कमालकी येलेना

क्या ! गज्जबकी खेलाडी थिइन्, उनी । अहिले त उनी ठूलै खेल पदाधिकारीको भूमिकामा छिन् । उनीसँगै जोडिएर आउने गर्छ, केही न केही विवाद पनि । उनी हुन्, जुन ३ मा जन्मेकी रूसी पोल्भल्ट खेलाडी येलेना इसेनबायभा ।
राेयटर्स

एथेन्स — केहीले मात्र आफ्नो स्पर्धामा यति धेरै एक्लो प्रभुत्व कायम गरेको हुनुपर्छ । रुसी खेलाडी येलेना इसेनबायभाको नाममा अझै रहेको छ, पोलभल्टको विश्व कीर्तिमान ।

उनले लगातार ओलम्पिकमा स्वर्ण पनि जितिन् । उनको नाममा दुई दर्जन जति विश्व कीर्तिमान ज्युँको त्युँ छ । त्यस्तै सात इन्डोर र आउटडोर विश्व उपाधि पनि । यो कथा हो, कमालकी येलेनाको ।

अहिले उनी ३७ वर्षकी भइन् । खेल्न छाडेको लामै समय भइसकेको छ । अहिले उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी (आईओसी) को सदस्य पनि छिन् । प्रतिबन्धित शक्तिबर्द्धक औषधिको प्रयोगका कारण प्रतिबन्धमा परेको आफ्नो देशलाई दिएको सजायको विषयमा बोलेर पनि उनी विवादमा तानिन्छिन् । त्यतिमात्र होइन, समलैंगिकताबारे उनका धारणा पनि कम्ता विवादास्पद छैनन् ।

एउटा के तथ्यमा पटक्कै दुईमत छैन भने उनको जत्तिको पोलभल्टको कलाकौशल कसैमा थिएन, त्यो चाहे पुरुष होस् वा महिला खेलाडी । उचाइ नाप्ने क्रममा उनको सुरुआत नै बलियो र आक्रामक हुने गर्थ्यो । जति बेला उनी घुमाउरो बाटो तय गरेर माथि पुग्ने गर्थिन्, त्यसमा लचकता पनि औधी हुने गर्थ्यो । लाग्थ्यो, यसलाई दोहोर्‍याएर हेरिरहुँ, फेरि दोहोर्‍याएर हेरिरहुँ ।

यसै कारण लगभग दुई दशक पोलभल्ट मन पराउने सबैले उनकै नाम जपे । आउटडोरमा उनको कीर्तिमान छ, ५.०६ मिटरको । सन् २००९ मा उनले यो कीर्तिमान जुरिचमा कायम गरेकी थिइन् । यसलाई अहिलेसम्म कसैले उछिन्ने छाँटकाँट देखाएका छैनन् । सन् २००३ मा उनी विश्व एथलेटिक्समा देखापरेकी थिइन्, जतिबेला उनी भर्खर २१ वर्षकी थिइन् ।


येलेनाले त्यही समय विश्व कीर्तिमान बनाएकी थिइन् । त्यसको एक वर्षपछि त उनी एथेन्स ओलम्पिककी नायिका नै साबित भइन् । स्वर्ण जितिन् र बनिन् सबैका प्रिय । झन् त्यसपछि त विश्व च्याम्पियन र विश्व कीर्तिमान त उनको पछि पछि लाग्यो । सन् २००९ को बेइजिङ ओलम्पिकमा पनि उनले स्वर्णको उपलब्धि दोहोर्‍याइन् । यसक्रममा उनले आफूलाई साबित गरिन्, महिला पोलभल्टकै सर्वकालीन महान् खेलाडी ।

सन् २००९ मा बर्लिनमा भएको विश्व च्याम्पियनसिप भने उनका लागि दुःखद साबित भयो, सुरुआती तीन प्रयासमै उनी नराम्रोसँग चुकिन् । त्यो त्यस्तो स्थिति थियो, जतिबेला उनको सुन्दर अनुहारबाट आँसु छचल्किएको थियो । त्यो रसाएको आँखाले उनलाई अझ राम्रो खेल्न प्रेरित गर्‍यो । नभन्दै उनले केही साताको अन्तरमा विश्व कीर्तिमान पनि बनाइन्, जुन अहिलेसम्म कायमै छ ।

सन् २०१२ को लन्डन ओलम्पिकमा उनको नाममा खाली कांस्य रह्यो । प्रतिस्पर्धाको त्यो दिन चिसो हावा बगिरहेको थियो । येलेना लय समात्न चुकिरहेकी थिइन् । त्यसैले उनले आफ्नो संन्यास योजना तीन वर्षले पछाडि धकेलिन् । घोषणा गरिन्, सन् २०१६ को रियो दी जेनेरियो ओलम्पिक पनि खेल्ने योजना । तर त्यो सपना तुहियो । किनभने रुस डोपिङ प्रकरणमा बदनाम थियो, प्रतिबन्धमा परिसकेको थियो ।

त्यसैले येलेनाले संन्यासको घोषणा गर्न किञ्चित पनि समय लगाइनन् । तर यति भने पक्कै भनिन्, ‘कोही कसैले येलेनाबबिना प्रतिस्पर्धा गर्छ र स्वर्ण जित्छ भने त्यसको के नै अर्थ र ?’

उनी यत्तिकैमा रोकिइनन् र जसले रुसको डोपिङ प्रकरणको पर्दाफास गरे, त्यसको पनि खिल्ली उडाइन् । यस्तोमा उनी चर्को विवादमा पर्नु थियो नै । आखिरमा रुसले देशै लागेर आफ्ना खेलाडीलाई शक्तिबर्द्धक औषधि प्रयोग गर्न लगाएको थियो ।

समलैंगिकताबारे पनि उनी आफ्नो विवादास्पद धारणा राख्ने गर्छिन् । सन् २०१४ को सोची ओलम्पिकअगाडि उनले भनेकी थिइन्, ‘हामीले आफूलाई सामान्य मानिस मान्नुपर्छ जहाँ लोग्नेमानिस र स्वास्नीमानिससँग हुने गर्छ अनि युवायुवतीसँग, किशोरकिशोरीसँग ।’ पछि धेरै विवाद भएपछि उनले आफ्नो भनाइको गलत अर्थ निकालिएको पनि भनिन् आफ्नो बचाउमा ।


प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७७ ०८:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘बुबालाई गाउँ त फर्काएँ, घर पुर्‍याउन पाइनँ’

२५ वर्षपछि भारतबाट घर फर्केका ६५ वर्षीय गिठे बुढाको शुक्रबार क्वारेन्टाइनमा नै मृत्यु भयो । क्वारेन्टाइनमा न्यानो सुत्ने व्यवस्था, स्वास्थ्यकर्मी र स्वास्थ्य सुविधा भइदिएको भए बुबालाई गुमाउनु पर्दैन थियो कि भन्ने छोरा अमरलाई लागेको छ ।
वसन्तप्रताप सिंह

काठमाडौँ — बाजुराको खप्तड छेडेदह गाउँपालिका बुढाबाडाका ६५ वर्षीय गिठे बुढाले २५ वर्ष लामो प्रवास बसाइँपछि जेठ १६ गते थातथलो टेकेका थिए । उनी क्वारेन्टाइनमा १४ दिन कटाएर घर जाने तयारीमा थिए । पुराना दौंतरीहरूसँग गफिने, नातिनातिना खेलाउने र जीवनका ४० वर्ष बिताएको माटोमा पुन: रमाउने योजना बुन्दै थिए  ।

उनी क्वारेन्टाइन बनाएको गाउँ नजिकैको स्कुलको डिलमा बसेर छोरा अमरलाई भन्थे, ‘आउन्याँ शुक्रबार त १४ दिन पुगिझान्याँ हुन् । अँथा (अनि) घर बाइझाउँला (गई हालाैँला) ।’

उनको जिन्दगीमा त्यो शुक्रबार आउन पाएन । उनको शनिबार बिहान क्वारेन्टाइनमै मृत्यु भयो । गाउँकै मस्टा आधारभूत विद्यालय बुढाबाडाको क्वारेन्टाइनमा छोराको हातबाट दुई टुक्रा बिस्कुट र चिया पिएर उनले अन्तिम सास फेरे । उनको मृत्युसँगै बुबाको सेवा गर्ने, उनलाई नातिनातिनासँग खेलेको हेर्ने र सबैको अगाडि आफूलाई बुबाले छोरा भनेर बोलाएको सुन्ने अमरको वर्षाैंयताको सपना पनि मरेको छ ।

२५ वर्षअघि बुबाले छोडेर जाँदा अमर ६ वर्षका थिए । चार छोराछोरी र श्रीमतीको लुगाफाटो जोर्न भनेर कालापहाड छिरेका उनका बुबा गएको दुई वर्षमै आमाको रोपाइँका क्रममा गह्रामा लडेर मृत्यु भयो । त्यो खबरले विरक्तिएका उनका बुबा त्यसयता गाउँ फर्केका थिएनन् । आमाबुबाको अनुपस्थितिमा दुई जना दिदीले दु:खजिलो गरी हुर्काएका अमरले १० वर्षअघिमात्रै बुबा भारत उत्तराखण्डको चमौली जिल्लाको एउटा होटलमा काम गरिरहेको पत्ता लगाएका थिए । ‘बुबा जिउँदै छन् भन्ने थाहा पाएपछि म प्रत्येक वर्ष उहाँलाई भेट्न जान्थें । घर फर्किन अनुरोध गर्थे,’ अमरले भने, ‘सुरुका वर्षमा त जान्नँ भनेर जिद्दी गर्नुहुन्थ्यो । म सालसालै गएर घर जाउँ भनिरहें । यो पाला मान्नुभयो पनि । बुबालाई गाउँ त फर्काएँ, घर पुर्‍याउन पाइनँ ।’

छोराको आग्रहमा उनी जेठ १० गते भारतको अल्मोडादेखि झुलाघाट तीन दिन पैदलै हिँडेर आएका थिए । त्यहाँबाट गाडीमा आएका बुबाछोरा १६ गतेदेखि गाउँपालिकाको क्वारेन्टाइनमा बसेका थिए । उनी दमका बिरामी थिए । क्वारेन्टाइनमा बसेदेखि उनको रोग बल्झिन थालेको थियो । सन्चो नभएको भन्दै शुक्रबार साँझ खाना नखाएर सुतेका उनले शनिबार बिहान ८ बजेतिर अमरलाई हातमुख धुन पानी तताउन लगाएका थिए । मुख धोइसकेपछि उनले चिया र दुई टुक्रा बिस्कुट पनि खाएका थिए । त्यसपछि भित्तामा अडेस लगाएर बसेका उनको त्यही अवस्थामा ज्यान गएको अमरले सुनाए ।

अमरलाई क्वारेन्टाइनमा न्यानो सुत्ने व्यवस्था, स्वास्थ्यकर्मी र स्वास्थ्य सुविधा भइदिएको भए आफूले बुबालाई गुमाउनु पर्दैन थियो कि भन्ने लागेको छ । ‘यहाँ आएपछि जाँच गर्न पनि कोही आएनन् । सिमेन्टको चिसो भुइँमा सुत्दा झन् गाह्रो भएको थियो । हिजै उहाँलाई जाँच गरेर दबाई गर्न पाएको भए बाँच्नु हुन्थ्यो कि ?’ उनले भने ।

दमका बिरामी गिठेको भुइँमा सुत्दा चिसो लागेर मृत्यु भएको उनका गाउँले खप्तड छेडेदह गाउँपालिका कार्यपालिका सदस्य भीम नेपालीको अनुमान छ । उनको स्वाब परीक्षणका लागि प्रादेशिक प्रयोगशाला धनगढीमा पठाएको छ ।

व्यवस्थापन ठीक नभएका कारण मानिसहरूले क्वारेन्टाइनमै ज्यान गुमाइरहेको भए पनि योभन्दा राम्रो व्यवस्थापन गर्न सम्भव नभएको खप्तड छेडेदह गाउँपालिकाका अध्यक्ष नरबहादुर राउतको भनाइ छ । गाउँपालिकाभरिका २७ वटा क्वारेन्टाइनमा १ हजारभन्दा बढी जना रहेकाले उनीहरूको व्यवस्थापन गर्न समस्या भइरहेको उनले बताए । गाउँपालिकाभरिका करिब ७ हजारभन्दा बढी मानिस बाहिर रहेको र उनीहरू सबै घर फर्किरहेकाले क्वारेन्टाइन व्यवस्थापनमा सकस भइरहेको उनको भनाइ छ ।

यसअघि गतसाता बाजुराकै बुढीगंगा नगरपालिकाको धुरालसैन माध्यमिक विद्यालयको क्वारेन्टाइनमा रहेकी दुई वर्षीया बालिकाको जिल्ला अस्पतालको आइसोलेसनमा राखेकै दिन ज्यान गएको थियो । मृत्युपछि गरिएको परीक्षणमा उनमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको थियो ।

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७७ ०८:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×