खेलमैदान बनाउन वन्यजन्तु ऐन बाधक

प्रकाश बराल

बागलुङ — ढोरपाटनमा हाइअल्टिच्युट ट्रेनिङ सेन्टर बनाउने युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को योजनामा वन्यजन्तुसम्बन्धी ऐन बाधक बनेको छ । वन मन्त्रालयले दिएको अनुमतिपछि परिषद्ले जिल्ला र पश्चिमाञ्चल खेलकुद विकास समितिको समन्वयमा खेलमैदान बनाउने तयारी गरेको थियो ।

ढोरपाटनस्थित सिकार आरक्षको मैदानी भाग । यहाँ राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले हाइअल्टिच्युट खेलमैदान बनाउने तयारी गरेको छ । तस्बिर : प्रकाश/कान्तिपुर 

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०७३ को दफा ५ का १० वटा नियमले वन्यजन्तु संरक्षण गरिएको आसपासमा संरचना बनाउन रोक लगाएको छ । यसले मैदान बन्ने/नबन्ने निश्चित छैन । निर्माणको प्रारम्भिक काम थालिएकोमा ऐन बाधक भएको जिल्ला खेलुकद विकास समितिका अध्यक्ष धनबहादुर परियारले बताए । प्रारम्भिक सर्वेक्षणले ढोरपाटनमा खेलमैदान बनाउन उपयुक्त ठहर्‍याएको थियो । चालु वर्ष सरकारले अध्ययन तथा सर्भेका लागि ३० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो ।

कम्तीमा एक सय रोपनी जमिन उपलब्ध भएमा डीपीआर बनाउने योजना थियो । परिषद्बाट खटिएका इन्जिनियर प्रनिश ताम्राकारले मैदानका लागि ठाउँ उपयुक्त ठहर गरेका थिए । ‘प्रारम्भिक अध्ययनमा छेन्टुङ र उत्तरगंगा नजिकै गरी दुई ठाउँ छनोट गरिसकेका थियौंं,’ अध्यक्ष परियारले भने, ‘जग्गा उपलब्ध भए अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारको फुटबल मैदान र सुविधासम्पन्न कभर्डहल बन्नेछ ।’

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु विभागका सूचना अधिकारी विष्णु श्रेष्ठले समन्वयको काम भइरहेको बताए । वन्यजन्तुहरू पालिएको स्थानमा धेरै क्रियाकलापमा रोक छ । ‘राष्ट्रिय गौरवकै आयोजना बन्ने भयो भने हामीले पनि समन्वय गरेर काम अगाडि बढाउन सहयोग गछौं,’ श्रेष्ठले भने, ‘समन्वयको काम कता पुगेको छ, अध्ययन गर्छाैं ।’ यहाँ बन्ने कभर्डहलमा ‘इन्डोर’ खेलहरू सञ्चालन हुनेछन् भने मैदानमा क्रिकेट, फुटबल र अन्य खेलको अभ्यास र राष्ट्रिय प्रतियोगता गर्न सकिन्छ ।

५ वर्षअघि ग्रामिण सूचना प्रविधिका अभियन्ता महावीर पुनले पनि यो क्षेत्रको अध्ययन गरेर शीतकालीन ओलम्पिकका लागि मैदान निर्माण्ँ गर्न सकिने बताएका थिए । केही भाग आरक्षणभित्र पर्छ भने केही स्थान सार्वजनिक छ । ‘राष्ट्रिय महत्त्वकै काम गर्ने हो भने सार्वजनिक जमिन उपयोग गर्न सकिन्छ,’ पश्चिमाञ्चल खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष सम्पन्न श्रेष्ठले भने, ‘यो मैदान बनाउन सक्दा देशकै पहिचान बढ्नेछ ।’ ढोरपाटनमा अहिलेसम्म सिकारका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सिकारी आउने गर्छन् । खेल मैदान बनाएमा संसारभरका खेलाडीले अभ्यासका लागि आउने वातावरण बन्ने उनले बताए ।

सिकार खेल्ने ठाउँ अहिले पहिचान गरिएको स्थानभन्दा ७ देखि १० किमि पर छन । हेलिकोप्टरमा आएका सिकारी जंगल क्षेत्रमा बस्छन् । ‘हजारौं रोपनी जमिन चरनक्षेत्रकै रूपमा भएकाले १ सय रोपनी जमिन दिनलाई कुनै समस्या नहुनुपर्ने हो,’ ढोरपाटन नगरपालिकाका प्रमुख देवकुमार नेपालीले भने, ‘विकासका लागि हाम्रा सरकारी संयन्त्रनै बाधक छन् ।’ ‘स्थानीय सरकारले सार्वजनिक जमिन प्रयोग गरेर केही गरौं भन्दा पनि नपाउने त ?’

ढोरपाटनलाई नेपाल सरकारले पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा पनि सूचीकृत गरेको छ । हाल आन्तरिक पर्यटकसमेत बढ्न थालेकाले सहज सडक र होटल निर्माण भएमा आर्कषक खेल र पर्यटकको गन्तव्यबाटै राज्यले करोडौं आम्दानी गर्न सकिने उनले सुझाव दिए । उत्तरगंगा जलाशययुक्त जलविद्युत निर्माण भएमा यसको महत्त्व अझै बढ्नेछ । जलाशय बने पनि तोकिएको स्थानमा खेल मैदान बनाउन सकिने गरी छनोट भएको छ ।

सिकार आरक्षकी प्रमुख संरक्षण अधिकृत सरस्वती सापकोटाले परिषद् र समितिको औपचारिक पत्र नआएको बताइन् । ‘पत्र आएको छैन, विभागमा भए मलाई थाहा भएन,’ उनले भनिन्, ‘अनुमति दिने काम विभाग र मन्त्रालयबाटै हुन्छ । यहाँ हामीले समन्वयमात्र गर्ने हो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ ०९:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदूषणको भुक्तभोगी खेलाडी नै

कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — राजधानी काठमाडौं उपत्यकामा प्रदूषणको मात्रा बढिरहेको छ । यो सबैले कुनै न कुनै तहबाट महसुस गरिरहेका छन् । प्रदूषण नियन्त्रणका लागि अभियानका रूपमा कान्तिपुर हाफ म्याराथनले यस संस्करणको नारा ‘एन्टी पोलुसन रन’ भनेको छ ।

कान्तिपुर हाफ म्याराथनकी सबैभन्दा सफल धाविका कान्छीमाया कोजुले अभियानको प्रशंसा गर्दै प्रदूषणबाट सबैभन्दा भुक्तभोगी खेलाडीहरू नै रहने गरेको बताएकी छन् ।

काठमाडौंमा अधिक जनधनत्वले प्रदूषण पनि बढिरहेको र त्यसको समाधानका लागि प्रभावकारी कदम नचालिएकोमा कान्छीको दुखेसो छ । उनले सञ्चारमाध्यमले खेलकुद प्रतियोगितासँगै प्रदूषणको अभियान थालनी गरेकोमा खुसी व्यक्त गरिन् ।

‘कान्तिपुर हाफ म्याराथन एथलेटिक्सको एउटा ब्रान्ड बनिसकेको छ । यसले प्रदूषणविरुद्धको अभियान सुरु गर्दा आम जनमानसमा यसको सकारात्मक प्रभाव धेरै हुन्छ,’ पूर्व विजेता कान्छीले भनिन्, ‘प्रदूषणले हामी एथलेटिक्स खेलाडीका लागि त झन् प्रत्यक्ष असर पार्छ । आउटडोर प्रशिक्षण, त्यसमाथि लामो दूरी दौडनुपर्छ, वास्तवमा प्रदूषणको बढी भुक्तभोगी त हामी नै छौं होला ।’

यी कीर्तिमानी धाविका शनिबार हुने नवौं कान्तिपुर हाफ म्याराथनमा भने सहभागी हुने छैनन् । पाँचपल्टकी च्याम्पियन कान्छीका लागि यसपल्ट उपाधि ह्याट्रिकको अवसर थियो । किन नखेल्ने त ? उनको सटिक जवाफ छ, ‘तयारी छैन ।’ गत चैत ३ मा पिता कृष्ण कोजुको निधनपछि शोकमा रहेकी कान्छीले त्यसयता प्रशिक्षण गरेकी छैनन् । शोकबाट उत्रन संघर्षरत उनले आठौं राष्ट्रिय खेलकुदमा पनि भाग लिइनन् । लामो ग्यापपछि एकैचोटि प्रतियोगिता नखेल्ने निर्णय गरेको कान्छीले बताइन् ।

‘मलाई कुनै फिजिकल इन्ज्युरी छैन । बुवाको निधनले मलाई ठूलो मानसिक आघात बनायो, म त्यसबाट छुटकारा पाउन प्रयासरत छु, अहिले सामान्य प्रशिक्षण सुरु गरेको छु, यसपल्ट मैले कान्तिपुर हाफ म्याराथनबाट विश्राम लिने भएको छु,’ पाँचपल्टकी विजेता कान्छीले भनिन् ।

एपीएफ क्लबका लागि खेल्दै आएकी कान्छीको हाफ म्याराथनमा पछिल्लो केही वर्ष एकछत्र राज छ । उनी पुरानो विरासत फिर्ता ल्याउन शोकलाई शक्तिमा बदल्ने प्रयासमा छिन् । उनी भन्छिन्, ‘सम्पूर्ण जीवन मैले एथलेटिक्सका लागि सुम्पेको छु । छिट्टै थप आत्मविश्वाससाथ ट्र्याकमा फर्कनेछु ।’

कान्छीले कान्तिपुर हाफ म्याराथनमा ५ संस्करण जितेकी छन् । २०६७ सालमा सुरु पहिलो संस्करण र २०७४/०७५ मा आयोजित पछिल्लो संस्करणकी च्याम्पियन हुन् उनी । यसबाहेक २०६९, ०७० र ०७३ सालमा पनि उनले उपाधि जितेकी थिइन् । यसअघिका लगातार दुई संस्करण विजेता कान्छीका लागि यसपालि ह्याट्रिक अवसर थियो । पुरुषतर्फ हरिकुमार रिमाल पनि ह्याट्रिकको लक्ष्यमा छन् । त्रिभुवन आर्मी क्लबमा उनले पनि यसअघिका दुवै संस्करणको उपाधि जितेका थिए ।

कान्छीको अनुपस्थितिमा आर्मीकी विश्वरुपा बुढा कान्तिपुर हाफ म्याराथनको महिलातर्फ उपाधि दाबेदार बनेकी छन् । २०७१ सालकी च्याम्पियन विश्वरुपाले यसपल्ट आफ्नो व्यक्तिगत प्रदर्शनमा सुधार गर्ने लक्ष्य लिएकी छन् । गत वर्ष प्रधानसेनापति खुला म्याराथनमा उनले १ घण्टा १७ मिनेट २० सेकेन्डको व्यक्तिगत उच्च प्रदर्शन कायम गरेकी थिइन् । कान्तिपुर हाफ म्याराथनको २०७३ को संस्करणमा उनले कान्छीसँग ४ सेकेन्डले पछि रहँदै उपविजेतामा चित्त बुझाइन् ।

‘आठौं राष्ट्रिय खेलकुदपछि पूर्ण फिट त भइसकेको छैन । तर आफ्नो व्यक्तिगत समय सुधारको प्रयास गर्नेछु,’ २५ वर्षीया विश्वरुपाले भनिन्, ‘यस्ता प्रतियोगिताले नयाँ प्रतिभालाई प्रोत्साहन गरेको छ ।’ आठौं राष्ट्रियकी स्वर्णधारी विश्वरुपाले यस संस्करणमा प्रदूषणविरुद्धको दौड अभियान रहेकोमा खुसी व्यक्त गरिन् ।

कान्तिपुर हाफ म्याराथनको यस नवौं संस्करणमा महिला/पुरुष हाफ म्याराथन, ५ किमि कर्पोरेट/मिडिया दौड र हिलचियर दौड हुनेछ । म्याराथनमा ३ हजारभन्दा बढीको सहभागिता अपेक्षा आयोजकले गरेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्