फेरि धमाधम बन्दै छाउगोठ- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

फेरि धमाधम बन्दै छाउगोठ

नयाँ जनप्रतिनिधिले पनि छाउपडी कुप्रथाका विषयमा वास्ता गर्दैनन्
मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामको मंगलसेन नगरपालिका–३ की सिर्जना साउद १९ वर्षकी भइन् । १३ वर्षको उमेरमा पहिलो पटक महिनावारी भएकी सिर्जना त्यसैबेलादेखि छाउगोठमा बस्न थालिन् । पहिलो पटक महिनावारी भएर छाउगोठमा जाँदादेखि अहिलेसम्म उनले हरेक महिना तनावमै बस्नुपर्छ ।

केहीअघि बीचमा स्थानीय जनप्रतिनिधि, प्रहरी, प्रशासन र स्थानीयकै सक्रियतामा छाउगोठ भत्काउने अभियान सुरु भएको थियो । वर्षौंदेखि छाउगोठमा बस्नुपर्ने बाध्यताको अन्त्य हुने आशामा सिर्जना पनि अग्रपंक्तिमै लागेर छाउगोठ भत्काउने अभियानमा सक्रिय भइन् । अभियान चलेका बेला सिर्जनालगायत थुप्रै महिला घरमा बस्न थाले । महिनावारी भएको ४/५ महिना घरमा बसेपछि उनलाई गोठमा बस्नुपर्ने बाध्यता हट्यो भन्ने लागेको थियो । तर विडम्बना ५ महिनापछि भने उनले महिनावारी भएको समयमा गोठमै फर्किनु पर्‍यो ।

अभियानका बेला भत्काएका गोठहरू धमाधम फेरि बन्न थालेपछि थुप्रै महिला फेरि गोठमै जान थालेको उनले बताइन् । ‘कानुनले समात्छ, प्रहरीले पक्राउ गर्छ भनेर डरले पो घरमा बसालेका हौं । अहिले अनुगमन गर्न पनि कोही आउँदैनन् । अब घरमा किन बस्नु पर्‍यो भनेर घरकाले थर्काउँछन्, गाली गर्छन्,’ सिर्जनाले भनिन्, ‘गाउँमा कोही सोध्न आए गोठमा बस्दैनौं घरमै बस्छौं भन्छन् तर बस्नचाहिँ गोठमै बस्छन् । अभियान चलेको ५ महिनासम्म भने आनन्दले घरमा बस्न पाएका थियौं । फेरि समस्या उस्तै आइसक्यो ।’

दुई वर्षअघि अछामको साँफेबगर नगरपालिका–३ सिद्धेश्वरकी २० वर्षीया पार्वती बुढा रावतको छाउगोठमा निसास्सिएर मृत्यु भयो । तत्कालीन समयमा गृह मन्त्रालयले छाउपडी कुप्रथा मान्ने सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका १९ जिल्लामा परिपत्र गर्‍यो । परिपत्रमा निर्देशन थियो, छाउगोठ भत्काउनु, जनचेतना जगाउनु र अटेर गर्नेलाई कानुनी कारबाही गराउनु । सोही निर्देशनअनुसार पार्वतीका जेठाजु पक्राउ परे र कानुनी कारबाही अगाडि बढ्यो ।

मन्त्रालयको परिपत्रअनुसार जिल्ला प्रहरी कार्यालय अछामले जिल्लाका ९१ वडाका प्रत्येक टोलमा छाउगोठ भत्काउने अभियान सञ्चालन गरेको थियो । स्थानीय जनप्रतिनिधि, प्रहरी र स्थानीयको संलग्नतामा अछाममा १० हजार बढी गोठ भत्काइयो । तर, अहिले छाउगोठ भत्काउने अभियान फेरि रोकिएको छ । टोलस्तरमा वडा सदस्य, वडामा वडाध्यक्ष, पालिकास्तरमा मेयर, अध्यक्ष, उपमेयर र उपाध्यक्षले नेतृत्व गर्ने गरी अभियान चल्यो । अहिले न प्रहरी प्रशासनले र स्थानीय तहले छाउगोठ भत्काउने र अनुगमन गर्ने काम गरे न त स्थानीय आफैंले अभियानलाई निरन्तरता दिए । नयाँ जनप्रतिनिधिले पनि छाउपडी कुप्रथाका विषयमा वास्ता गरेनन् ।

‘केही समयका लागि अभियान सञ्चालन गरे जस्तो मात्रै गर्छन् । अनुगमन कोही गर्दैनन् । अहिले फेरि गाउँमा गोठ बन्न थालेका छन्,’ अछामको बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका–६ की किशोरी पूजा शाहले भनिन्, ‘त्यतिबेला सरकारले नै अभियान चलायो । अब त केही परिवर्तन होला, अभियानले निरन्तरता पाउला भन्ने सोचेका थियौं । फेरि कसैले वास्ता गर्दैनन् ।’

छाउगोठ भत्काउने निकायले बेलाबेलामा अनुगमन गर्नुपर्ने, अभियानलाई निरन्तरता दिनुपर्ने र कानुनी कारबाही अगाडि बढाउनुपर्ने शाह बताउँछिन् । ‘अभियानले केही परिवर्तन भएको छैन भन्ने होइन । धेरैले महिनावारी भएका बेला घरमा बस्न पनि सुरु गरेका छन् । अभियान प्रभावकारी नै थियो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले गाउँमा कोही नयाँ मान्छे जाँदा हामी घरमा बस्छौं भनेर घरकै कोठा देखाउँछन् । तर धेरैजसो गोठमा नै बस्छन् ।’

गत वर्ष अभियानका क्रममा छाउगोठमा बस्ने परिवारका सदस्यलाई वडा कार्यालयबाट दिने सिफारिस र अन्य सेवा सुविधा रोक्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जिल्लाका ९१ वटा वडालाई नै निर्देशन दिएको थियो । तर पनि कुनै स्थानीय तह र वडाले त्यसलाई कार्यान्वयन गरेनन् । छाउगोठ नभएको र छाउगोठमा नबसेको सिफारिस वडाले दिएमात्रै नागरिकता दिने प्रशासनले गरेको निर्णय अहिले आफैंले कार्यान्वयन गर्न सकेको छैन ।

कोरोना भाइरसको संक्रमण, स्थानीय तहको निर्वाचनलगायतका कारणले अभियानमा प्रभाव परेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी विश्वराज मरासेनीले बताए । ‘स्थानीय निर्वाचनका बेला केही गाउँमा पुग्दा छाउगोठको समस्या निकै देखियो । केही ठाउँमा वडाध्यक्षकै घरमा छाउगोठ पनि भेटिए । यी सबै जानकारी हामीले संकलन गरिरहेका छौं,’ प्रजिअ मरासेनीले भने, ‘पहिलेको अभियानमा छाउगोठ त भत्काइयो । तर विकल्प दिन सकिएन । अब विकल्प दिने गरी फेरि अभियान चलाउने योजना बनाइरहेका छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ ०८:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धनगढीमा ओझा र राणाको चर्चा

आरजुले कैलाली–५ मा सुरक्षित जीतको अवस्था नदेखे डडेल्धुरा, कञ्चनपुर–३ र बर्दियाबाट
मोहन बुडाऐर

धनगढी — मंसिर ४ मा प्रतिनिधि र प्रदेश सभा निर्वाचन घोषणा भएसँगै सुदूरपश्चिमको प्रमुख सहर तथा प्रदेश राजधानी धनगढीमा दुई नेताबारे चुनावी बहस हुन थालेको छ । यहाँका चियापसलदेखि चोकचौतारामा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा पत्नी आरजु देउवा राणा र पूर्वराज्यमन्त्री तथा कांग्रेस नेता पुष्करनाथ ओझाबारे राजनीतिक विषयमा चासो राख्ने बीच मात्रै होइन सर्वसधारणमा पनि चासो बढेको छ ।

०७४ को निर्वाचनमा कैलाली क्षेत्र नम्बर ५ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य उम्मेदवार बनेकी आरजु एमालेका नारदमुनि रानासँग करिब ४ हजार मतले पराजित भएकी थिइन् । त्यतिबेला दाबेदार रहेको नेता ओझाले आरजुलाई असहयोग गरेको आरोप लागेको थियो । त्यही आरोपले ओझा पार्टीबाट कारवाहीमा परेका थिए । ‘कांग्रेस समर्थक मतदाता बढी भएको मानिने धनगढी क्षेत्रबाट आरजु हारेपछि त्यसको दोष पुस्करनाथलाई लागेको थियो,’ कांग्रेस कैलालीका जानकार एलआर ओझाले भने, ‘आरजु हराएको आरोपमा कांग्रेसले ओझालाई साधारण सदस्यबाट निष्काशित गरेको कारबाही अहिलेसम्म फुकुवा भएको छैन ।’ उनका अनुसार कैलाली–५ मा कांग्रेसभित्रको आन्तरिक विवाद त्यसबेलादेखि देखा परेको हो । त्यतिबेला कारबाहीमा परेका सबैजसोको गत स्थानीय तह निर्वाचनमा फुकुवा भए पनि ओझाको हालसम्म कारबाही फुकुवा भएको छैन । ओझा माथिको कारबाही फुकुवा नगर्दा एकथरी नेता कार्यकर्तामा आरजुप्रतिको धारणा नकारात्मक भएर बसेको पूर्वविद्यार्थी नेता पुष्प ओझाको भनाइ छ ।

ओझाले मंसिर ४ मा कैलाली ५ बाट उम्मेदवार बन्ने अनौपचारिक घोषणा गरिसकेका छन् । उनले कांग्रेसका सक्रिय सदस्यहरूलाई आफ्नो उम्मेदवारी रहने जानकारी गराएको पूर्वविद्यार्थी नेता पुष्पले बताए । ‘कांग्रेसले टिकट नदिए पनि स्वतन्त्रबाट उम्मेदवारी पर्छ,’ उनीनिकट मानिएका पूर्वविद्यार्थी नेता पुष्पले भने । उनका अनुसार मतदाताबीच पनि नेता ओझाले भेटघाट बढाएका छन् । ‘आफ्नो उम्मेदवारीका विषयमा पार्टी सभापतिलगायतलाई जानकारीसम्म गराउन नेता ओझा काठमाडौं गएका छन्,’ उनले भने, ‘कैलाली ५ नम्वर क्षेत्रमा पार्टी सभापति बाहेक अरुको हकमा ओझा पछाडि जादैनन् होला ।’ दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा प्रधानमन्त्री देउवा कैलाली ५ बाट पनि निर्वाचित भएका थिए । उपनिर्वाचनमा संविधानसभा सदस्य भएका थिए ।

आउँदो निर्वाचनमा स्वतन्त्रबाट भए पनि उम्मेदवार बन्ने ओझाको घोषणा र कांग्रेसबाट उम्मेदवार बन्ने चर्चामा रहेकी प्रधानमन्त्री पत्नी आरजुका कारण धनगढीको राजनीतिक बहस गर्माएको छ । ‘ओझाको स्वतन्त्र उम्मेदवारीले आरजुको जितहारमा प्रभाव पर्छ,’ कांग्रेस कैलालीका पूर्वसचिव दीपक जोशीले भने, ‘अहिलेको परिवेशसमा चोकचौतरामा दुई जनाबारे चर्चा हुनु स्वाभाविक हो ।’ गत स्थानीय तहको निर्वाचनमा धनगढी उपमहानगर प्रमुखमा स्वतन्त्र उम्मेदवार गोपाल हमाल अत्यधिक मतका साथ निर्वाचित भएका थिए । हमालका प्रतिद्वन्द्वी निवर्तमान नगर प्रमुख तथा केन्द्रीय सदस्य नृपबहादुर वड १२ हजार मतान्तरले पराजित भएका थिए । अधिकांश कांग्रेस कार्यकर्ताले वडलाई दोहोर्याउन नहुने सल्लाह दिँदा पनि आरजुकै बलमा टिकट दिएकोले कांग्रेसले धनगढीमा पराजय व्यहोर्नुपरेको धेरैजसो कार्यकर्ताको भनाइ छ ।

मंसिर ४ को निर्वाचनमा आरजुको चुनावी विश्लेषण गर्नेहरूले ओझा फ्याक्टर मात्रै नभएर पार्टीको गत फागुनमा सम्पन्न जिल्ला अधिबेशनको असर समेत पर्ने बताउँछन् । अधिवेशनयता बिग्रिएको निवर्तमान जिल्ला सभापति तथा प्रदेश महामन्त्री नरनरायण शाह र आरजु बीचको सम्बन्ध चुनौती थपिने कांग्र्रेसका जानकारहरू बताउँछन् । कैलाली–५ बाट उममेदवार बन्न आरजुले शाह र ओझा दुवै जनालाई मिलाएर लैजानुपर्ने धनगढी–५ का कांग्रेस क्षेत्रिय प्रतिनिधि नारायण सत्याल बताउँछन् । उनले यसो गर्दा कैलालीमा कांग्रेस एक ढिक्का हुने समेत दाबी गरे ।

कांग्रेसकै अर्का कार्यकर्ता दिपक कठायत धनगढीका मतदाता र बौद्धिक बर्गले आरजुबाट यस क्षेत्रको विकासका लागि धेरै आशा गरेकाले ओझाको स्वतन्त्र उम्मेदवारीले कुनै क्षति नहुने धारणा राख्छन् । ‘तर आरजु अघिल्लो चुनावमा एउटा घेरामा बस्नुभयो, चाकरीचाप्लुसीको घेरामा बस्दा हार ब्यहोर्नु परेको हो,’ कठायतले भने, ‘यसपटक घेराभित्र बसेर चुनावी मैदानमा उत्रिनु हुँदैन । आममतदाताले भेट्न सहज पहुँच दिनु पर्छ । आरजु भाउजूबाट धेरै फाइदा धनगढीले उठाउन सक्छ । मतदाता एक पटक त्यो अवसर दिन पनि चहान्छन् ।’ उनका अनुसार ओझा बारम्बार टेस्ट गरिसकेको नेता भएकोले जनताको आकर्षण नभएको बताए । ‘कांग्रेसभित्रका एकथरीलाई ओझाप्रति सहानुभूति रहेकाले कारबाही फुकुवा गरी अर्को सम्मानको ठाउँ दिन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘ओझाबाहेक धनगढीमा अर्को जित्दै जित्दैनन् भन्ने भ्रम फैलाइरहेका छन् ।’

त्यस्तै, धनगढी–१ का वडाध्यक्ष प्रकाश विष्टले उनले जातीय र क्षेत्रीय कुरा गरेर राजनीतिक लाभ लिने तत्त्वले रैथानेको नारा लगाएको बताए । ‘आदिवासी जनजाति थारू र रानाबाहेक कैलाली–५ मा कोही पनि रैथाने होइनन्,’ उनले भने, ‘कोही पहाडबाट कोही पूर्वबाट बसाइसरेका छन् ।’ नेता ओझाको पुर्ख्यौली घर डोटी हो । यसैबीच, आरजुले कैलाली–५ मा सुरक्षित जितको अवस्था नदेखे डडेल्धुरा, कञ्चनपुर–३ र बर्दियाबाट उम्मेदवार हुन सक्ने चर्चा पनि छ । डडेलधुराबाट देउवाले कैलाली ५ मा आउने सक्ने र आरजु डडेलधुरा जाने कार्यकर्तावृत्तमा चर्चा छ ।


प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ ०८:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×