एक ‘लिजेन्ड’ फुटबलरको अवसान- खेलकुद - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एक ‘लिजेन्ड’ फुटबलरको अवसान

नेपाली फुटबलमा लोकबहादुर शाहीजत्तिको मृदुभाषी छँदै थिएन, उनमा अरुलाई प्रभावित पार्न सक्ने खुबी धेरै थियो । शाहीमा जति राम्रा गुण थिए, उत्तिकै खराब गुण पनि ।
हिमेश

काठमाडौँ — सन् १९८४ मा काठमाडौंमा भएको पहिलो दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण जितेका नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टिमका सदस्यलाई स्वर्णिम पुस्ताका खेलाडी मान्ने हो भने लोकबहादुर शाही पक्कै पनि ‘लिजेन्ड’ हुन् । नेपाली फुटबलमा गोलरक्षकका रूपमा एउटा मानक स्थापित गर्ने खेलाडी हुन् उनी ।

नेपाली राष्ट्रिय टिमका लागि गोलरक्षकको भूमिकामा राम्रैसँग खेल्ने खेलाडी धेरै कम छन्, एकै हातमा गन्न मिल्छ । त्यसमध्ये शाही पनि एक हुन् ।

उनीसँग जोडिएका अनेक कथा छन्, नेपाली फुटबलमा । ती केही राम्रा थिए, केही असाध्यै नराम्रा पनि । यिनै शाहीको आइतबार राति निधन भयो । यससँगै एउटा ‘लिजेन्ड’ को अवसान भएको छ । उनी दैलेखमा जन्मेका थिए, आफ्नो अन्तिम दिनका लागि पनि उनी दैलेख नै पुगे । यो पनि एउटा संयोग नै मान्नुपर्छ, उनले मृत्युका लागि आफ्नो जन्मभूमि नै राजे । उनको जमानामा दैलेख निकै पिछडिएको क्षेत्र थियो, सायद अहिलेसम्म यस्तै स्थिति छ ।

तर उनको जमानामा त्यो क्षेत्रबाट नेपाली फुटबलमा आएर राष्ट्रिय टिमको सदस्य बन्नु कम्तीको उपलब्धि होइन । सन् १९७९ मा आगा खाँ गोल्डकप खेलेको राष्ट्रिय टिमकै उनी एक सदस्य थिए, तर यो कुनै औपचारिक प्रतियोगिता थिएन । सन् १९८२ को एसियाली खेलकुदका लागि उनी दिल्ली त पुगे, तर खेल्न पाएनन् । यस्तोमा उनले सन् १९८४ को पहिलो दक्षिण एसियाली खेलकुदमा पहिलोपल्ट मौका पाए । माल्दिभ्सविरुद्धको खेल डेब्यु रह्यो ।

सन् १९८९ मा इस्लामाबादमा भएको चौथो दक्षिण एसियाली खेलकुद उनको अन्तिम प्रतियोगिता रह्यो । उनले यसबीच नेपालले खेलेको पहिलो विश्वकप छनोटमा पनि सहभागिता जनाए । सन् १९८५ मा विश्वकप छनोट खेलेको टिमका उनी एक सक्रिय सदस्य थिए, यसमा नेपालको प्रदर्शन राम्रै जस्तै रह्यो । लगत्तै सन् १९८७ मा नेपालले ओलम्पिक छनोट खेल्यो, जसमा नेपालको प्रदर्शन सर्वथा खराब रह्यो । शाही त्यस टिमका पनि सदस्य थिए ।

घरेलु फुटबलमा भने उनले अधिकांश समय पुलिसका लागि खेले । पछि फ्रेन्ड्स क्लबबाट पनि सहभागिता जनाए । बलले जतिबेला उचाइ लिएर आउँथ्यो, शाही गोलरक्षकका रूपमा त्यतिबेला सटिक साबित हुन्थे । खेलाडीका रूपमा उनले बिरलै मात्र कार्ड खाए । उनी सहभागी टिम घरेलु फुटबलमा अधिकांश समय उपाधिकै दाबेदार रह्यो । खेलाडी जीवन सकेयता उनी कहिल्यै नेपाली खेलकुदबाट टाढा रहेनन्, उनको बानीजस्तै थियो, केही न केही गरिरहनुपर्ने ।

नेपालमा ०४६ यता लामै समय घरेलु फुटबल निस्क्रिय रह्यो । यही बेला शाहीले कुनै न कुनै रूपमा फुटबलमा व्यस्त राख्ने काम गरे । त्यसै बेला त उनले ‘एनएसडीए’ नामको संस्था बनाए, फुटबलका केही प्रतियोगिता गरे, टिमलाई विदेशतिर खेलाउन लैजाने काम पनि गरे । नेपाली फुटबलमा निजी क्षेत्रलाई पहिलोपल्ट भित्र्याउने काम पनि उनैले गरे । पछि उनी नेपाल बक्सिङ संघका महासचिव बने अनि आइस हक्कीका संस्थापक अध्यक्ष भए ।

उनी ०५२ सालदेखि ०५९ सम्म अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) का महासचिव बने । जतिबेला नेपाली फुटबलमा गणेश थापाको प्रशासकका रूपमा सुरुआती दिन थिए उनको । त्यो समय चर्को फुटबल विवादको समय थियो, त्यतिबेला एकपल्ट त शाहीले आफ्नो अध्यक्षतामा एन्फा गठनको घोषणासमेत गरेका थिए । तर उनले अधिकांश समय थापाकै नजिक रहेर काम गरे । केही समय थापाको चर्को विरोधी भएर पनि निस्किए ।

दुवै खेलाडी छँदा उनीहरू नजिकै रहे, साथीका रूपमा पनि । शाहीसँग निकै नजिकको सम्बन्ध राख्नेमा एक हुन्, सन्जिव मिश्र । उनको परिवारसँग मिश्रको उत्तिकै गाढा हेलमेल थियो । उनी भन्छन्, ‘नेपाली खेलकुदमा आफ्नो पूरा जीवन समर्पित गर्नेमध्ये शाही एक हुन् । उनले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा अनेक उतारचढाव देखे, तर नेपाली खेलकुदसँगको नाता तोडेनन् ।’ त्यो अर्थमा मिश्र मान्छन्, नेपाली खेलकुदमा विशेषतः फुटबलले उनलाई बिर्सन सक्ने छैन ।

नेपाली फुटबलमा शाहीजत्तिको मृदुभाषी छँदै थिएन, उनमा अरूलाई प्रभावित पार्नसक्ने खुबी धेरै थियो । तर शाहीमा जति राम्रा गुण थिए, उत्तिकै खराब गुण पनि थियो । उनीमाथि निकै संगीन आरोप पनि लागेका थिए, अनेक प्रहरी ‘केस’ समेत भए । यही कारणले उनी बदनामजस्तै पनि भए । आफ्नो व्यक्तिगत बानीबेहोरा, खानपिन र केही हदसम्म संगत राम्रो गर्न सकेको भए, उनी नेपाली खेलकुदमा निकै माथि पुग्नुपर्ने व्यक्तित्व थिए ।

उनी यसैमा चुके । त्यसैले धेरै हदसम्म नेपाली फुटबलमा उनले पुर्‍याएको योगदान ओझेलमा परेको थियो, नत्र उनी नेपाली फुटबलका पक्कापक्की ‘लिजेन्ड’ नै रहे । एन्फाका पूर्व अध्यक्ष गणेश थापाले ठीकै भनेका छन्, ‘उनको योगदान सदैव स्मरण रहनेछ ।’ थापाले शाहीलाई नजिकका मित्र पनि भनेका छन् । अहिलेका एन्फा अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पाले पनि ठीकै लेखेका छन्, ‘उनी नेपाली फुटबलका एक ऐतिहासिक व्यक्तित्व हुन् । शाहीको निधनप्रति हार्द्धिक श्रद्धाञ्जली ।’

प्रकाशित : पुस २८, २०७७ ०८:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रतिलिपि अधिकार उल्लंघनमा विन्ध्यवासिनी म्युजिककी कार्यकारी अधिकृत  पक्राउ 

गायक प्रमोद खरेल भन्छन्,'करार सकिएपछि हिसाब माग्दा उल्टै मैविरुद्ध उजुरी' 
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — प्रतिलिपि अधिकार उल्लंघन गरेको मुद्दामा विन्ध्यवासिनी म्युजिककी कार्यकारी अधिकृत लीना शर्मा रेग्मी प्रकाउ परेकी छिन् । गायक प्रमोद खरेलले गत मंगलबार विन्ध्यवासिनीले आफ्नो प्रतिलिपि अधिकार उल्लंघन गरेको भन्दै प्रहरीमा उजुरी गरेका थिए । 

पक्राउ पुर्जी जारी भएपछि लीनालाई पक्राउ गरेको महानगरीय प्रहरी परिसर टेकुका एसएसपी अशोक सिंहले बताए । 'कम्पनीमा पति सुवास र पत्नी लीना दुवैजना संग्लग्न हुनुहुन्छ । दुवै जनाविरुद्ध जाहेरी दर्ता भएको छ, पक्राउ पुर्जी जारी भएको छ,' एसएसपी सिंहले भने,'सुवास अहिले स्याङ्जामा छन् । अब मुद्दाको अदालतले मुद्दाको फैसला गर्छ ।'

विन्ध्यवासिनीसँग सम्झौता गरेको करार समय सकिएपछि 'प्रणय' एल्बम फिर्ता माग्दा नदिएर फेसबुकमा तथानाम टिप्पणी गरेपछि आफूले प्रहरीमा उजुरी दिएको गायक प्रमोद खरेल बताउँछन् । 'मैले एल्बम बीचबीचमा पनि माग्दै आएको थिएँ । तर कहिले समय नमिल्ने कहिले के नमिल्ने भयो । तर ७ महिनाअगाडि उहाँलाई भेटेरै एल्बमको सम्झौता सकियो, अब हिसाबकिताब गर्नुपर्‍यो भन्दा उहाँले फेसबुकमा मलाई गिराएर स्टाटस लेख्न थाल्नुभयो,' खरेलले भने,'मिलेर अगाडि जाउँ भनेर छलफलको धेरै प्रयास गरें । उहाँले एल्बम दिने कुरा गर्नुभएन । फेसबुकमा लगातार गाली गर्नुभयो । त्यसैले बाध्य भएर कानुनी बाटो रोजें ।'

प्रमोदका अनुसार २०७१ सालमै एल्बमको सम्झौता सकिएको हो । यसबीच कम्पनीले आफूले उत्पादन गरेको गीत गायक खरेलले बिनाअनुमति गाएको आरोपसहित १ करोडको क्षतिपूर्ति दाबी गर्दै कम्पनी रजिस्ट्रार कार्यालयमा उजुरी दियो । आफूले लगानी गरेको म्युजिक ट्र्याक प्रयोग गरेर ११ वर्ष खरेलले करोडौं कमाएको भन्ने दाबी गर्दै आएका थिए सञ्चालक रेग्मी । 'मैले गायक प्रमोद खरेलसँग, स्रस्टाको सिर्जना र प्रोड्युसरको ट्रयाक, बिनाअनुमति प्रयोग गर्दै प्रतिलिपि अधिकार ऐनले तोकेको प्रस्तोताको अधिकारको क्षेत्राधिकार बाहिर गई मनग्य आर्थिक लाभ लिँदै, प्रतिलिपि अधिकारका धनी रहेका अन्य पक्षलाई अन्याय गरेको भनेर १ करोडको क्षतिपूर्ति माग दाबी गरेको हूँ,' रेग्मीले फेसबुक स्टाटसमा लेखेका छन् ।

गायक खरेल भने गीतको सर्वाधिकार आफूसँग रहेको र प्रणयको एल्बमको निर्माता नै आफूलाई दाबी गर्छन् । 'एल्बमको प्रकाशन तथा बिक्री वितिरणको सम्झौता पाँच वर्षको हो । कम्पनीलाई दिनुपर्ने ४ लाख रकम मैले पाउने रोयल्टीबाट दिएर उहाँको लगानी सुरक्षित गरिसकेँ । मेरो रोयल्टीबाट कम्पनीले आफ्नो खर्च उठाइसक्यो ।यो एल्बमको लगानीकर्ता मै हो,' खरेलले कान्तिपुरसँग भने ।

सम्झौता सकिएपछि नयाँ करार नवीकरण गर्ने/नगर्ने भएपछि खरेलले एल्बमको हिसाबसमेत मागे । तर रेग्मीले उनीविरुद्ध उजुरी दर्ता गरेपछि आफू छक्क परेको प्रमोद बताउँछन् । 'एल्बमको सर्वाधिकार मसँग छ । उहाँले प्रमोदले आफ्ना गीत गायो भन्दै मुद्दा हाल्नु भनेको त रिक्सावालाले रिक्सा चलायो, घर बनाउनले घर बनायो भनेर हालेको मुद्दा जस्तै हो । एउटा गायकले आफूले गाएको गीत गाउँदा मुद्दा हाल्ने कम्पनी कस्तो होला । कि त करार गरेको हुनुपर्‍यो,' खरेलले भने,'गायकसँग आफूले गाएको गीतको फर्मिङ राइट हुन्छ । मैले त मेरो एल्बमकै गीत गाउँछु । उहाँले रजिस्ट्रारबाट उजुरी प्रहरीकोमा पठाउनुभयो । मलाई थुनाउन कोसिस गर्नुभयो । मानसिक तनाव दिनुभयो ।'

गायकले गाएको गीत स्टेजमा गाएको भन्दै कम्पनीले गरेको उजुरी न्यायोचित कुरा नरहेको गायक सत्यराज आचार्य बताउँछन् । 'करारले नै सत्य के हो गलत के आफै बोल्छ । प्रमोदसँगको करार सकेर पनि गीतको बिक्री वितरण गरेको र करार अवधिभर कुनै हिसाब किताब बुझाएको छैन । तर प्रमोदविरुद्ध नै मुद्दा हालियो,' उनी भन्छन्,'एउटा गायकले गाउनै नपाउने भनेको डाक्टरले उपचार गर्नै नपाउने जस्तो भयो । गायकसँग पर्फमिङ राइट हुन्छ । कि त करार गरेको हुनुपर्‍यो पहिल्यै ।'

गीत हिट भएपछि स्टेजमा त्यही गीतको माग हुन्छ । आफूले गाएको गीत गायकले स्टेजमा गाएको भन्दै उजुरी गर्नु तर्कसंगत नरहेको उनको भनाइ छ ।

प्रमोद र विन्ध्यवासिनीका सुवासबीच विवाद चर्किरहँदा ५७ जना संगीतकर्मी एकजुट भएर प्रतिलिपि अधिकारको उल्लंघन हुन नदिन र यस विषयमा दोषीलाई कारबाही गर्न माग गर्दै प्रहरी परिसरमा अपिल गरेका थिए ।

कुनै पनि स्रष्टा, गायक/गायिकाको प्रतिलिपि अधिकार हुन नदिन आफूहरुले सामूहिक हस्ताक्षर गरेको गायक शिव परियार बताउँछन् । 'हामी सम्पूर्ण कलाकारले प्रमोद खरेलको प्रतिलिपि अधिकार हनन भयो । यसैगरी विगतमा पनि प्रतिलिपि अधिकार हनन भएको इतिहास छ । र भविष्यमा पनि यस्तो हुने अवस्था छ । आजको समयमा पनि हामी कुनै कलाकार यो विषयमा चुप बस्यौं भने हामीमाथि अन्याय हुन जान्छ । यसै मुद्दालाई आधार मान्दै कसैको प्रतिलिपि अधिकार कसैले पनि हनन गर्ने अधिकार छैन है भन्न एकजुट भएर ऐक्यबद्धता जनाएको हो,' उनले भने ।

गायक खरेल सामाजिक सञ्जालमार्फत रेग्मीले आफ्नो मानहानी गरेको भन्दै मानहानीको मुद्दा दर्ता गर्ने सोचमा छन् । 'अब एल्बमको गीत नयाँ भर्सनमा बनाएर स्रोतामाझ पस्किउँ भनेर काम गर्न फिर्ता मागेको थिएँ । उहाँले आफैँ उजुरी गरेर मलाई मानसिक तनाव दिनुभयो । अब म मानहानीमा जान्छु,' उनले भने,'ममाथि चार महिनादेखि यति प्रहार भयो म मानसिक रुपले विक्षिप्त भएँ । डिप्रेस्ड भएँ ।'

दर्शकले अत्यन्तै रुचाएका कारण प्रमोदले स्टेजमा 'प्रणय' एल्बमका गीत गाउँदै आएका थिए । एल्बममा आठ गीत समावेश छन् ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७७ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×