ओलम्पिक खेल्ने पहिलो नेपाली टोलीका बक्सर- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार

ओलम्पिक खेल्ने पहिलो नेपाली टोलीका बक्सर

खेत जोत्न ट्याक्टर चलाउँदै गरेका रामप्रसादलाई अचानक काठमाडौं आउनु भन्ने खबर आयो । उनी काठमाडौं पुगे । काठमाडौंबाट हङकङ उडे । हङकङबाट जापान । अनि ओलम्पिकमा भिडे ।
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — भरतपुरको पश्चिम क्षेत्रमा बरौजी भन्ने एउटा गाउँ छ । गीतानगरबाट केहीपरको यो गाउँबारे चितवनकै बासिन्दा खासै जानकार छैनन् । भरतपुर–माडी–ठोरी हुलाकी सडक यही गाउँ हुँदै गएको छ । सडकको देब्रेतिर झन्डै सय मिटरभित्र एउटा पुरानो घर छ । हुर्केका रूखले यो घर बाटो हिँड्नेको नजरमा परिहाल्दैन । यो घर रामप्रसाद गुरुङको हो । उनै गुरुङ हुन् जसले नेपाल सहभागी पहिलो ओलम्पिक खेले ।

अहिले जापानमा टोकियो ओलम्पिक चलिरहेको छ । सन् १९६४ को ओलम्पिक पनि जापानमै भएको थियो । नेपालले ओलम्पिक यात्रा यहींबाट थालेको थियो । त्यतिबेला बरौंजीमा खेत जोत्न ट्र्याक्टर चलाउँदै गरेका रामप्रसादलाई अचानक काठमाडौं आउनू भन्ने खबर आयो । उनी काठमाडौं पुगे । काठमाडौंबाट हङकङ उडे । हङकङबाट जापान गए । ओलम्पिकमा बक्सिङ खेलमा प्रतिस्पर्धा गरे । ‘हामी त्यो बेला ६ जना खेलाडी थियौं । चारजना त बक्सिङकै थियौं । दुई म्याराथन धावक थिए,’ बरौजीको त्यही पुरानो घरमा रामप्रसादले पुराना कुरा सम्झे ।

रामप्रसाद पूर्ण खेलाडी थिएनन् । उनी ब्रिटिस आर्मीको गोर्खा पल्टनमा थिए । ओलम्पिकमा जाने, खेल्नेबारेमा केही सोचेकै थिएनन् । तर अचानक मौका मिल्यो र

देशका लागि पहिलोपल्ट खेले । त्यो क्षण सम्झँदा निकै गर्व लाग्ने उनले सुनाए । ‘हेर्नुस्, पल्टनबाट चार वर्षपछि छुट्टीमा घर आएको थिएँ । भर्ती भएपछि पहिलोपल्ट छुट्टीमा आएको । एक महिनामै म्यासेज आयो । एकदम छिटो आउनू भनिएको थियो । किन फिर्ता हुनुपरेको हो कारण मलाई केही पनि भनेनन् उनीहरूले,’ रामप्रसादले भने ।

बल्लबल्ल छुट्टीमा आएको मान्छेलाई तत्कालै बोलाउँदा मन खिन्न भयो । पल्टन फर्कि हाल्न भन्दा खेतमै व्यस्त भए । गाडी चलाउन पल्टनमै सिकेका थिए । त्यसैले आफ्नो जग्गा ट्र्याक्टर जोत्न थाले । तर, काठमाडौंमा हाजिर हुन ताकेता भइरहयो । उनी घरबाट हिँडे । काठमाडौं बिहानै पुगेका थिए । जतिसक्दो चाँडो पल्टनमा जानु भनियो । पल्टन हङकङमा थियो । हङकङ पुगेकै दिन उनी तालिममा लागिहाले । त्यहाँ पुगेपछि मात्र उनले ओलम्पिक खेल्न जाने कुराको मेसो पाए । रमाउँदै साथीहरूले ताली पिटेर स्वागत गरेका उनलाई । ब्रिटिस आर्मीमा भए पनि नेपालको तर्फबाट खेल्न पल्टनले उनीसहित चार जनालाई जापान पठाउने भएछ । खेलाडीका लागि हङकङमै नेपाली पोसाक सिलाउँदा ओलम्पिक जाने पक्का ठाने उनले । ‘२४ घण्टाभित्र ड्रेस तयार गरिएको थियो । त्यसपछि हामी पल्टनकै हर्कुलिस जहाज चढेर जापान ओकिनावा गयौं । त्यहाँ एक साता बसेर अमेरिकन फोर्ससँग बक्सिङ ट्रेनिङ गर्‍यौं । त्यसपछि हर्कुलिसमै टोकियो गइयो,’ उनले बेलीविस्तार लगाए । त्यतिबेला मार्चपासमा नेपालको झन्डा बक्सर नामसिंह थापाले बोकेका थिए ।

‘बक्सिङमा म, नामसिंहसहित भीमबहादुर गुरुङ र ओमप्रसाद पुन थिए । चारैजना पल्टने । अरु दुई म्याराथन धावक थिए, नाम त बिर्सें,’ रामप्रसादले भने । उनको पुर्ख्यौली घर दरौं सिरुबारी स्याङजा हो । उनका बाबु पनि गोर्खा पल्टनमा थिए । उनी सन् १९४५ मा जन्मिए । उनी जन्मेको ठाउँ अबोटाबाद हो, जुन अहिले पाकिस्तानमा पर्छ ।

१४ वर्षको हुँदा रामप्रसाद सन् १९५९ मा ब्रिटिस आर्मीको गोर्खा पल्टनमा भर्ना भए । तालिमका लागि मलाया अर्थात अहिलेको मलेसिया पुगे । ‘म डाइनिङ हलमा जाँदा च्याम्पियन ब्वाई भनेर भित्तामा नाम लेखेको रहेछ । हरेक वर्ष च्याम्पियनहरूको नाम त्यसरी लेखिँदोरहेछ । मलाई निधो भयो कि म पनि च्याम्पियन हुन्छु,’ रामप्रसादले भने । खेलकुदमा राम्रो गरे, पढाइमा राम्रो गरे च्याम्पियन बन्न सकिँदोरहेछ भन्ने लागेपछि उनी खेलकुद र पढाइतिर लागे । पल्टनको च्याम्पियन बने । त्यही च्याम्पियन चाहनाले ओलम्पिकमा पुगे । ‘हामी त आर्मी हो, अप्रेसनमा जुट्नुपर्थ्यो । खेलकुद पनि खेलियो । बक्सिङ त कति खेलियो खेलियो । तर, मुख्य काम त आर्मीकै हो । एक पटक नेपालको तर्फबाट भाग लिने मौका पाइयो । अरू वर्ष त आर्मीकै काममा ध्यान लगाइयो । फेरि खेलौं भन्नेतर्फ लागिएन,’ रामप्रसादले ती दिन सम्झिए ।

उनले फुटबल खेले, जुडो पनि खेले । तर, घुँडामा समस्या आएपछि जुडोलाई जारी राख्न सकेनन् । ‘पल्टनमा रामप्रसादले बक्सिङ खेल्न जानेको छ भन्ने परेछ । गोर्खाली भनेपछि लोकल बक्सरहरू अलि नर्भस हुन्थे त्यतिबेला । पल्टनको तर्फबाट धेरै खेल जित्यौं । त्यसैले गर्दा देशका लागि पनि खेल्ने अवसर मिल्यो,’ उनी भन्छन्, ‘ओलम्पिकमा भिड्दा भने आफूहरू सिकारु नै रहेछौं भन्ने लाग्यो । अलि अलि मात्र खेल्न सक्ने । त्यसैले जित्न सम्भव भएन । ओमप्रसादले पहिलो खेल जिते, अरू सुरुमै बाहिरियौं ।’

उनले ओलम्पिक अनुभव सुनाए, ‘देशका लागि खेल्दा गर्वले छाती ढक्क फुल्ने । मार्चपासमा झन्डा बोकेर सबै लाइनमा हिँड्दा र झन्डा फरफराउँदा छुट्टै अनुभव हुँदोरहेछ । हाम्रो देशको झन्डा सबैको भन्दा फरक थियो । सबैले ध्यान दिएर हेरेको देख्दा आनन्द लाग्थ्यो ।’

सैनिक जीवनतर्फ नै बढी केन्द्रित भएका उनी त्यसपछि कुनै ठूला खेल प्रतियोगितामा सहभागी भएनन । सन् १९९० मा रिटायर्ड भए । रिटायर्डपछि केही वर्ष ब्रुनाइमा बसे, अनि नेपाल फर्किए । अचेल उनी कहिले काठमाडौं त कहिले चितवनको उही पुरानो घरमा बस्छन् । नामसिंहबाहेक अरू साथीसँग सम्पर्क छैन । यतिखेर ७६ वर्षमा पनि निकै फूर्तिला देखिन्छन् । उनले नेपालको खेल क्षेत्रबारे खासै टिप्पणी गर्न चाहेनन् । युवापुस्ताका खेलाडीलाई सुझाए, ‘जित्ने उद्देश्य राखेर खेल्नुपर्छ, जित्दा देशको झन्डा फर्फराउँछ । यो गौरवको विषय हो । जित्न नसके पनि निराश नबनौं । प्रयास गरौं, कुनै बेला त पक्कै जित्छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण १३, २०७८ ०८:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘पर्यटनका लागि खोप अनिवार्य’

सौराहाका ४० प्रतिशत व्यवसायी होटल बेच्ने तयारीमा
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — कोरोना संक्रमण दोस्रोपटक तीव्र भएसँगै चितवनमा वैशाख १६ को मध्यरातबाट निषेधाज्ञा जारी भयो । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र आसपासको वन क्षेत्रमा हुने पर्यटकीय गतिविधिमा पनि रोक लाग्यो । जिल्लामा निषेधाज्ञा अहिले पनि जारी छ । तर असार ९ यताका सूचनामा गर्न नपाइने कामबाट ‘निकुञ्जको पर्यटकीय गतिविधि’ हटेको छ । यद्यपि पर्यटकीय गतिविधि सुरु हुने अवस्था छैन ।

चितवनको बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनस्थित सुनसान डुंगाघाट । तस्बिर : रमेशकुमार/कान्तिपुर

‘बर्खामा निकुञ्जभित्र त कुनै पनि खाले सफारी सुरु गर्न सकिन्न । झाडी बढ्छ । जंगलमा हिँड्न डर हुन्छ । जिप सफारीका लागि पनि बाटो मर्मत गर्नुपर्छ । यो काम भदौयता गर्न सकिन्न । सामुदायिक वनमा भने सुरु गर्न सकिन्छ,’ निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अणनाथ बराल भन्छन् ।

चितवन निकुञ्ज वन्यजन्तु अवलोकनका लागि देशकै प्रमुख गन्तव्य हो । पर्यटक राख्न निकुञ्ज आडमा सयौं होटलहरू सञ्चालनमा छन् । कोरोनाले पर्यटन ठप्प भएपछि मारमा परेका होटल तथा पर्यटन व्यवसायीहरू भने कोरोनाविरुद्धको खोप नपाउँदासम्म व्यवसाय सञ्चालन गर्ने विषयमा दुविधामा छन् । ‘कामदारहरूलाई बोलायो, खोप नलगाई कसरी आउने भन्छन्,’ क्षेत्रीय होटल संघ (हान) चितवन, सौराहाका कोषाध्यक्ष माधव दुवाडी भन्छन्, ‘हाम्रा कामदारमध्ये कम्तीमा ३३ प्रतिशतलाई भ्याक्सिन दिन पाए काममा ढुक्क भएर जुट्छन् भन्ने आशा छ ।’ यसो गर्दा यहाँका होटलमा कार्यरत कम्तीमा ७ सय जनालाई तत्काल खोप दिनुपर्ने हुन्छ । खोप नपाए कामदार मात्र होइन, पर्यटक आउनेमा पनि आशंका रहेको दुवाडीले बताए । कम्तीमा खोप लगाएकाहरू घुम्न आउने र खोप लगाएका कामदारले सेवा दिने वातावरण नबन्दासम्म पर्यटकीय गतिविधि चलाउन सकिँदैन भन्नेमा उनी दृढ छन् । ‘कोरोनाको तेस्रो लहर आउने चर्चा छ, यस्तोमा बिनाखोप व्यवसाय चल्न गाह्रो छ,’ दुवाडी भन्छन् ।

पर्यटक नआउँदा बढेको सकस

कोराना संक्रमण बढ्न थालेपछि २०७६ अन्तिमतिर निकुञ्जमा पर्यटकको संख्या घट्दै गयो । चैत ११ देखि निकुञ्ज बन्द नै भयो । २०७७ को दसैंतिहारसँगै पर्यटकीय गतिविधि फेरि सुरु भए । निकुञ्ज घुम्न आन्तरिक पर्यटकको भीड लाग्यो । गत आर्थिक वर्षमा ९२ हजार २ सय ९ जनाले निकुञ्ज घुमेका छन् । निकुञ्जका सूचना अधिकारी लोकेन्द्र अधिकारीका अनुसार यीमध्ये ८९ हजार ६ सय १ जना नेपाली हुन् । अघिल्लो आव र गत आवमा निकुञ्ज घुम्ने नेपालीको संख्या लगभग बराबर छ । तर सार्क राष्ट्र र अन्य विदेशी पर्यटकहरू निकै कम आए । आव २०७६/७७ मा निकुञ्ज घुम्नेको संख्या एक लाख ८२ हजार थियो ।

पर्यटक संख्या यसरी ह्वात्तै घट्दा होटल व्यवसायमा ठूलो असर परेको हान सौराहाका अध्यक्ष दीपक भट्टराई बताउँछन् । ‘व्यवसायीहरू मर्कामा छन् । होटल बिक्री गर्ने क्रम सुरु भएको छ । कोरोनाले अझै के–के गराउने हो ?,’ उनी भन्छन्, ‘जोखिम बढ्दै जाने देखिन्छ ।’ उनले सौराहाका ४० प्रतिशत व्यवसायी होटल बेच्ने तयारीमा रहेको दाबी गरे ।

निकुञ्जका तत्कालीन प्रमुख संरक्षण अधिकृत वेदकुमार ढकालले २०७६ असार ३१ मा सार्वजनिक गरेको एक विवरणअनुसार नेपाली पर्यटकले भन्दा सार्क र अन्य विदेशी पर्यटकले गर्ने खर्चको मात्रा ठूलो थियो । निकुञ्ज घुम्न आउने पर्यटकहरूले वर्षमा १ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ खर्च गर्ने अनुमानित विवरण उनले पेस गरेका थिए । उनका अनुसार विदेशीहरू नेपालीभन्दा दोब्बर समय बस्ने र खर्च पनि दोब्बरभन्दा बढी गर्थे । त्यसैले विदेशी पर्यटकहरू ह्वात्तै घट्दा होटलहरू मारमा परेका हुन् । ‘अहिले जग्गा कारोबार गर्नेहरूले सौराहाका होटल किन्न खोज्दै हुनुहुन्छ । सौराहाबाट पुराना व्यवसायी विस्थापित हुने र नयाँ समूह आउने सम्भावना बढेर गएको छ,’ हानका अध्यक्ष भट्टराई भन्छन् । पुराना व्यवसायी नहुँदा वन्यजन्तुमा आधारित यहाँको पर्यटन व्यवसाय भोलि कस्तो स्वरूपमा जाला भन्ने चिन्ता थपिएको उनले बताए । सौराहामा हानमा सदस्य रहेका होटलहरूको संख्या १ सय २० छ । यसबाहेक पनि थुप्रै होटल छन् ।

होटल व्यवसायमा ३३ अर्ब रुपैयाँ लगानी भएको छ । ५५ सय जनाले रोजगारी पाएका छन् । लगानी र रोजगारको अवस्थालाई हेरेर यहाँको पर्यटन व्यवसायलाई जोगाएर लैजाने विषयमा सरकारी नीति प्रस्ट नआए अवस्था निकै बिग्रेर जाने भट्टराई बताउँछन् । हान कोषाध्यक्ष दुवाडीले बैंकहरू सहयोगी भूमिकामा नरहेको गुनासो गरे । सरकारले दिने भनेका सहुलियत उपलब्ध गराउने विषयमा पनि उनीहरू सहज नभएको उनको आरोप छ ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७८ ११:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×