बिजुली चम्किँदा तर्सन्छन् पहिरोपीडित- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बिजुली चम्किँदा तर्सन्छन् पहिरोपीडित

‘अहिले यहाँका धेरैजसो मान्छे मानसिक रुपमा कमजोर भएका छन्, राहत मात्रै नभएर उनीहरुलाई काउन्सिलिङ गर्न जरूरी छ’ 
मेनुका ढुंगाना

अछाम — मुसलधारे वर्षासँगै शुक्रबार राति ३ बजेतिर एक्कासि आकाश गड्याङगुडुङ भयो । अछामको कमलबजार नगरपालिका–६ ठाटीखाँदमा घरमाथिबाट पहिरो खस्दा ४० वर्षीया डिक्रादेवी कामी र ४२ वर्षीय इन्द्रसिंह कामी दम्पतीको घरमात्रै बगाएन, उनीहरूको जीवनमै ठूलो पहिरो गयो । हुर्काइबढाइ दुःख गरेर पढाउँदै गरेका तीन छोरीको पहिरोमा च्यापिएर ज्यान गयो । डिक्रादेवीकी जेठी छोरी सञ्जिता, माइली सरिता र कान्छी गीताको मृत्यु भएपछि उनी विक्षिप्त बनेकी छन् । 

छोरीहरूको ज्यान गएको चार दिन भइसक्दा पनि उनको होस् खुलेको छैन । अर्धचेत अवस्थामा उनी कतिबेला जेठी छोरीलाई बोलाउँछिन् त कतिबेला माइली छोरीलाई घाँस काट्न जाउ भन्छिन् । कान्छी छोरीको नामले चिच्याउँदै गाउँमा निस्किन्छिन् । जेठी छोरी सञ्जिता कक्षा १२ र ओभरसियरको पढाइ सकेर कमलबजार नगरपालिकामा केही समयअघि ओजेटी सकेकी थिइन् ।

गाउँको बालक्लबकी सचिवसमेत रहेकी सञ्जिताले बहिनी सरितालाई पनि गाउँका विभिन्न कार्यक्रममा सक्रिय बनाएकी थिइन् । उनले १७ वर्षीया छोरी सञ्जिता, कक्षा १२ मा पढ्ने १६ वर्षीया सरिता र कक्षा ८ मा पढ्ने १४ वर्षीया गीतालाई कहिले दाउरा बेचेर त कहिले गिट्टी कुटेर पढाएकी थिइन् । दुःख गरेर हुर्काएका तीन छोरीको मृत्यु भएपछि उनीसँग १० वर्षको एक छोरा र ३ वर्षकी एक छोरी छन् ।

त्यही पहिरोमा परेर घाइते भएका इन्द्रसिंह अहिले बाँचेका आफ्ना परिवारलाई लिएर आफन्तको घरमा आश्रय लिएर बसेका छन् । पहिरो गएको ठाउँमा ३ घर मात्रै थिए । ‘एक घर मेरो हो, त्यहाँ १४ जना बस्थ्यौं । ७ जनाको मृत्यु भयो अब ७ जना बाँचेका छौं । अर्को घरमा भएकाहरू पनि जोखिममा छन् । उनीहरूले पनि घर छोडेर आफन्त कहाँ बसिरहेका छन्,’ इन्द्रसिंहले भने, ‘८५ वर्षका बुवा भक्त कामी बिहान ३ बजे नै ब्युँझिसकेका रहेछन् । ठूलो पानी परेर जमिन थर्किएपछि घर पछाडिको ठूलो ढुंगा घरमा आयो । बुवा बाहिर आएर चिच्याउनुभयो । त्यतिबेला हामी च्यापिसकेका रहेछौं । बुवाले वरपरका मान्छेलाई बोलाए । हामीलाई बिहान ४ बजे उद्धार गरेर बाँच्यौं ।’

सोही घरमा बसिरहेका मैनकला कामी, उनकी गर्भवती बुहारी धना कामी, छोरा ईश्वर, छोरी सिर्जनाको पनि पहिरोमा च्यापिएर मृत्यु भयो । कमलबजार नगरपालिका–६ का वडाध्यक्ष लालबहादुर शाहीका अनुसार २१ वर्षीया धना आठ महिनाकी गर्भवती थिइन् । ‘यो अछामकै लागि ठूलो घटना हो । अहिले यहाँका धेरैजसो मान्छे मानसिक रूपमा कमजोर भएका छन् । राहत मात्रै नभएर उनीहरूलाई मानसिक रूपमा पनि काउन्सिलिङ गर्न जरुरी देखिन्छ,’ वडाध्यक्ष शाहीले भने ।

‘एकातिर पहिरोमा च्यापिएर परिवारका २ जनाको मृत्यु भएको छ । अर्कोतिर घरमा बस्न नपाएर बिचल्ली भएको छ । यतिबेला हामीलाई सरकारको अभिभावकत्व चाहिएको छ,’ उनले भने ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी विश्वराज मरासेनीका अनुसार पहिरोपीडित परिवारलाई जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका तर्फबाट तत्काल राहतका लागि प्रतिपरिवार एक लाख रुपैयाँ, खाद्यान्न, लत्ताकपडा उपलब्ध गराइएको छ । शुक्रबार पहिरोले घर पुरिँदा कमलबजार नगरपालिका–८ मा पाँच, कमलबजार–६ मा सात, तुर्माखाँद गाउँपालिका–५ मा आठ र ढकारी गाउँपालिका–६ मा दुई जना गरी २२ जनाको मृत्यु भएको थियो । तुर्माखाद–५ नाडाका एक जना अझैसम्म बेपत्ता छन् । पहिरोले तीनवटै स्थानीय तहका २३ परिवार विस्थापित भएका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ५, २०७९ १०:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जुम्लामा स्याउ प्रतिकेजी ५० रुपैयाँ

डीबी बुढा

जुम्ला — पातारासी–६ का मुनबहादुर बुढाले यो वर्ष झन्डै ५ टन स्याउ फलाए । बगैंचामा स्याउ लटरम्म फलेपछि सुरुमा खुसी भएका उनी पछिल्लो समय निराश छन् । किनकि उनको बारीको स्याउले ५० रुपैयाँभन्दा बढी प्रतिकिलो मूल्य पाउन सकेन । ‘स्याउ फलाएर मात्रै के गर्ने ?,’ उनले भने, ‘स्याउको बजार छैन्, मूल्य पनि पाइँदैन ।’

उनको बारीमा झन्डै ३ सय स्याउका बिरुवा फलेका थिए । १० क्विन्टल स्याउ त प्रतिकेजी २० रुपैयाँमै बेचे । ‘स्याउ त जुम्लाभरि टन्नै फलेको छ, तर स्याउ लैजाने उचित बजार व्यवस्थापन भएन,’ उनले भने, ‘यो समग्र कर्णालीका स्याउ उत्पादक किसानका लागि निराशाजनक खबर हो ।’ उनका अनुसार अहिले सुर्खेत, नेपालगन्ज, पोखरा, काठमाडौं, विराटनगर, बुटवललगायत बजारमा जुम्ली स्याउ पुगेको छ ।

स्याउले मूल्य नपाएपछि अर्का किसान रतन रावत पनि निराश छन् । ‘बर्षेनि स्याउको बजार खोज्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘सरकारले स्याउ उत्पादन गर् मात्र भन्छ, तर बजार खोज्न सहयोग गर्दैन ।’ त्यसो त जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले भदौ १५ देखिपछि मात्र स्याउ टिप्न किसानलाई आग्रह गरेको थियो । किसानले साउनमै काँचो स्याउ बजारमा लिएपछि जुम्ली स्याउको बजार खस्केको हो । जुम्लामा गत साता स्याउ महोत्सव चलेको थियो ।

महोत्सवमा किसान र कृषि प्राविधिकबीच दोहोरो संवादसमेत चलाइएको थियो । कृषि प्राविधिकहरूलाई किसानले स्याउमा लागेको रोगकिरा नियन्त्रण, बगैंचा व्यवस्थापन, गुणस्तरीय स्याउ उत्पादनदेखि बजारसम्मको अवस्थाको गहन अध्ययन गर्न सुझाव दिएका थिए । ‘जबसम्म स्याउको बजारको निश्चितता हुँदैन, तबसम्म जुम्ली स्याउले मूल्य पाउँदैन,’ स्थानीय किसान अर्जुन न्यौपानेले भने, ‘स्याउमा कालोतुसारो लागेको ३ वर्ष बित्यो, तर कालोतुसारोबाट बच्ने उपायबारे हामीलाई अझै सिकाइएको छैन, न प्राविधिक आएर बारीमा स्याउका बिरुवाको उपचार गर्छन ।’

किसान धनबहादुर थापाले स्याउको उचित रेखदेख नगर्नु र गुणस्तरीय उत्पादन गर्न नसक्नु किसानको समस्या भए पनि रोगकिरा नियन्त्रणको काम कृषि प्राविधिकको भएको बताए । ‘हामीलाई विश्वसनीय समाधान चाहिन्छ, अनि मात्र जुम्ली स्याउको बजारको ग्यारेण्टी हुनसक्छ,’ उनले भने, ‘किसानको घरदैलोसम्म कृषि प्राविधिकको ज्ञान र सीप पुग्न नसक्दा समस्या ज्युँकात्युँ छ ।’

स्याउ सुपरजोनका बागवानी अधिकृत विवशकुमार रोकायाले स्याउमा लागेको रोगकिराको नियन्त्रणमा अधिकतम समय बितेको बताए । ‘रोगकिराको सर्भेक्षण भइरहेको छ, पहिले रोग पत्ता लगाउने काममा हामी जुटेका छौं,’ उनले भने, ‘त्यसपछि मात्रै नियन्त्रणको काम हुनेछ, गुणस्तरीय स्याउ उत्पादन नहुँदासम्म बजार र मूल्य पाउन कठिन हुने देखियो ।’

जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका अनुसार जुम्लामा ४ हजार २ सय हेक्टरमा स्याउ खेती भएको छ । यो पटक १८ हजार मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन हुने कार्यालयको अनुमान छ । स्याउबाट चालु आर्थिक वर्षमा झन्डै ५० करोड रुपैयाँ आम्दानी हुने अनुमान गरिएको कृषि प्राविधिक लक्षिराम महतले बताए । उनका अनुसार जुम्लामा १२ जातका स्याउ पाइन्छ । उनले जुम्लाभरि स्याउका बेर्ना उत्पादन गर्न २ सय ९ नर्सरी खुलेको बताए । ‘बजारमा जान नसकेको स्याउलाई विभिन्न परिकार बनाएर बेच्न पनि सकिन्छ,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म हामीले स्याउको चाना र रक्सी मात्र बन्छ भनिरहेका छौं, अब जाम, जेकली, जुसलगायत परिकार बनाएर पनि बजार पुर्‍याउन सकिन्छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ५, २०७९ १०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×