जयपृथ्वीलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा : बझाङमा जताततै खुसीयाली- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जयपृथ्वीलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा : बझाङमा जताततै खुसीयाली

‘हाम्रो विद्यालयको संस्थापक व्यक्ति राष्ट्रिय विभूति घोषणा हुँदा निकै खुसी लागेको छ’
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — मानवतावादी राजा जयपृथ्वीबहादुर सिंहलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गरेपछि बझाङमा खुसीयाली छाएको छ । विभूति घोषणाको खुसीयाली मनाउन जिल्लामा विभिन्न ठाउँमा कार्यक्रम गरिएको छ ।

जिल्ला शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईको आयोजनामा भएको एक कार्यक्रममा जयपृथ्वीको तस्बिरमा माल्यार्पण गरिएको थियो । जिल्लाका १२ वटै पालिकाका प्रमुख, उपप्रमुखलगायतको उपस्थिति भएको कार्यक्रममा जयपृथ्वीले नेपालको शिक्षा, प्रशासन सुधार, पत्रकारिता र विश्व मानवताको क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानको चर्चा गरेका थिए ।

जयपृथ्वीका मानवतावादी विचारहरुको सान्दर्भिकता अहिलेको विश्व परिवेशमा झन् रहेको बताउँदै जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख नरबहादुर बोहराले राज्यले उनका विचारलाई व्यवहारमा लागू गर्ने खालका योजना ल्याउनु पर्ने बताए । ‘ढिलै भए पनि राज्यले जयपृथ्वीजस्ता व्यक्तिको सम्मान गरेको छ । यो खुसीको कुरा हो,’ बोहराले भने, ‘यतिले मात्रै उहाँप्रतिको सम्मान पुग्दैन । उहाँका मानवतावादी विचारलाई जीवनपद्धतिमा लागू गर्ने खालका कार्यक्रमहरु पनि गर्नु पर्छ । यो अहिलेको आवश्यकता पनि हो ।’

यस्तै जयपृथ्वीबहादुर सिंहले विक्रम संवत् १९६३ सालमा स्थापना गरेको सत्यवादी माध्यमिक विद्यालयले पनि उनलाई विभूति घोषणा गरेको खुसीयालीमा कार्यक्रम गरेको छ । विद्यालयले जयपृथ्वीको व्यक्तित्व र उनले गरेका सुधारवादी कामको चर्चा गर्नुका साथै खुसीयालीमा विद्यार्थीहरुलाई मिठाई वितरण गरेको प्रधानाध्यापक रामप्रसाद उपाध्यायले बताए । ‘जनताका छोराछोरीले पढ्न पाउनु पर्छ भनेर राणा शासकसॅग विद्रोह गरेर उहाँले त्यो बेला बझाङमा स्कुल खोल्नुभएको थियो,’ उपाध्यायले भने, ‘हाम्रो विद्यालयको संस्थापक व्यक्ति राष्ट्रिय विभूति घोषणा हुँदा निकै खुसी लागेको छ ।’

जयपृथ्वीलाई ढिलै भए पनि राज्यले चिनेको भन्दै सामाजिक संजालहरुमा पनि खुसीयाली मनाइएको छ । जयपृथ्वीको व्यक्तित्व, कृतित्व र मानवतावादी विचार प्रचार प्रसारमा ल्याउन नसक्दा राज्यले उनलाई ढिलो चिनेको जयपृथ्वीलाई विभूति घोषणा हुनु पर्ने अभियान चलाएका मिनबहादुर सिंहले बताए ।

‘विदेशी विद्वान्‌हरुका विचारलाई व्यापक प्रचारप्रसार गरेर जनस्तरसम्म स्थापित गरियो तर हाम्रै देशमा भएका व्यक्तिको बारेमा कसैले खोजी गरेन,’ उनले भने ‘सामान्य मान्छेको दैनिक जीवन व्यवहारदेखि लिएर विश्व मानवको कल्याण कसरी हुन सक्छ भनेर उनले प्रतिपादन गरेका सिद्धान्तहरु त्यसै ओझेलमा परे,’ उनले अब राज्यले जयपृथ्वीको बारेमा थप खोज अनुसन्धान र उनका विचारको प्रचार गर्नुपर्ने बताए । जयपृथ्वीलाई असार ६ गते बसेको नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्‌को बैठकले राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

को हुन् जयपृथ्वी ?

विसं १९३४ भदौ ७ गते बझाङको राजपरिवारमा जन्मिएका जयपृथ्वी नेपालमा सामाजिक सुधारका थुप्रै कामहरु गर्नुका साथै मानवतावादको सन्देश फैलाउँदै विश्व भ्रमण गर्ने पहिलो नेपाली हुन् । उनले देशमा जहाँनिया राणा शासनको जगजगी भएको बेला पनि सबै मानव बराबर हुन भन्ने कुराको वकालत गरेका थिए ।

वि.सं. १९५६ सालमा बझाङमा अदालत स्थापना गरेर न्यायिक सुधारका लागि समेत पहल गरेका थिए । वि.सं. १९५८ ‘अक्षरांक शिक्षा’ नामक पुस्तक लेखी पाठशालामा पढाउने व्यवस्था गरे । नेपाली भाषामा लेखिएको यो पुस्तक पहिलो भएको विभिन्न इतिहासकारहरु दाबी गर्छन् । उनले १९६२ सालमा काठमाडौंको नक्सालमा रहेको आफ्नै निवासमा सत्यवादी पाठशालाको स्थापना गरी सर्वसाधारणलाई पनि पढ्ने व्यवस्था मिलाएका थिए ।

सर्वसाधारणलाई शिक्षा दिने उनको यो कदम राणाहरुले मन नपराएपछि सोही नाममा उनले बझाङको मेल्लेकमा विद्यालय खोले । जुन अहिले पनि सञ्चालनमा छ । बालबोध, ज्ञानमाला, श्रेष्ता दर्पण, पदार्थ तत्वबोध, भूगोल विद्या, प्राकृत व्याकरण, शिक्षा दर्पण, तत्व प्रशंसा, व्यवहारमालाजस्ता थुप्रै पुस्तकहरु आफैले लेखेर विद्यालयमा पढाउने व्यवस्था उनले गरेका थिए ।

उनले बंगलादेशबाट बझाङमा चिकित्सक ल्याएर रानी खगेश्वरीको नामबाट खग–आयुर्वेद औषधालयको स्थापना गरेका थिए । बझाङबाट डोटी हुँदै भारतको टनकपुरसम्म जानका लागि घोडेटो बाटो निर्माण गर्न लगाएका थिए । भोट सँगको व्यापार सहज होस् भनेर बझाङको सदरमुकाम चैनपुरदेखि तिब्बतको मानसरोबरको बाटो पनि उनैले निर्माण गर्न लगाएका हुन् । उनले यस अवधिमा जिल्लाको खनिज सम्पदाको पनि उत्खनन गर्न लगाएका थिए ।

उनको समयमा बझाङको साविक सुर्मा गाविसमा रहेको सुनखानी, व्यासी, कैलाश गाउँमा रहेका तामा खानी, कँडेल र धमेना र पीपलकोट गाउँमा रहेको फलामखानीको उत्खनन र स्थानीयस्तरमै प्रशोधन गरी भाँडाकुँडा बनाउने उद्योगहरु उनले स्थापना गराएका थिए । मेल्लेक (हालको जयपृथ्वीनगर) मा हावाबाट चल्ने बिजुली घट्टको समेत निर्माण गर्न लगाएका थिए । उनले स्थापना गरेको इँटाभट्टीबाट निर्मित 'श्री जय' लेखिएका इँटाहरु पनि यस क्षेत्रमा अहिले पनि भेटिन्छन् । यसका अलावा उनले बझाङमा हुलाक, कारागारजस्ता कार्यालय पनि स्थापना गरेर यहाँको सामाजिक सुधारमा काम गरेको थुप्रै लिखतहरु भेटिन्छन् ।

१९५८ मा गोरखापत्रको प्रकाशन सुरु गरेका उनले वि.सं. १९६४ मा उनले नेपालको भारदारी अड्डाको प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । उनको बहुमुखी प्रतिभा, विकास र मानवतावादी विचारबाट प्रभावित भई तत्कालीन बेलायत सम्राट एडवर्ड सप्तम्ले उनलाई मानार्थ 'कर्णेल'को उपाधिले सम्मान गरेका थिए ।

विसं १९७२ मा सुरु भएको विश्वयुद्धमा भएको मानव विनासबाट विक्षिप्त बनेका उनले त्यसै बेला राजकाज परित्याग गरी विश्वभर मानवताको सन्देश फैलाउन हिँडेका थिए । यस समय उनले फ्रान्स, बेलायत, जर्मनी, पोल्यान्ड, बेलग्रटे, हंगेरी, भियना, अष्ट्रिया, अमेरिका, थाइल्यान्ड, चिन, जापान, स्वीजरल्यान्ड, इटली अविशिनिया, बर्मा, लगायतका धेरै देशको भ्रमण गरेर त्यहाँ आफ्नो मानवतावादी दर्शनको प्रचारप्रसार गरेका थिए । भम्रणकै दौरान वर्मामा जे.पी. इन्ट्रीच्युट र नेपाली भाषा पाठशाला खोलेका थिए ।

प्रकाशित : असार ८, २०७९ २१:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अफगानिस्तानको भूकम्पमा मृत्यु हुनेको संख्या हजार पुग्यो

एजेन्सी

काबुल — अफगानिस्तानमा बुधबार गएको शक्तिशाली भूकम्पका कारण कम्तीमा १ हजार जनाको मृत्यु भएको छ । कम्तीमा १ हजार ५ सय जना घाइते भएका अधिकारीहरूले जनाएका छन् ।

दक्षिणपूर्वी अफगानिस्तानको खोस्त सहरभन्दा करिब ४४ किलोमिटर टाढा केन्द्रबिन्दु बनाएर स्थानीय समयअनुसार बुधबार बिहान १.३० बजे भूकम्प गएको हो । भूकम्पको समयमा मानिसहरू सुतिरहेका कारण पनि धेरैको मृत्यु भएको अधिकारीहरूको भनाइ छ । अमेरिकी भौगर्भिक अध्ययन निकाय यूएसजीएसका अनुसार जमिनको सतहभन्दा ५१ किलोमिटर तल ६.१ म्याग्निट्युडको भूकम्प गएको हो । भूकम्पले पक्तिका प्रान्तमा बढी क्षति पुर्‍याएको छ । त्यहाँ दर्जनौं पहिरोहरू गएका र कच्ची घरहरू भत्किएका छन् ।

सामाजिक सञ्जालहरूमा सार्वजनिक तस्बिरमा सुरक्षाकर्मीले भग्नावशेषमा फसेकाको उद्धार गरिरहेका देखिन्छ । भग्नावशेषबाट निकालिएका घाइतेलाई स्ट्रेचरबाट अस्पताल पुर्‍याएको तस्बिरमा देखिन्छ । दुर्गम क्षेत्रका कतिपय घाइतेलाई भने हेलिकोप्टरबाट अस्पताल पुर्‍याइएको छ ।

पक्तिका प्रान्तका सूचना प्रमुख मोहम्मद अमिन हजिफिले भूकम्पका कारण १ हजार जनाले ज्यान गुमाएका र १ हजार ५ सय जनाभन्दा बढी घाइते भएका पुष्टि भइसकेको जनाएका छन् । उद्धार टोलीले भग्नावशेषमा पुरिएकाहरूको खोजी गरिरहेको हजिफिको भनाइ छ ।

‘पक्तिका प्रान्तका ४ जिल्लामा शक्तिशाली भूकम्प महशुस गरिएको छ । भूकम्पका कारण हाम्रा सयौं नागरिकको ज्यान गएको छ भने सयौं घरहरू ध्वस्त भएका छन्,’ तालिवान सरकारका प्रवक्ता बिलाल करिमीले ट्वीटरमा लेखेका छन् ।

तालिवान नेता हिबतुल्लाह अखुन्दजादाले भूकम्पका कारण सयौं घरहरू भत्किएका र मृतकको संख्या बढ्न सक्ने बताएका छन् । उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सहयोगका लागि आग्रह गरेका छन् । ‘उक्त क्षेत्रमा थप विपद् आउन नदिन तत्काल उद्धार टोली पठाउन हामी दाताहरूलाई आग्रह गर्छौं,’ उनले भने ।

अफगानिस्तानका लागि यूकेका विशेष प्रतिनिधि निगेल कसेले आफ्नो सरकार संयुक्त राष्ट्रसघसँग सम्पर्कमा रहेको र सहयोगका लागि तयारी अवस्थामा रहेको बताएका छन् । ‘तपार्इं जुन टोलमा जानुहुन्छ, आफन्तहरू गुमाएका स्थानीय शोकमा छन्,’ पक्तिका प्रान्तका एक पत्रकारलाई उद्धृत गर्दै बीबीसीले उल्लेख गरेको छ ।

केन्द्रबिन्दुभन्दा करिब ५ सय किलोमिटर टाढासम्म भूकम्पको झड्का महसुस भएको जनाइएको छ । अफगानिस्तानबाहेक पाकिस्तान र भारतका केही क्षेत्रमा समेत भूकम्पको धक्का महसुस भएको युरोपेली भूकम्प मापन केन्द्र ईएमएससीले जनाएको छ । स्थानीयका अनुसार अफगान राजधानी काबुल र पाकिस्तानी राजधानी इस्लामाबादसम्म पनि भूकम्पको धक्का पुगेको थियो । तर ती स्थानमा कुनै क्षति पुगेका समाचार सार्वजनिक भएको छैन ।

भौगोलिक अवस्थितिका आधारमा अफगानिस्तान भूकम्पीय जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेको मानिन्छ । अफगानिस्तानका ग्रामीण भेगका मानिसले बलियो घर नबनाउने भएकाले सानो भूकम्पले पनि त्यहाँ ठूलो मानवीय क्षति पुर्‍याउने गरेको छ ।

अफगानिस्तानमा प्रत्येक वर्ष भूकम्पका कारण सरदर ५ सय ६० जनाको ज्यान जाने गरेको छ । पछिल्लो एक दशकमा त्यहाँ भूकम्पका कारण ७ हजार जनाभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ ।

सन् १९९१ को फेब्रुअरी १ मा गएको भूकम्पका कारण अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा १ हजार ५ सय जनाको मृत्यु भएको थियो । ६.९ म्याग्निच्युटको भूकम्पको कम्पन उत्तरी भारत र ताजिकिस्तानसम्म महसुस गरिएको थियो ।

त्यस्तै, सन् १९९८ मा पनि अफगानिस्तानमा दुई ठूला भूकम्प गएका थिए । उत्तर–पूर्वी प्रान्त ताखारमा फेब्रुअरी ४ मा गएको भूकम्पले ४ हजार ५ सय जनाको ज्यान लिएको थियो । त्यस्तै, मे ३० मा गएको भूकम्पका कारण ५ हजार जनाको मृत्यु भएको थियो ।

सन् २००२ मार्च ३ मा सामांगन प्रान्तमा केन्द्रबिन्दु बनाएर गएको भूकम्पमा १ सय ५० जनाको मुत्यु भएको थियो भने मार्च २५ को भूकम्पमा परी ८ सय जनाले ज्यान गुमाएका थिए ।

त्यस्तै, सन् २०१२ को जुन ११ को भूकम्पमा परी ७५ जनाको मृत्यु भएको थियो । २०१५ को अक्टोबर २६ मा अफगानिस्तान–पाकिस्तान सीमासम्म फैलिएको हिन्द कुश क्षेत्रमा ७.५ म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको थियो । भूकम्पका कारण अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा गरी ३ सय ८० जनाले ज्यान गुमाएका थिए ।

प्रकाशित : असार ८, २०७९ २०:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×