‘न सुकुम्बासी रह्यौं, न जमिन पायौं’- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘न सुकुम्बासी रह्यौं, न जमिन पायौं’

‘अकासे लालपुर्जा सिरानी हालेर सुतेका छौं, हाम्रा लागि पुरानै दिन छन्’
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — श्रीराम दमाई र उनकी श्रीमती पानसरीका नाममा करिब आधा कट्ठाको संयुक्त लालपुर्जा छ । यो लालपुर्जा पाएको ७ वर्ष भयो । तर उनी अहिले पनि सुकुम्बासी जस्तै छन् । त्यो जमिनबारे दमाई परिवारलाई केही जानकारी छैन ।

७ वर्षअघि संयुक्त जग्गाधनी पुर्जा पाउँदा दमाई परिवारमा निकै खुसी छाएको थियो । तीन/चार पुस्तापछि जग्गाधनी हुन लागेको र बसोबासको पनि ठेगान हुने आसाले उनीहरू निकै उत्साही थिए । तर त्यो उत्साह एक/दुई महिनामै निराशामा परिणत भयो । फेरि पुरानै दिन सुरु भए । सडक किनार र जमिन्दारकहाँ आश्रय माग्नुपर्ने बाध्यता आयो । ‘हामी त न सकुम्बासी रह्यौं, नत जग्गा नै पायौं, ’७ वर्षअघि तत्कालीन भूमिसुधार कार्यालयले दिएको लालपुर्जा देखाउँदै श्रीरामले भने, ‘अकासे लालपुर्जा सिरानी हालेर सुतेका छौं, हाम्रा लागि पुरानै दिन छन् ।’ उनी अहिले कञ्चनपुरको बेलौरी नगरपालिका १० भुडामा बसोबास गरिरहेका छन् । ज्याला मजदुरी गरेर परिवारको गुजारा चलाइरहेका छन् ।

मुक्त हलिया पुनःस्थापना कार्यक्रमअन्तर्गत दमाई परिवारले बेलडाडी गाउँपालिका–१ मा २०७२ फागुनमा जग्गाधनी पुर्जा पाएका थिए । उनीसँगै २१ मुक्त हलिया परिवारलाई पुनःस्थापना कार्यक्रमअन्तर्गत आधा कट्ठाको हाराहारी जमिनको लालपुर्जा वितरण गरिएको हो । लालपुर्जा पाएका कुनै परिवारले पनि जमिन पाएनन् ।

भूमिसुधार कार्यालयले ०७२ फागुनमा बेलौरीमा संयुक्त लालपुर्जा दिएको थियो । लालपुर्जा दिएको ४ महिनापछि अमिनसहित भूमिसुधार कार्यालयको टोली जमिन छुट्याउन बेलडाँडी पुग्यो । मुक्त हलियाहरूले पनि आफ्नो जमिनमा साँध सीमा छुट्याउन काठको किलासहित फिल्डमा गए । तर त्यहाँ पुग्दा स्थानीयले नापी टोली र मुक्त हलिया परिवारलाई लखेटे । जमिन नापी हुनै पाएनन् । वर्षौंदेखि जमिनको मालिक हुने मुक्त हलियाको सपना फेरि अधुरै रह्यो । ‘लालपुर्जा पाएपछि जमिन नापी गरिदिन भूमिसुधारमा धेरै पटक धायौं,’ अर्का मुक्त हलिया धनबहादुर नेपालीले भने, ‘तीन महिनापछि नापी टोली आउँदा त गाउँलेले लखेटे, झोलामा किलो (काठ) बोकेर गएका थियौं, त्यत्तिकै भागेर फर्कियौं ।’ उनी बेलौरी नगरपालिका १० भुडामा ८ वर्ष हलिया बसेका थिए । मुक्त भएपछि उनी भुडा क्षेत्रमै आफन्तको जमिनमा बसोबास गरिरहेका छन् । भूमिसुधार कार्यालयले मुक्त हलियालाई वितरण गरेको जमिन हर्कराज उपाध्यायको हो । तर उक्त जमिन उपाध्यायकै छिमेकी अजबहादुर विष्टले जालसाँची गरेर आफ्नो नाममा नामसारी गराए । त्यसपश्चात् अर्का व्यक्तिका नाममा हालेर मुक्त हलियाका लागि खरिद गरिएको हो । यही कारणले जमिन नापी गर्न जाँदा उपाध्यायको परिवारसहित स्थानीयले नापी टोली र मुक्त हलिया परिवारलाई लखेटेका हुन् । ‘हामीले जमिन पाउनु त के उल्टै अदालतमा तारेख धाउनुपरेको छ,’ मुक्त हलियाकी अगुवा वसन्ती सुनारले भनिन्, ‘अदालतमा अहिले पनि मुद्दा चलिरहेको छ, हामीले दुई/तीन पटक तारेख बुझायौं ।’ तर मुक्त हलिया परिवारले मुद्दा कस्तो परेको छ भनेर केही जानकारी पाएका छैनन् । अदालतमा बोलाएर हाजिरी लगाएको उनीहरू बताउँछन् ।

उपाध्यायले जालसाँची गरेर जमिन आफ्नो नाममा हाल्नेदेखि मुक्त हलिया परिवारका नाममा मुद्दा दिएका हुन् । जिल्ला अदालत र उच्च अदालतमा मुद्दा हारेपछि उपाध्याय सर्वोच्चमा पुगेका छन् । उनले २०३४ मा खरिद गरेको जमिन २०५२ को सर्भे नापीले नामसारी भएको बताए । तर ८ बिघा जमिन खरिद गरे पनि साढे ५ बिघाको लालपुर्जा पाएको र अढाई बिघा जमिन पर्ती देखाएको उनले बताए ।

त्यही पर्ती जमिन विष्टले जालसाँची गरेर आफ्नो नाममा हालेको र पछि अन्यको नाममा हालेर भूमिसुधारलाई बिक्री गरेको उनको आरोप छ । ‘यसमा भूमिसुधारदेखि मालपोत र तत्कालीन मुक्त हलिया पुनःस्थापना समितिको समेत मिलेमतो छ,’ उपाध्यायले भने, ‘मिलेमतो छैन भने मेरो जमिन कसरी भूमिसुधारले खरिद गर्‍यो ।’ उनका अनुसार त्यतिबेला उनको बसोबास भएको क्षेत्रमा प्रति कट्ठा ५० हजारदेखि १ लाखसम्म किनबेच हुन्थ्यो । तर मुक्त हलियालाई दिएको १५ कट्ठा जमिन ४५ लाखमा खरिद गरिएको छ । त्यही १५ कट्ठामा बाटो र घरेडी निर्माण गरेर मुक्त हलियालाई वितरण गरिएको हो ।

उक्त जमिनको लालपुर्जा पाएका मुक्त कमैयामध्ये ४ परिवार बेलडाँडीको ग्रिन बेल्टमा, १२ परिवार बेलौरी नगरपालिका ८ को पचुई र १० को भुडा र शिवनगरमा बसोबास गरिरहेका छन् । यसैगरी ४ परिवार महेन्द्रनगरमा र १ परिवार सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरूले पछिल्लो पटक राष्ट्रिय भूमि आयोगमा पनि आवेदन दिएका छन् । राष्ट्रिय मुक्त हलिया समाज कञ्चनपुरका अनुसार जिल्लामा २५ सय १६ मुक्त हलिया परिवारको लगत संकलन भए पनि १९ सय ९१ ले मात्रै परिचयपत्र पाएका छन् । हालसम्म १८ सय ३० परिवारका पुनःस्थापना भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७९ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सम्पत्ति सकियो, रोग सकिएन

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — रामेछापकी २१ वर्षीया ज्योति बुढाथोकी अहिले धुलिखेल अस्पतालमा उपचाररत छिन् । बुढाथोकी रोगले थलिएकी छिन्, उनको परिवार पिडा र ऋणले थला परेको छ । 

अस्पतालका अनुसार बुढाथोकीलाई चिकित्सा क्षेत्रमा अति नै दुर्लभ मानिने सिस्टेमिक स्क्लेरोसिस भन्ने घातक रोग लागेको छ । त्यो यही रोग हो, जसका कारण १७ वर्षअघि उनको बी एन्ड बी अस्पतालमा खुट्टाको औंला काटिएको थियो । औंला काटेर समस्या सकिएन, रोग फैलियो र अहिले घुँडामुनिको भाग काट्नु परेको छ । एउटा खुट्टा काटेर पनि बुढाथोकी संघर्षपूर्ण जीवन जिउन चाहन्छिन्, तर जीवनभर औषधि गर्नुपर्ने अवस्था भएकाले कसरी भन्ने प्रश्न खडा भएको छ ।

बुढाथोकीलाई लगातार १७ वर्षसम्म उपचार गराउनका लागि उनका बाबु ध्रुव बुढाथोकीले सर्वश्व सकिसके । गाउँको घरबारी बैंकमा लिलाम हुने अवस्थामा पुगिसक्यो । सानो तिनो व्यापार गरेर धानिएका उनका लागि ज्योतिको जीवनरक्षा गर्ने कुरा महत्वपूर्ण थियो, त्यसैले व्यापारबाट पनि उनि अलग्गिए । अब कुनै उपाय बाँकी छैन । तर छोरी झनझन थलिँदै गएकी छिन् ।

ज्योति बुढाथोकी उपचाररत धुलिखेल अस्पतालको हाडजोर्नी विभागका अनुसार उक्त रोगले शरिरका हरेक अंगमा आक्रमण गर्ने भएकाले नियमित उपचार गर्नुपर्छ । नभन्दै ज्योतिको पछिल्लो अवधिमा मेरुदण्ड र मुटुमा समेत संक्रमण देखिएको छ ।

ज्योतिको उपचारका लागि बुबा ध्रुवले काठमाडौंका महँगा अस्पतालमात्र हैन, भारतको बैंलोरसम्म पुर्‍याए । परिवारका अन्य सदस्यलाई दिने माया ममता र समय तिनै छोरीका लागि दिए, तर उपचार विधि महँगो र कहिल्यै विश्राम लिन नपाइने उपचार प्रक्रियाले उनी पनि गलेका छन् । छोरीको उपचारका लागि झण्डै ५० लाख सकेका बुढाथोकी अब अरुको सहयोगबिना छोरीको उपचार असम्भव रहेको बताउँछन् । ‘मेरो केही उपाय छैन,’ बुढाथोकीले भने, ‘अस्पतालमा ५ लाख तिर्न बाँकी छ, म सँग ५ रुपैयाँ छैन ।’


प्रकाशित : श्रावण १, २०७९ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×