खेतीयोग्य आधा जमिनमा मात्रै सिँचाइ सुविधा- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

खेतीयोग्य आधा जमिनमा मात्रै सिँचाइ सुविधा

भूमिगत सिंँचाइ, बोरिङ, पोखरीजस्ता माध्यमबाट सिंँचाइ हुने भूभाग नगण्य
डीआर पन्त

धनगढी — सुदूरपश्चिम प्रदेशको आधाजति खेतीयोग्य जमिनमा सिंँचाइको व्यवस्था नहुंँदा कृषकहरू आकाशेपानीको भरमा खेती गर्न बाध्य भएका छन् । प्रदेशमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी कृषक भने आकाशेपानीको भरमा खेती गर्न बाध्य भएका हुन् ।

दर्जनौं ठूला साना सिंँचाइ योजना र दुइवटा राष्ट्रिय गौरवका सिंँचाइ आयोजना हुँंदाहुंँदै पनि प्रदेशका आधाभन्दा बढी उब्जाउ जमिनमा सिंँचाइ सुविधा पुग्न सकेको छैन । सरकारी तथ्यांकले प्रदेशमा ४७ प्रतिशत खेतीयोग्य जमिनमा सिंँचाइ नपुगेको देखाउँछ । व्यवहारमा भने ५० प्रतिशतभन्दा बढी खेतीयोग्य जमिनमा सिँचाइ सेवा पुग्न सकेको छैन । पहाडी जिल्लाका अधिकांश सिंँचाइ योजनामा पानी आउँदैन । कागजमा सबै काम सम्पन्न भएको छ । तर निर्माण भएदेखि अहिलेसम्म पानी आएको छैन । अधिकांश ठूला सिंँचाइ योजना असफल भएका छन् भने मझौला र साना सिंँचाइ योजनामध्ये अधिकांशमा पानी नै आउँदैन । ‘सानो छँदादेखि अहिलेसम्म यो नहरमा पानी आएको देखेको छैन,’ डडेलधुरा अजयमेरुका स्थानीय उपभोक्ता यज्ञराज जोशीले भने, ‘गल्फागाड सिंँचाइ योजना बन्न थालेकै दुई दशक बढी भयो होला ।’ यस्ता उदाहरण डडेलधुरामा मात्रै एक दर्जन बढी सिँचाइ योजनामा छ । अन्य पहाडी जिल्लाको योभन्दा भिन्न स्थिति छैन ।

तराईका कैलाली र कञ्चनपुरमा रहेका राष्ट्रिय गौरवका महाकाली सिंँचाइ परियोजना, रानीजमरा कुलरिया सिंँचाइ परियोजना भए पनि सिँचाइ सुविधाबाट आधाभन्दा बढी कृषक वञ्चित छन । सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने कैलालीमा ७० हजार हेक्टर खेतीयोग्य जमिनमध्ये २५ हजार हेक्टरमा मात्र सिंँचाइ सुविधा रहेको छ । कैलालीमा दर्जनौं ठूला सिंँचाइ योजना पनि छन् । तराईको अर्को जिल्ला कञ्चनपुरमा पनि महाकाली सिंँचाइ परियोजना जस्तो ठूलो योजना छ । यसबाहेक अन्य ठूलाठूला योजना छन । कञ्चनपुरमा पनि आधाभन्दा बढी कृषक आकासेपानीको भरमा खेती गर्न बाध्य छन् ।

प्रदेशको कुल खेतीयोग्य जग्गा ३ लाख २२ हजार हेक्टरमध्ये प्रदेश कृषि निर्देशनालायका अनुसार ४७ प्रतिशत जग्गा सिंँचाइबाट वञ्चित छ । कुल सिञ्चित भूमिमध्ये ७.३५ प्रतिशत कुलाका माध्यमबाट सिंँचाइ भएको छ । २५ प्रतिशत भूभागमा नहर प्रणालीबाट सिंँचाइ गरिएको निर्देशनालयले जनाएको छ । यसबाहेक भूमिगत सिंँचाइ, बोरिङ , पोखरीजस्ता अन्य सिंँचाइका माध्यमबाट सिँचाइ हुने भूभाग नगण्य छ ।

कृषि निर्देशनालयका योजना अधिकृत टेकेन्द्रसिंह ऐरले पनि पहाडी जिल्लामा न्यून मात्रामा सिंँचाइ सुविधा भएको बताए । उनले भने, ‘तराईमा पनि खेतीयोग्य जमिनमध्ये आधामा पनि राम्ररी सिंँचाइ सुविधा पुग्न सकेको छैन ।’ हरेक बर्ष कृषि खेती योग्य जमिनको क्षेत्रफल घट्दै भएको छ ऐरले भने, ‘यसको असर उत्पादनमा पनि देखिएको छ ।’

कृषि निर्देशनालयका सूचना अधिकारी केशवराज पाण्डेयले पनि हरेक वर्ष उत्पादन कम हुँंदै जान थालेको बताए । उनले भने, ‘१ लाख ८१ हजार हेक्टरमा धान र ८५ हजार हेक्टरमा गहुंँखेती हुने गरेको सुदूरपश्चिममा हरेक वर्ष प्रतिहेक्टर उत्पादनमा कमी आउन थालेको छ ।’ संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारको ठूलो लगानी हुंँदाहुँंदै पनि हरेक वर्ष उत्पादन घट्ने तर सिञ्चित क्षेत्र बढ्न सकेको देखिँदैन ।

तुलनात्मक रूपमा पछिल्ला ५ वर्षमा तीनवटै तहका सरकारले विकासको प्राथमिकतामा राखेका क्षेत्रमध्ये कृषि प्रमुख हो । इन्जिनियरबाट सेवानिवृत्त भएका हरिकृष्ण शर्मा भन्छन्, ‘तीनवटै सरकार मात्र होइन दातृनिकाय, गैरसरकारी क्षेत्रले पनि पछिल्लो समयमा कृषि उत्पादनलाइ प्राथमिकतामा राखेका छन् । तर योजनाबद्ध रूपमा लगानीको सदुपयोग हुन नसक्दा लगानी बढ्दै जाने तर प्रतिफल नआउने अवस्था देखिएको हो ।’ कर्णाली, सेती महाकाली, बुढीगंगा, सुरनाया, रंगुन, चौलानीजस्ता ठूलाठूला नदी भएको प्रदेशका धेरै कृषकले सिंँचाइ सुविधा नहुँदा कृषि पेसा नै छोड्नुपरेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नाकामा बढ्दै कोरोना संक्रमित

कान्तिपुर संवाददाता

कञ्चनपुर — भारतबाट घर फर्किने क्रम बढेसंँगै नाकामा संक्रमितको संख्यापनि बढ्न थालेको छ । साउन लागेयता दिनहुँ बढ्दै गएको संक्रमण अहिले झनै तीब्र भएको छ । गड्डाचौकीस्थित हेल्थ डेस्ककाअनुसार शुक्रबार ८५६ जनाको एन्टिजेन परीक्षण गर्दा १५ जनामा संक्रमण देखिएको छ ।

साउनयता भारतबाट घर फर्किनेको संख्या दिनहुँ बढ्दै गएको छ । एकातिर रोपाइँको काम सकिएपछि काम खोज्दै भारत जानेको लर्को लागेको छ भने अर्कोतर्फ तीज र गौरालगायतका चाडपर्व नजिकिन थालेपछि घर फर्किने पनि बढ्न थालेका छन् । हेल्थ डेस्कका हेल्थ असिस्टेण्ट विशाल भट्टका अनुसार बिहीबार पनि गड्डाचौकी नाकाबाट ६५३ जन ाभित्रिएका थिए । सबैको एन्टिजेन परीक्षण गर्दा १४ जनामा संक्रमण देखिएको थियो । ‘अहिले घर फर्किनेको संख्या बढेको छ, चाडपर्व नजिकिएपछि चाप बढेको हो,’ भट्टले भने, ‘अब गौरा र दसैंसम्मै यो क्रम बढ्नेछ ।’

साउन दोस्रो सातासम्म भारतबाट दैनिक ४/५ सय घर फर्किने गरेका थिए । त्यतिकै संख्यामा भारत जाने गर्थे । त्यतिबेलासम्म भारतबाट घर फर्किनेमध्ये केहीको मात्रै परीक्षण हुने गर्थ्यो । प्रभावित क्षेत्रबाट आएका, लक्षण देखिएका र शंकास्पदको मात्रै परीक्षण हुने गरेको थियो । भारतमा संक्रमण तीब्र बढ्दै गएपछि घर फर्किने सबैको परीक्षण हुन थालेको हो । ‘अहिले परीक्षणमा कडाइ गरेका छौं, भारतबाट घर फर्किने सबैको परीक्षण भइरहेको छ,’ हेल्थ असिस्टेण्ट भट्टले भने, ‘त्यहि भएर संक्रमित पनि बढी देखिएका छन् ।’ नाकामा संक्रमण देखिएकालाई एम्बुलेन्समार्फत महाकाली अस्पताल पुर्‍याइन्छ । तर अस्पतालबाट संक्रमितहरू सार्वजनिक यातायात चढेर घर जाने गरेका छन् ।

नाकामामात्रै होइन सुदूरपश्चिममै कोरोना संक्रमण बढ्दै गएको छ । सुदूरपश्चिम स्वास्थ्य निर्देशनालयका अनुसार शुक्रबार एण्टिजेन परीक्षणबाट २५ र पीसीआर परीक्षणबाट १२ गरी ३७ जनामा कोरोना संक्रमण देखिएको छ । बिहीबार १ हजार ५१ को एण्टिजेन र ५६ को पीसीआर परीक्षण गरिएको थियो । सुदूरपश्चिममा बिहीबार १६८ जना संक्रिय संक्रमित रहेको स्वास्थ्य निर्देशनालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×