धान भित्र्याउने र रोप्ने चटारो- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

धान भित्र्याउने र रोप्ने चटारो

मोहन बुडाऐर

धनगढी — कैलालीको भजनी नगरपालिका–२ मोहनपुरका छितरबहादुर चौधरीको परिवालाई धान भित्र्यााउने र रोपाइँ दुवैको चटारो छ । उनी चैते धान काटेर बर्खे रोपाई सुरु गर्न थालेका छन् । बर्खे मौसममा अधिकांश किसानले धान रोप्छन् । असोज–कात्तिकमा धानबाली भित्र्याउछन् ।

यहाँका केही किसानलाई भने रोपाइॅसँगै धानबाली भित्राउने चटारो छ । ‘धान काटेर बर्खे रोपाई गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘यसपाली चैते धान अलि ढिलो लगाउदा ढिलो पाक्यो, सँगसँगैं अर्को बाली रोपाइँ गरिहाल्नु परेको छ ।’ उनले मनसुन सुरु भइसकेकोले खेतमा काटेको धान राम्रोसँग सुक्न नपाएको बताए ।

‘बिहान उठ्दा पानी परे रोपाइँ गर्ने, नपरे धान काट्ने गरेको छु,’ उनले भने । उनको परिवारका सदस्य बिहान ५ देखी बेलुका ८ बजेसम्म धान भित्राउने र रोपाइँ गर्न व्यस्त हुन्छन् । ६ जनाको परिवारका सदस्यमा ४ जना खेतीपातीमा खटिने गरेका छन् । दुवै कामसँगै गर्नु परेकाले ज्यालामा पनि खेतमा काम लगाउनु परेको उनले बताए । बर्खे धानबालीको उत्पादनले खान र बिक्री गरेर घर खर्च चलाउन नसक्दा चैतेबाली लगाउन सुरु गरेको छितर बहादुरले बताए । बर्खे धानबालीबाट ४० क्वीन्टल जति धान उत्पादन हुने गरेको छ । चैते धानको उत्पादन २० क्वीन्टल मात्रै हुन्छ । उनका अनुसार चैते धानको उत्पादन बर्खेभन्दा झन्डै आधा कम हुने गरेको छ ।

कैलालीको दक्षिण पुर्वी क्षेत्रमा पर्ने भजनी नगरपालिका डुवानग्रस्त क्षेत्र हो । बाढी लाग्ने समस्याले भजनी क्षेत्रका किसानले पछिल्लो समयमा चैते धानतर्फ आकर्षित भएका छन । भजनीका छितरबहादुरले मात्रै हैन उनका गाउॅका ३० प्रतिशत किसानले चैते धान लगाउने गरेका छन् ।

प्रकाशित : असार २२, २०७९ १०:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ढुंगाडमा सधैं सेतीको त्रास

‘पानी परेर नदी बढेपछि रातभरि निदाउन सकिँदैन, हाम्रो त बिजोग भएको छ’
तृप्ति शाही

बैतडी — वर्षायामको सुरुवातसँगै बैतडीको ढुंगाडवासीमा भने त्रास छाएको छ । सधैं दुःख दिने सेती नदीको त्रासमा सिगास गाउँपालिका—५ ढुंगाडवासीका रातदिन बित्ने गरेका छन् । गत वर्ष असोज ३१ देखि लगातार ४ दिन परेको अविरल वर्षाले ढुंगाड गाउँलाई सेती नदीले टापुमा परिणत गरिदिएको छ । 

पहिले बस्तीको एकातिर मात्र बग्ने नदी गत वर्षको भीषण बाढीले बस्तीको दुवैतिर पसेर बीचमा गाउँलाई पारेको थियो । बाढीका बखत त्यहाँ करिब ६० स्थानीय फसेका पनि थिए । ३ दिनपछि पानीको बहाव कम भएपछि मात्र उनीहरूको उद्धार भएको थियो ।

यो वर्ष पनि अलि ठूलो वर्षा हुनासाथ नदी दुवैतिर बगेर फेरि गाउँलाई टापु बनाउने चिन्तामा ढुंगाडका बासिन्दा छन् । धार परिवर्तन गरिसकेको नदीलाई बाढी आएमा अब बस्तीमा पस्न समस्या नभएकाले नदीको बहाव बढेका बखत जुनसुकै बेला पनि गाउँमा बाढी पस्न सक्ने स्थानीय बताउँछन् । वर्षा सुरु भएसँगै ढुंगाडवासी चिन्तित भएका स्थानीय मीनबहादुर चन्दले बताए । ‘नदीमा पानीको बहाव बढिसकेको छ,’ उनले भने, ‘पानी परेर नदी बढेपछि रातभरि निदाउन सकिँदैन । हाम्रो त बिजोग भएको छ । अब यताउताबाट नदी बग्छ । बीचको टापुमा हामी बास बस्न बाध्य छौं ।’

गत वर्षको बाढीपछि प्रधानमन्त्रीसँगै सुदूरपश्चिमका मुख्यमन्त्रीसम्म ढुंगाड पुगेका थिए । उनीहरूले तत्काल बस्ती सार्ने आश्वासन पनि दिएका थिए । तर अहिलेसम्म केही पहल भएको छैन । राज्यका सबै निकाय पुगेर आफूहरूको अवस्था थाहा पाए पनि कसैले चासो नदेखाएको चन्दले बताए । उनले भने, ‘मौखिक आश्वासन मात्र पायौं । काम केही भएन । न बस्ती सारियो, न बस्ती जोगाउन तटबन्धको काम भएको छ । अहिलेसम्म इन्जिनियरको टोली आएर सर्भे मात्र गरेर गएका छन् ।’

वर्षा लागेसँगै आफूहरू कहाँ जाने भन्ने चिन्तामा रहेको स्थानीय टेकबहादुर चन्दले दुखेसो पोखे । उनले भने, ‘देशकै प्रधानमन्त्री आउँदा अब त केही हुन्छ भन्ने आशा पलाएको थियो । सबै निराशामा परिणत भयो । नदी गाउँमा पसेर बगाउला कि भन्ने पीर मात्र छ ।’ स्थानीयको समस्याबारे कसैले चासो नदिएको अर्का स्थानीयवासी इन्द्र साउद बताउँछन् । ‘प्रदेश सरकारको बजेटबाट गतवर्ष भत्काएको पर्खाल लगाउने र ढुंगाड—डोटी जोड्ने झोलुंगे पुल खोल्ने काम सुरु हुनुबाहेक अरू केही काम भएको छैन,’ उनले भने, ‘जोखिम मोलेर बस्न बाध्य भएका छौं ।’ जतिसुकै बेला पनि गाउँमा नदी पस्न सक्ने भएकोले स्थानीयले घरका सामान आफन्तको घरमा सार्ने काम गरिरहेका उनले बताए ।

करिब १० महिना भइसक्दा पनि आफूहरूलाई वर्षायाममा जोगाउन सरकारले केही व्यवस्था नगरेको स्थानीय सुनीता शाहीले बताइन् । पानी पर्नासाथ छटपटी सुरु हुने उनले पीडा पोखिन् । उनले भनिन्, ‘अबका केही महिना कसरी काट्ने भन्ने चिन्ता हामीलाई छ । अन्त जानु कहाँ ? नदी गाउँमा पसेपछि भाग्ने ठाउँ पनि छैन । गाउँको दुवैतिरबाट नदी पस्छ । गाउँमा नदी पसेपछि बाढीसँगै बग्नुबाहेकको विकल्प हामीसँग छैन ।’ वर्षाले ग्रामीण सडक सबै भत्किसकेका सुनीताले बताइन् । लेकतिर घर भएकाहरू सामान लिएर उतै सर्ने तर्खर गरे पनि अन्त केही नभएका आफूहरूका दिनरात चिन्तामै बितिरहेको उनले बताइन् । ‘सबै हेर्न आए । हामीहरू पनि काठमाडौंसम्म पुग्यौं तर हाम्रा लागि केही भएन । बाढी आएपछि कतै जाने ठाउँ पनि छैन,’ उनले भनिन् ।

ढुंगाडमा २०२७ सालबाट गत वर्षसम्म ७ पटक बाढीले क्षति पुर्‍याइसकेको वडाध्यक्ष राजेन्द्र चन्दले बताए । गत वर्षको बाढीले बढी क्षति पुर्‍याएको उनले बताए । ‘ढुंगाडका १ सय ५ घरधुरी जोखिममा छन् । करिब ६ सय जनसंख्या छ,’ उनले भने, ‘जोखिम धेरै छ । घरमा भएको सामान आफन्तकोमा राख्न थालिसके । व्यापारीले सामान बग्छ भन्दै ल्याउन छोडिसके ।’ उनका अनुसार दिगो तरिकाको पहलकदमी कसैले लिइदिएको छैन । यसपालि संघ र प्रदेश सरकारले यहाँका लागि बजेट नहाल्दा स्थानीयमा अझै निराशा थपिएको उनले बताए । फेरि वर्षायाम सुरु भएसँगै के गर्ने भनेर रनभुल्लमा परेको उनले गुनासो पोखे ।

गत वर्षको बाढीले ढुंगाडवासीको कमाइखाने खेत पनि बगर बनेका छन् । गाउँमा खाद्यान अभाव पनि भइरहेको स्थानीय बताउँछन् । खेत बचेकाहरूले धान लगाएका छन् । खेत बगेकाहरूलाई समस्या भएको स्थानीयको भनाइ छ ।

प्रकाशित : असार २२, २०७९ १०:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×