खेलाडीको चिन्ता सामाजिक सुरक्षा

कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — दुई साताअघि सिंगापुर र ओमानमा आयोजित ट्वान्टी-२० शृंखलामा पराजित भएपछि नेपाली क्रिकेट टिमका प्रशिक्षक उमेश पटवालले खेलाडीको सामाजिक सुरक्षा मुद्दा उठाएका थिए । यो आवाज उठाउने उनी एक्ला होइनन् । खेलकुद प्राथमिकतामा नपरेको नेपालजस्तो हरेक विकासशील देशमा आवाज उठ्ने तर कार्यान्वयन नहुने विषय हो खेलाडीको सुरक्षा । 

जीवनको ऊर्जाशील समय राष्ट्रिय झण्डामुनि रहेर अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व गर्ने खेलाडीलाई सम्बन्धित देशको ‘ग्लोबल एम्बासडर’ पनि भनिन्छ । तर उनीहरूको समस्यामा सरोकार संस्थाले अपेक्षाकृत सहयोग नगरिदिँदा खेलप्रति युवाको आकर्षण स्वाभाविक रूपमा कमजोर बनिरहेको छ ।

नेपालमा त्यस्ता धेरै उदाहरण छन् । ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देशको प्रतिनिधित्व गरेका कोही सप्तरीमा बालुवा चालिरहेका छन् ।कोही नेपालगन्जमा होटलमा काम गर्छन् भने पहुँच भएकाहरू विदेश पलायन भएका छन् । अनि केही चाहिँ अस्वस्थताका कारण क्रियाशील समयमा गरेको योगदानको स्मरणमा दु:खका दिन काटिरहेका छन् । यस्तै एउटा प्रतिनिधिपात्रका रूपमा छन्, ११ वर्षदेखि आधा हर (देब्रे अंग) को भरमा जीवन धानिरहेका वाईबी घले ।

नेपालका पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोलकर्ता को हुन् ?, वाईबी (यामबहादुर) घले । हाजिरीजवाफमा सोधिने उल्लेखित प्रश्न र आउने उत्तर सुन्दा जति गर्व लाग्छ त्यसविपरीत निरास जीवन व्यतित गरिरहेछन् घले । ३६ वर्षअघि यी जादुयी मिडफिल्डरले भारतको जवाहरलाल नेहरू रंगशालामा कुवेतविरुद्ध गरेको गोल नेपाली टिमले गरेको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल थियो । भर्खरै अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा पाइला चालेको नेपाली टिममार्फत एसियाली खेलकुदमा त्यो इतिहास कोरिएको थियो । त्यसयता ८ वर्षसम्म उनी राष्ट्रिय टोलीमै रहेर योगदान गरेका वाईबीले नेपाललाई दक्षिण एसियाली च्याम्पियन पनि बनाए, सन् १९८४ मा ।

५० वर्षको उमेरमा प्यारालाइसिस भएयताको ११ वर्ष घलेले भोगेका दु:ख भनिसाध्य छैन । यसबीचमा उपचारका लागि भएको खर्चबारे लेखाजोखा छैन । ‘ऋण लागोस्, दिन नलागोस्’ भन्ने नेपाली उक्ति त्यसै बनेको होइन । प्यारालाइसिसको समस्या त छँदै छ त्यसमा हालै उनलाई गल ब्लाडर र पत्थरीको समस्याले थिच्यो । दुवैको शल्यक्रिया गरेको ४ महिनामात्र भयो । उमेरले ६१ छोएका उनको शरीर थप जर्जर बनेको छ ।

‘वाईबीजस्ता कीर्तिमानी खेलाडीले उपचार खर्चका लागि याचना गर्नुपर्ने दिन आउनु हुँदैनथ्यो,’ शुक्रबार नेपाल राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी संघ यूके शाखाले संकलन गरेको २ लाख रुपैयाँ घलेलाई हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रममा अन्तर्राष्ट्रिय टिममेट तथा पूर्व कप्तान राजुकाजी शाक्यले प्रश्न गरे, ‘आफ्नो समयमा बाघझैं गर्जेर विदेशी भूमिमा धावा बोल्ने खेलाडीले यति निरीह हुनुपर्ने हो र ?’

भविष्यमा आफूलाई यस्तो समस्या नआओस् भनेर कामना गरेका शाक्यले खेलाडीको सामाजिक सुरक्षाका लागि सम्बन्धित खेल संघ र सरकारले पनि योजना तर्जुमा गर्नुपर्ने समय आइसकेको बताए । ‘समस्यामा परेका खेलाडीलाई सरकारीस्तरबाटै जीवन निर्वाह खर्च र नि:शुल्क स्वास्थ्योपचार भएमा यताउताबाट माग्नुपर्ने अवस्था आउँदैन,’ उनले भने ।

घलेका लागि सहयोग संकलनको चाँजोपाँजो मिलाएका खेलाडी संघ यूके शाखाका अध्यक्ष तथा पूर्व बक्सिङ खेलाडी सिद्धार्थविक्रम क्षेत्रीले कीर्तिमानी खेलाडीलाई सहयोग गर्न पाउँदा खुसी लागेको तर घलेको अवस्थामा सरोकारवालाको उदासिन हुँदा दु:ख लागेको बताए । १३ वर्षदेखि लन्डनमा बस्दै आएका क्षेत्रीले दक्षिण एसियाली खेलकुदका रजत पदक विजेता कृष्णमान मानन्धर, इन्द्र रानामगर, एसियाड पदक विजेता दीपक महर्जन, बक्सिङका प्रशिक्षक मञ्जुजंग शाहीलाई उपचार खर्चका लागि सहयोग गरिसकेका छन् । यो क्रम जारी रहने उनले सुनाए ।

समस्यामा परेका पूर्व खेलाडीका लागि राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी संघले राष्ट्रिय खेलकुद परिषदसँग मिलेर खेलाडी अक्षयकोषको स्थापना गरेको छ । संघका अध्यक्ष दीपक श्रेष्ठले आवश्यक प्रक्रिया पुर्‍याएर खेलाडीले अक्षयकोषबाट सहयोग लिनसक्ने जानकारी दिए । ‘वाईबी दाइजस्ता समस्यामा परेका खेलाडीको सहयोगकै लागि लामो प्रयासपछि हामीले अक्षयकोष स्थापना गर्न सकेका छौं । खेलकुद परिषद्को सहकार्यमा १ करोड ४० लाख रकम पुगेको छ, अब खेलाडीले थप समस्यामा पर्नु हुँदैन भन्नेमै हाम्रो चासो हो,’ अध्यक्ष श्रेष्ठले भने ।

घलेको सरोकार संस्था अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) हो । खेलाडीमात्र होइन घलेले संघको केन्द्रीय सदस्य, टेक्निकल डाइरेक्टर तथा युथ डाइरेक्टरको भूमिकामा पनि योगदान गरेका छन् । उनको सहयोगका लागि एन्फा आँखा चिम्लिएको चाहिँ होइन । यसअघि फरक फरक समयमा सहयोग भएकै हो । तर धेरैको चाहना भनेको उनीजस्ता ‘सुपरस्टार’ ले माग्ने होइन अधिकारले पाउनुपर्ने हो ।

‘अघिल्लो वर्ष हामी निर्वाचित भएपछि वाईबी दाइसँग आशीर्वाद लिन पुगेका थियौं, हामीले उहाँलाई बिर्सेका छैनौं र कहिल्यै बिर्सने छैनौं,’ कार्यक्रममा एन्फाका उपाध्यक्ष तथा पूर्व राष्ट्रिय कप्तान उपेन्द्रमान सिंहले भने, ‘वाईबी दाइलाई मात्र होइन समस्यामा परेका सबै फुटबलरलाई नियमित सहयोगका लागि बीमा लगायतका योजना आउने क्रममा छन्, आउने पुस्ताले उहाँलेजस्तो समस्या भोग्नुपर्दैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक ९, २०७६ ०८:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डब्लूसीएल फाइनल आज : रुबिना र इन्दुको उपाधि होड

कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — महिला क्रिकेटको पहिलो फ्रेन्चाइज वुमन्स च्याम्पियन्स लिग (डब्लूसीएल) जित्ने लक्ष्यसहित चितवन राइनोज र क्याट क्विन्स काठमाडौं बिहीबार फाइनलमा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । ट्वान्टी–२० संरचनामा हुने डब्लूसीएलमा राष्ट्रिय टिमको नेतृत्व गरिसकेकी काठमाडौंकी कप्तान रुबिना क्षेत्रीलाई चितवनकी इन्दु बर्माले पुन: टक्कर दिँदैछिन् । यी दुई टिमबीच डब्लूसीएल उद्घाटन खेल भएको हो । 

चितवन शतप्रतिशत जित निकाल्दै उपाधि दाबेदार हुँदा काठमाडौंले चितवनसँग खेल गुमाएको हो । चितवन शीर्षस्थानमा रहेर सोझै फाइनल पुग्यो । काठमाडौंले क्वालिफायरमा विराटनगर टाइटन्समाथि जित रच्दै चितवनसँग पुन: भेट पक्का गरेको हो । फ्रेन्चाइज क्रिकेटको अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास र प्रतियोगिताको प्रचार उद्देश्यले आयोजक क्विन्स इभेन्ट म्यानेजमेन्टले डब्लूसीएल ट्रफीसहित फाइनलिस्ट कप्तानद्वयलाई चन्द्रागिरिमा लगेर प्रस्तुत गरेको थियो । जहाँ दुवै कप्तान फाइनल जितप्रति आत्मविश्वास देखिएका थिए ।

चितवनकी इन्दुले जितयात्रा उपाधिसहित टुंग्याउने योजना सुनाइन् । काठमाडौंकी रुबिनाले सुरुआती हारबाट पाठ सिक्दै सुखद अन्त्यको प्रयास गर्ने बताइन् ।

‘फाइनललाई हामी निकै उत्साही छौं । सबै खेल जितेर आएका छौं । भोलिको फाइनलमा जितलाई निरन्तर गर्ने प्रयास गर्छौं,’ कप्तान इन्दुले भनिन्, ‘पहिलो खेलमा हामीले हराए पनि काठमाडौं त्यसपछि चार खेलमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेरै फाइनल आइपुगेको हो । दुवैको आत्मविश्वास उच्च छ । नतिजा जसले राम्रो क्रिकेट खेल्न सक्छ त्यसैले जित्नेछ ।’

इन्दु आफ्नो व्यक्तिगत प्रदर्शनबाट भने सन्तुष्ट देखिइनन् । फाइनलमा एउटा राम्रो इनिङ्सका लागि प्रयास गर्ने उनको भनाइ छ । ‘व्यक्तिगत रूपमा सुरुका खेलमा राम्रो गर्न सकिनँ । पछिल्लो दुई खेलमा ठीकै गरेजस्तो लाग्छ । व्यक्तिगतभन्दा पनि हामी सामूहिक प्रयासबाट फाइनल पुगेका छौं । फाइनलमा सबैले आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन दिने प्रयासमा हुनेछन्,’ उनले थपिन् ।

इन्दुले प्रतियोगिताको चार इनिङ्समा ५२ रन बटुलेकी छन् । पोखरा पल्टनसँग २४ रन र विराटनगरसँग अविजित १७ रन बनाएकी उनी काठमाडौंसँग १ र ललितपुर फाल्कोन्ससँग १० रनमै पवेलियन फर्किएकी थिइन् ।

पछिल्ला चार खेलमा चितवनको सन्तुलित प्रदर्शन छ । ऋतु कनौजिया, काजल श्रेष्ठ र कञ्चन श्रेष्ठ ब्याटिङमा जिम्मेवार देखिएका छन् । राष्ट्रिय टोलीकी ओपनर काजलले एक अर्धशतकसहित उत्कृष्ट इनिङ्स खेलेकी छन् । काठमाडौंले सकारात्मक नतिजाका लागि काजललाई रोक्नु अनिवार्य हुनेछ । ४ खेलमा १ सय १३ रन जोडेकी काजल सर्वाधिक रनकर्ताको सूचीमा तेस्रो नम्बरमा छन् । मध्यक्रममा ऋतुले जिम्मेवारी बहन गर्नेछिन् । उनलाई कप्तान इन्दु, सुमन खतिवडा, प्रिया चौधरीसहितको सन्तुलित ब्याटिङलाइनले साथ दिनेछ ।

चितवनको बलिङमा कविता गौतमको प्रदर्शन उत्कृष्ट छ । ४ खेलमा १० विकेट लिएकी उनी धेरै विकेट लिने बलर सूचीमा अगाडि छिन् । ४ खेलमा १५ ओभर बलिङ गर्दा १ मेडनसहित ५३ रन खर्चिएकी छन् । यू–१९ टिमकी उपकप्तानसमेत रहेकी दायाँहाते उनले पछिल्लो खेलमा विराटनगरविरुद्ध ३ ओभरमा ५ रन खर्चेर ३ विकेट झारेकी थिइन् । सरस्वती चौधरी, रेखा रावल, सुमन र ऋतुले उनलाई साथ दिनेछन् ।

चितवनसँग हारेपछि काठमाडौंले त्यसपछि चारै खेलमा सानदार जित निकाल्दा कप्तान रुबिनाकै प्रदर्शन निर्णायक थियो । ब्याटिङतर्फ ५ इनिङ्समा २ अर्धशतकसहित २ सय १२ रन बटुलेकी उनले क्वालिफायरमा विराटनगरसँग उत्कृष्ट बलिङ प्रदर्शन गरिन् । ४ ओभरमा १ मेडनसहित ४ रन खर्चेर ४ विकेट लिएकी रुबिनाको खातामा समग्रमा ५ विकेट छ । पोखरा पल्टनविरुद्ध प्रहार गरेको अविजित ८३ रन पनि प्रतियोगिताको व्यक्तिगत ठूलो स्कोर हो । तेस्रो खेलमा रोमा थापाले अविजित ५३ रन बनाउनुबाहेक काठमाडौंका अन्य खेलाडी अहिलेसम्म आ–आफ्नो जिम्मेवारी बहन गर्न असमर्थ देखिएका छन् ।

कप्तान रुबिनाले फाइनलमा टिमका हरेक सदस्यले आफ्नो जिम्मेवारी सम्हालेको हेर्ने चाहन्छिन् । उनले भनिन्, ‘राष्ट्रिय टोलीको कप्तान भइसकेको नाताले पनि मैले उदाहरणीय प्रदर्शन गर्नुपर्छ । मबाहेक हामीसँग धेरै प्रतिभा छन्, जसले हरेक खेलमा आफैं जिम्मेवारी लिन सक्छन् । उनीहरूले आफ्नो क्षमताअनुसार प्रदर्शन कहिले गर्लान् भनेर प्रतीक्षा गरिरहेको छु । म के चाहन्छु भने रुबिनाभन्दा पनि अरु खेलाडीले राम्रो प्रदर्शन गरोस् । रुबिनाको स्थानमा अन्य खेलाडीको प्रचार हुँदा म खुसी हुनेछु ।’

पहिलो खेलमा पराजित टिमसँग फाइनल खेल्दा आफ्नो कमजोरी सुधार्ने अवसर रहने रुबिनाले बताइन् । ‘हारपछि टिमको कमब्याक निकै राम्रो छ । हामीले आफ्नो आत्मविश्वास बढाएका छौं र विपक्षीमाथि दबाब कायम गरेका छौं,’ उनले थपिन्, ‘फाइनल प्रतिस्पर्धात्मक हुने अपेक्षा गरेको छु । दुवै टिम राम्रो छ र हामी राम्रो खेल प्रदर्शन गर्ने प्रयास गर्नेछौं । पहिलोपल्ट आयोजित प्रतियोगिताको ट्रफी उचाल्न पायौं भने हामी धेरै खुसी हुनेछौं ।’

लामो समयदेखि स्वदेशमै फ्रेन्चाइज क्रिकेटको सपना देखेकी रुबिनाले सबैको साथले देशमा महिला क्रिकेटको माहोल बढेको र यसले विस्तारमा सहयोग पुग्ने तर्क गरिन् । आसन्न दक्षिण एसियाली खेलकुदका लागि पनि महिला खेलाडीलाई आत्मविश्वास र खेल अनुभव हासिल गर्ने अवसरको रूपमा डब्लूसीएललाई पाएको रुबिनाको भनाइ थियो । चितवनकी कप्तान इन्दुले पनि नयाँ र नेपथ्यमा रहेका प्रतिभाले अवसर पाएकाले प्रतियोगिताबाट महिला क्रिकेटको दीर्घकालीन विकासमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ७, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT