स्वास्थ्य संस्था पूर्वाधारविहीन- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

स्वास्थ्य संस्था पूर्वाधारविहीन

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामको पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका–८ मा रहेको इलाका स्वास्थ्य चौकी बारलाको भवन निर्माण कार्य सुरु भएको ११ वर्ष पूरा भइसक्दा पनि अझै निर्माण पूरा भएको छैन ।

सहरी विकास तथा भवन निर्माण कार्यालय डोटीको १ करोड २४ लाखको लागतमा २०६८ सालदेखि निर्माण कार्य सुरु गरिएको थियो । स्वास्थ्य चौकीको १६ कोठे भवन ११ वर्ष पूरा हुँदा पनि निर्माण कार्य नसकेपछि पुरानो भवनबाट काम चलाइरहेको स्थानीयले बताए ।

भवन निर्माण गर्ने काम सम्पन्न भए पनि र झ्यालढोका विद्युत् जडान र खानेपानीलगायतका कामहरू अधुरै रहेको स्वास्थ्य व्यवस्थापन समिति बारलाका अध्यक्ष नन्दबहादुर शाहीले बताए । भवनको केही कोठामा झ्याल र ढोका नलगाएको, शौचालय, खानेपानीको काम पूरा नभएको र काम भएको ठाउँमा पनि प्रभावकारी नभएको स्थानीयले बताएका छन् । स्वास्थ्य चौकीको आधा काम अझै बाँकी रहँदा पनि निर्माणको जिम्मा लिएका व्यक्तिले अहिलेसम्म चासो नदेखाएको व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शाहीले बताए ।

११ वर्ष अगाडि नै निर्माण सुरु भएको कमलबजार नगरपालिका–९ मा रहेको मष्टाबण्डाली स्वास्थ्य चौकीको निर्माण कार्य पनि अलपत्र छ । ठेकेदारको लापरबाहीका कारण भवन निर्माण कार्य अलपत्रै अवस्थामा रहेको स्थानीय बताउँछन् । स्वास्थ्य चौकीको भवन नहुँदा पुरानो घरबाट सेवा दिनुपरेको स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् ।

अव्यवस्थित स्वास्थ्य चौकी

जिल्लाका बस्ती, बारला मष्टामाडौंमा मात्र नभइ चौरपाटीमा १२ वर्षदेखि निर्माण सुरु भएको स्वास्थ्य भवन, तुर्माखाँद, धमाली, पुल्लेतोला, बैजनाथ, कालागाउँका स्वास्थ्य चौकी भवनसमेत अलपत्र छन् । यी ठाउँमा रहेका स्वास्थ्य संस्थाले जेनतेन पुराना जीर्ण घरहरूबाट भरमा स्वास्थ्य सेवा दिइरहेका छन् ।

स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार अछाममा सरकारी तथा गैरसरकारी स्वास्थ्य संस्था र क्लिनिक गरी ५ सय ८१ वटा छन् । तीमध्ये आफ्नै जग्गा भएका स्वास्थ्य संस्था ७४, आफ्नै भवन भएका ९१, खानेपानीको उपलब्धता भएका ५४, टेलिफोन सेवा उपलब्धता भएका स्वास्थ्य संस्था ३५ मात्रै छन् । विद्युत्को उपलब्धता भएका ४९, सोलार भएका ५९, इन्टरनेटको सुविधा पुगेका ५३ र एम्बुलेन्स सेवा भएका स्वास्थ्य संस्था १२ मात्रै छन् ।

प्रकाशित : असार ८, २०७९ ११:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

माउ घडियालको ढाडै ढाकेर बसेका बच्चाहरू

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — लोप हुने खतरामा पुगेको दुर्लभ जीव हो घडियाल गोही । पानी र जमिन दुवैमा बस्न सक्ने यो जीवले प्रायः घाम ताप्न र अन्डा पार्नका लागि पानी बाहिर निस्केर बालुवामा गुँड बनाउँछ । खाल्डो खनेर अन्डा पारेपछि पुरेर राख्छ तर माउले नियमित निगरानी गरिरहन्छ । बच्चा निस्केपछि पनि दुईदेखि आठ हप्ता आफूसँगै राख्छ । यो बच्चाहरूको हुल सौराहा खोरसोरदेखि दक्षिण दुधौरा राप्ती किनारको हो ।

दुधौरामा चार-पाँच वर्षयता घडियालले प्रशस्तै गुँड बनाउने र बच्चा कोरल्न थालेको छ । घडियाल गोहीको विषयमा अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधी (पीएचडी) गर्दै गरेकी बेलायतकी विद्यार्थी फिबी ग्रिफिथ यो गुँड भएको ठाउँमा प्रायःजसो पुग्छिन् । अहिले यहाँ घडियालका ११० बच्चा छन् तर यी एउटै गुँड र माउका भने होइनन् । माउमध्ये जो अलि बलियो र आक्रामक छ, बच्चाहरूको नियमित रेखदेख गर्ने जिम्मा उसैको हुन्छ ।

‘चरा, ठूला माछा, मगर गोहीले घडियालका साना बच्चा खाने गर्दछन्; त्यसैले अलि राम्रोसँग हेर्न; बच्चालाई उनीहरूको आहारा हुनबाट जोगाउन बलियो, छरितो, फुर्तिलो र आक्रामक माउ चाहिन्छ; त्यस्तो काम एउटाले गर्दछ । वरपर अरु एक दुई माउ पनि रहन्छन्‚’ फिबिले भनिन् । तर‚ सानै छँदा बाढी आएर बगाए जोगाउन गाह्रो हुन्छ ।

नेपालमा ८० भन्दा पनि कम घडियाल भएका कारण यसको संरक्षण गर्न वि.सं. २०३५ सालमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको कसरा नजिक घेडियाल गोही संरक्षण तथा प्रजनन केन्द्र खुलेको थियो । प्राकृतिक बासस्थलमा गोहीले गुँड लगाएर पारेको अन्डा संकलन गरेर केन्द्रमा ल्याइन्थ्यो । केन्द्रमा प्राविधिकहरूको रेखदेखमा कोरलेको अन्डाबाट निस्केका बच्चाहरू हुर्किएपछि नेपालका विभिन्न नदी र खोलाहरूमा लगेर छाडिन्छ ।

हालसम्म १६ सय ९२ वटा गोही केन्द्रबाट विभिन्न नदी र खोलामा लगेर छाडेको घडियाल कोही प्रजनन केन्द्रका प्रमुख रहेका सहायक संरक्षण अधिकृत सरोजमणि पौडेलले बताए । तर‚ ६ वर्षअघि भएको देशव्यापी सर्वेक्षणमा नेपालभर १९८ वटा मात्रै घडियाल फेला परेका थिए । त्यसैले प्राकृतिक बासस्थलमा गोही जोगिन निकै गाह्रो छ । दुधौराको जस्तो गुँड २०/२२ ठाउँमा छन् । वर्षमा कम्तीमा दुई सय बच्चा प्राकृतिक गुँडबाटै निस्कन्छन् ।

तर‚ यीमध्ये एक प्रतिशत र बढीमा १० प्रतिशत मात्रै जोगिएको हुन सक्ने गोही विज्ञहरू बताउँछन् । ‘भेलमा बग्दैमा पनि मरि त हाल्दैनन् तर माउको रेखदेखबाट छुटेका बच्चाहरू अरुको आहारा बन्ने गर्दछन्‚’ गोही प्रजनन केन्द्रका पूर्वप्रमुख वेदबहादुर खड्काले बताए । घडियाल गोही सफा पानीमा मात्रै बस्छ । प्रदूषणका कारण यसको बासस्थलमा असर परेको छ । घडियाल जोगिनु वातावरण ठिक भएको संकेत हो भन्छन् खड्का ।


प्रकाशित : असार ८, २०७९ १०:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×