ओलम्पिकलाई करातेको कसरत

विनोद पाण्डे

काठमाडौँ — नेपाली करातेले जापानमा यसै वर्ष हुने टोकियो ओलम्पिकमा स्थान पाउने ठूलो आशामा राखेको छ । टोकियोमा जुलाई २४ देखि अगस्ट ९ सम्म हुने आउँदो ओलम्पिक संस्करणमा ११ हजारभन्दा बढी खेलाडी सहभागी हुँदैछन् । जहाँ नेपाली कराते खेलाडी पनि प्रतिस्पर्धा गर्ने दाउमा छन् ।

ZenTravel

ओलम्पिकमा कराते पहिलोपल्ट समावेश हुँदै छ । तर टोकियो ओलम्पिकसम्म पुग्न करातेको आफ्नै मापदण्ड रहेकाले नेपाली कराते खेलाडीले निकै पसिना बगाउनुपर्नेछ । यही झिनो आशामा १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा स्वर्ण जितेका नवीन रसाइली र अनु अधिकारी छन् । मंसिरमा काठमाडौंमा सम्पन्न सागमा नेपालले करातेको १९ मध्ये १० स्वर्ण जितेको थियो । तर ओलम्पिक छनोट प्रतियोगिताका लागि साग इभेन्टलाई मान्यता छैन ।

Meroghar

वर्ल्ड सिरिज गेममा भाग लिएको, प्रिमियर लिग खेलेको, एसियाली खेलकुद खेलेको, एसियन कराते च्याम्पियनसिप खेलेको हुनुपर्ने ओलम्पिकमा छनोटका लागि राखिएको करातेका मापदण्ड हुन् । यी इभेन्ट्समा सहभागी भएपछि मात्र खेलाडीहरूले वरीयता पाउँछन् । वर्ल्ड सिरिज, प्रिमियर लिगमा एक खेल जितेमा १ सय स्कोर र हार्‍यो भने १५ स्कोर पाउँछन् । यही आधारमा वरीयता निकालिन्छ र त्यसैबाट ओलम्पिकका लागि खेलाडी छनोट हुन्छ । यस्ता प्रतियोगिताहरूमा भने नेपाली खेलाडीले कमै प्रतिस्पर्धा गर्ने गरेका छन् ।

अनु र नवीनसहितको टिम उज्वेकिस्तानमा एसियन कराते च्याम्पियनसिप आफ्नै खर्चमा खेल्न गएको थियो । ओलम्पिक सोलिडारिटीमा परेका कारण अनु र नवीनले टिकट खर्च पाएका थिए । सागमा उज्वेकिस्तान गएको टोलीका अनु र नवीनले मात्र स्वर्ण जितेका थिए । तेक्वान्दोका वीरबहादुर महरा, सुटिङका कल्पना परियार र सुस्मिता नेपाल, भारोत्तोलनका सञ्जु चौधरी र कमला श्रेष्ठ, आर्चरीका तिलक पुन र ज्ञानु अवाले, पौडीका गौरिका सिंह र शुभम् श्रेष्ठ, जुडोका इन्द्रबहादुर श्रेष्ठ ओलम्पिक सोलिडारिटी पाइरहेका खेलाडी हुन् । उनीहरूले मे महिनाबाट सुरु भई ओलम्पिकका लागि छानिनु अघिसम्म सोलिडारिटीबाट आईओसीबाट प्रतिमहिना ५ सय डलर पाउँछन् ।

टोकियो ओलम्पिकका लागि प्रयासरत करातेका नवीन रसाइली फाइल तस्बिर

नवीनको ५ सय ४० र अनुको २ सय ८५ अंक छ । न्यूनतम ५ सय अंक हुनेले मात्र ओलम्पिकमा करातेको सहभागिता जनाउने सम्भावना रहन्छ । एसियाली राष्ट्रबाट ८ खेलाडीले मात्र करातेमा प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने छ । त्यसमा ४५ राष्ट्रले प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् । दक्षिण एसियाबाट एकजना खेलाडीमात्र वरीयताभित्र छन् । वरीयताप्राप्त पाकिस्तानका गुलाम अब्बासले नेपालका गंगाराम कुसुवारलाई ५० सेकेन्डभित्र ८–० ले नकआउट गरी १३ औं सागमा स्वर्ण जितेका थिए । अब्बासले दुबईमा बसेर वर्ल्ड सिरिज र प्रिमियर लिग खेल्ने गर्छन् ।

लगातार आन्तरिकसँगै राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताको विवादलाई किनारा लगाउने आशामा हाल नेपाल कराते महासंघ तदर्थ समितिमा रहेको छ । तदर्थ समितिमा भए पनि अहिले पनि अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पुरेन्द्रविक्रम लाखेको नेतृत्वमा रहेको विगतकै समितिलाई छ । लाखे नेपाली खेलाडीलाई ओलम्पिकमा पुर्‍याउने प्रयास भइरहे पनि झिनो आशामात्र रहेको जनाउँछन् ।

संघबाट ओलम्पिक सोलिडारिटीका लागि अनु र नवीनको नाम पठाइएको बताउँदै लाखेले त्यसमध्ये एक जना ओलम्पिक जाने सम्भावना देखाउँछन् । वरीयतामा कोही नेपाली खेलाडी नरहेकाले दुवैलाई वाइल्ड कार्डबाट पठाउन प्रयास गरिरहेको लाखेले जनाए । यसको टुंगो भने नेपाल ओलम्पिक कमिटी (एनओसी) ले लगाउने छ । ‘सरकारले पनि कराते खेलाडीलाई ओलम्पिकमा प्रतिस्पर्धा गराउन सहयोग गरिरहेको छ, आयोजक राष्ट्र जापानसँग पनि कुरा गर्न सकिन्छ, तर वाइल्ड कार्ड सिधा बाटो नेपाल ओलम्पिक कमिटी हो,’ लाखेले कान्तिपुरसँग भने, ‘२०२४ को फ्रान्स ओलम्पिकमा पनि कराते समावेश छैन, त्यही भएर यसपालिको ओलम्पिकमा नेपाली खेलाडीलाई समावेश गर्ने हाम्रो प्रयास जारी छ ।’

२०१८ मा इन्डोनेसियामा एसियाली खेलकुद खेलेका अनु अधिकारी र सुनीता महर्जनले सागमा स्वर्ण जितेका थिए । नवीनले एसियाली खेलकुद खेलेका थिएनन् । उनले उज्वेकिस्तानमा एसियन कराते च्याम्पियनसिप, जोर्डनमा सिनियर एसियन च्याम्पियनसिप, जापानमा एकेएफ च्याम्पियनसिप यू–२१, मलेसियामा एकेएफ च्याम्पियनसिप, इन्डोनेसियामा एकेएफ च्याम्पियसिप खेलेका थिए । त्यही कारण उनको अंक ५ सयभन्दा माथि छ ।‘ओलम्पिकमा छनोट हुने लक्ष्य लिएर च्याम्पियनसिप खेल्दै आएको छु,’ नवीनले भने, ‘संघले नाम सिफारिस गरेर पठाएको छ भन्ने सुनेको छु । अरु कोही थाहा छैन । त्यही आशामा बालाजु डोजोमा नियमित प्रशिक्षण गरिरहेको छु ।’

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०८:३९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘झिम्के मामा’ को समीक्षा : जातिप्रथामाथि झटारो

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — भर्खरै गयो पृथ्वीजयन्ती । आधुनिक नेपाल एकीकरणमा पृथ्वीनारायण शाहको योगदानमाथिको भव्य बहस सेलाउन पाएकै छैन । यही राज्य एकीकरणमा चन्दा उठाउने बहुमूल्य सल्लाह दिएका बिसे नगर्चीहरू पनि इतिहासमा गुमनामजस्तै छन् । लामो समयदेखि जरो गाडेको जातप्रथाका कारण उनी जस्ता समुदायले शिर उठाउन पाएको छैन ।

जातीय भेदभाव तथा छुवाछुत उन्मूलन घोषणा भए पनि समाजमा अन्धपरम्परा जारी नै छ । यस्तै परिवेशमा एउटा ‘दलित हिरो’ को कारुणिक कथा भन्ने कोसिस गरेको छ नाटक ‘झिम्के मामा’ ले । प्रदीपकुमार चौधरीले निर्देशन गरेको यो नाटक यतिबेला अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा मञ्चन भइरहेको छ ।

नाटकमा बिसे नगर्चीजस्तै एक परोपकारी पात्र भेटिन्छन्, झिम्के मामा । उनी अहिलेको समयको बिसे नगर्चीजस्तै छन् । अचम्म के भने यतिका लामो समय बितेर गए पनि, मुलुकमा राणा, पञ्चायत, प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र हुँदै गणतान्त्रिक व्यवस्था आए पनि, कानुनले जातीय भेदभावको अन्त्य गरे पनि, समाजमा भने यो जारी छ । झिम्के मामाजस्ता थुप्रै अभिसप्त पात्र समयले जन्माइरहेको छ । कथित तल्लो जात भएकै कारणले उनीहरूजस्ता पात्रले सामाजिक, आर्थिक, मानसिक तथा शारीरिक पीडा खेपिरहेका छन् । दुर्गाप्रसाद पाण्डेको कथामा आधारित नाटक ‘झिम्के मामा’ मा यस्तै पात्र भेटिन्छन् ।

नाटकका मूल पात्र झिम्केका माध्यमबाट समाजमा मानिसको श्रमलाई स्वीकार गरे पनि उसको जातीय अस्तित्व अस्वीकार गरेको पक्ष मार्मिक रूपमा उजागर गरिएको छ । ग्रामीण परिवेशमा आधारित नाटकमा देउराली नामक गाउँको कथा छ । यो थलो मुलुकको कुनै पनि गाउँ हुन सक्छ, जहाँका मानिस छुवाछुत, जातीय विभेदजस्ता अन्धविश्वासमा जेलिएर बसेका छन् । कथा केही नाटकीय छ । झिम्के अरू गाउँबाट त्यहाँ आएर बसेका हुन्छन् देउराली गाउँमा ।

नाटक :झिम्के मामा
निर्देशक : प्रदीपकुमार चौधरी
कलाकार : अंकित खड्का, अनुप न्यौपाने, संयोग गुरागार्इं, सागर कामी (खाती), रिता श्रेष्ठ, सुशील पाण्डे, विकास पन्तलगायत ।
नाटकघर :मण्डला थिएटर, अनामनगर

टीकारामको घरमा झिम्केलाई उसको श्रीमतीको भाइजस्तै मान्छ । विकट गाउँमा झिम्केले नै विकासको लहर ल्याउने काम गरेको हुन्छ । उसकै पहलमा गाउँमा बाटो, पुल, धारा, मन्दिर बन्छ । टीकारामको घरायसी काम र उसका साना छोराको हेरचाह गरेर पनि झिम्केले गाउँमा हुने हरेक काम, मुद्दा–मामिला र समस्या सुल्झाउनसमेत सक्रिय भएकै हुन्छ । तर उसले टिस्टुङ पालुङको बस्नेत काजी बताउँदै आफ्नो वास्तविक जात (सार्की) भने लुकाइराखेको हुन्छ । एक दिन उसको गाउँका साथीभाइ र उसकै मित काम खोज्ने क्रममा देउराली आइपुगेपछि रहस्यको पर्दा खुल्छ ।

यसपछि गाउँलेले झिम्केलाई चारपाटा मुडेर गाउँनिकाला गर्नुपर्ने तर्क राख्छन् । कथित माथिल्लो जातको रूपमा चिनिँदा उनको काम उच्च, अब्बल र शुद्ध मानिन्थ्यो, अब ‘गाउँ नै अशुद्ध भयो’ भन्न थाल्छन् गाउँलेहरू । उसले बनाएको मन्दिर र धारा नै सबै छुन नहुने वस्तुमा बदलिन्छ । उसलाई शरण दिने टीकारामलाई समेत गाउँबाट लखेट्नुपर्ने तर्कहरू हुन्छन् । यसरी नाटकले लामो समयदेखि नेपाली समाजमा जरो गाडेर बसेको छुवाछुतलाई उजागर गरेको छ । तर, नाटकको बिसौनी भने पलायनवादी लाग्छ । अपमानले असह्य भएपछि आफूले बनाएकै मन्दिरमा झिम्केले प्राण त्यागेको दृश्यले स्वयं उत्पीडित समुदायलाई निराश पार्नेछ । समाजमा घटना जेसुकै घटे पनि लेखन सदैव पीडितप्रति उत्प्रेरक बन्नुपर्छ ।

कथा भने सलल बगेको छ । नाटकको मध्यभागसम्म हँसिलो र रमाइला सन्दर्भसति कथावाचन गरिएको छ । झिम्केको वास्तविक कथा पत्ता लागेपछि भने कारुणिकताको मात्र बढेर जान्छ । दर्शकका आँखा रसाउँछन् । वर्ण व्यवस्थाले नेपाली समाजमा पारेको प्रभाव उतार्न भने नाटक सफल छ । एउटै प्रकृतिको काम भए पनि जातका आधारमा राखिने फरक दृष्टिकोण अहिले पनि व्याप्त छ । दलितले बनाएको सामग्री भान्सामा पुग्ने तर दलित स्वयं भने घरभित्र पस्ने नहुने पछोटे चिन्तन छँदै छ । यी सन्दर्भलाई नाटकले निकै ‘हाई साउन्डिङ’ गरेको छ ।

निर्देशक चौधरीका अनुसार नाटक जातीय उत्पीडनका कथाभन्दा पनि मानिसले नै बनाएको सामाजिक संरचनामाथिको व्यंग्य हो । नाटकमा झिम्के पात्रका रूपमा देखिएका अंकित खड्काको अभिनय प्रशंसायोग्य लाग्छ । मञ्चलाई कथा र ग्रामीण परिवेशमा नै रंगकर्मी सजन थापामगरले डिजाइन गरेका छन् । प्रकाश परिकल्पनामा उमेश तामाङको कल्पनाशीलता झल्किन्छ । खड्का लगायत अनुप न्यौपाने, संयोग गुरागार्इं, सागर कामी (खाती), रिता श्रेष्ठ, सुशील पाण्डे, विकास पन्त, महन थापा, उषाकिरण काफ्ले, कृजन महत, रक्षा थापा, अर्भिन्द अमात्य, युनिष श्रेष्ठ र काव्य बरालको अभिनय नाटकमा हेर्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×