा सजिलै जितेको हुनाले फाइनलमा यति कठिन हुनेछ भन्ने मैले सोचेको थिइनँ । हामी विहानै ब्रेकफास्ट गरेर रंगशाला पुगेका थियौं । ट्राफिक जामका कारण विपक्षी टोली एक घण्टा ढिला आउँदा खेल ढिला सुरु भयो,’ प्रशिक्षक भट्टले ढाकाबाट कान्तिपुरसँग भने, ‘हामीले आज धेरै नै दबाबमा खेल्यौं । हाम्रो रिसिभ र सर्भिसमा धेरै गल्ती भयो । समग्रमा जित निस्कियो त्यसमा खुसी छु ।’

त्यसो भए नेपाली टोली अघिक आत्मविश्वासी हुँदा खेल बिग्रिएको हो त ? प्रशिक्षक भट्टले त्यसलाई स्वीकार गरेनन् । भने, ‘मैले सुरुदेखि नै भन्दै आएको छु, यो प्रतियोगितामा हामी समान टोलीहरू छन् । उनीहरूलाई हराउन हामीले आफ्नो खेल खेल्नुपर्छ । आज हामीले आफ्नै शैलीमा खेल्न सकेनौं ।’ प्रतियोगिताको ६ खेलमा नेपालले अपराजित यात्रा कायम राखे पनि दुई खेल ३–२ को सेटमा जितेको हो । पहिलो खेलमै श्रीलंकासँग २–० ले पछि परेको स्थितिमा पुनरागमन गरेको थियो । ६ खेलमा १८ सेट जितेको नेपालले ४ सेट गुमायो ।

दुई वर्षअघि पहिलो संस्करणमा सहजै उपाधि जितेको नेपालका लागि यो प्रतियोगिता आफ्नो स्तर सुधार गर्नका लागि पनि उपयुक्त रह्यो । प्रशिक्षक भट्टकै भनाइ मान्ने हो भने आफ्नो स्तरका टोलीसँगको प्रतिस्पर्धाबाट टिमको स्तरवृद्धिमा सहज हुन्छ । ‘अघिल्लो संस्करणको तुलनामा यो वर्ष चार (नेपाल, श्रीलंका, उज्वेकिस्तान र किर्गिस्तान) टोलीहरू समान स्तरका थिए । हामीले प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा दबाब सामना गर्ने क्षमता पनि बढायौं,’ प्रशिक्षक भट्टले भने ।

दुई वर्षअघि दुई प्रतियोगिताको फाइनल खेलेको नेपाली टोलीमा ५ परिवर्तन थियो । नयाँ खेलाडीको प्रदर्शनबाट प्रशिक्षक पूर्ण सन्तुष्ट छन् । मुख्य गरी स्पाइकर शान्ति थारुले डेब्यु प्रतियोगितामै सबैको ध्यान आकृष्ट गर्न सकेकी छन् । श्रीलंकामाथिको पुनरागमन जितमा उनले उच्चस्तरको प्रदर्शन गरेकी थिइन् । यसपल्ट कृपा अधिकारी र मनीषा चौधरीले पुनरागमन गर्दा शान्ति, लक्ष्मी चन्द र कामना विष्ट पहिलोपल्ट टिममा छानिएका थिए । नयाँ खेलाडीबारे प्रशिक्षकले सटीक टिप्पणी छ, ‘उनीहरूले मैले अपेक्षा गरेभन्दा राम्रो खेले ।’

पर्याप्त प्रशिक्षण तथा म्याच एक्स्पोजरको अभाव, नियमित अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता र आवश्यक पूर्वाधारबिना नै नेपाली टोलीको लगातार फाइनल यात्राले भलिबल संघमाथिको दबाब बढाएको छ । संघले अर्को वर्ष (सन् २०२२) भित्र नेपालमै दक्षिण एसियाली महिला भलिबल च्याम्पियनसिप आयोजना गर्ने भएको छ । सोमबार आयोजित सेन्ट्रल एसियन भलिबल एसोसिएसनको साधारणसभाले नेपाललाई प्रतियोगिता आयोजनाको अनुमति दिएको हो । त्यस्तै सेन्ट्रल जोनको पुरुषतर्फ सातौं र महिलातर्फ तेस्रो संस्करण सन् २०२२ मा माल्दिभ्समा आयोजना गर्ने निर्णय पनि साधारणसभाले गरेको छ । तर दुवै प्रतियोगिताको मिति तोकिएको छैन ।

सेन्ट्रल जोनकै पुरुषतर्फ तेस्रो स्थानका लागि भएको खेलमा नेपाली टोली उज्वेकिस्तानसँग पराजित भएको छ । लिग चरणमा ३–१ को सेटमा हारेको उज्वेकिस्तानले नेपालसँग बदला लिने क्रममा २५–१५, २५–१७ र २५–२२ को सेटमा जित निकालेको हो । लिग चरणमा दुई खेल जितेको नेपाल पाँच टोली सम्मिलित प्रतियोगितामा चौथो भएको छ । दुई वर्षअघि नेपालमै आयोजित पाँचौं संस्करणमा नेपाल पाँचौं भएको थियो ।

प्रकाशित : पुस १४, २०७८ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×