अवधि सकिने बेला परिचय दिन सक्षम- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

अवधि सकिने बेला परिचय दिन सक्षम

सामान्य परिवेशबाट राजनीतिमा आइयो । केही बुझिन्छ कि भनेर लागेकी थिएँ । तर, अहिलेसम्म कुनै अवसर पाएको छैन : महिला जनप्रतिनिधिको गुनासो
मेनुका ढुंगाना

अछाम — बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका ४ की ४० वर्षीया शारदा सार्की वडा सदस्य हुन् । दलित महिलाको कोटा बाट उनी स्थानीय तह निर्वाचन २०७४ मा उम्मेदवार बनिन् । गाउका अरु दलित महिलाभन्दा उनी काम गर्न सक्ने आकलन गर्दै नेपाली कांग्रेसले उनलाई उम्मेदवारको रूपमा अघि सार्‍यो । तर त्यतिबेला उनलाई आफ्नै पार्टीको बारेमा समेत जानकारी थिए । सामान्य चुलोचौकोमा सीमित भएकी जब उम्मेदवार बनेर गाउँमा मत माग्न हिँडिन् त्यतिबेला मात्रै राजनीति बुझन् थालिन् ।

राजनीति र वडा सदस्यले के काम गर्छन् भन्ने थाहा नै नपाएर जितेकी उनी अहिले समुदायमा काम गर्न त खोज्छिन् तर कार्याकाल सकिन लाग्यो । ‘गाउँमा मत माग्न जाँदा आफ्नै दिदीबहिनी थिए । बोल्न केही गाह्रो भएको थिएन । जितेपछि त गाउँपालिकाको कार्यक्रममा पनि आउन थाले । सुरुमा उठेर आफ्नो नाम भन्नै सक्दैन थिए’ उनले जनप्रतिनिधि भइसकेपछिको अनुभव सुनाउँदै भनिन्, ‘सबै मान्छेका अगाडि आफ्नो परिचय ढुक्कले दिन नै मलाई ३ वर्ष लाग्यो ।

वडा सदस्य भएपछिको मेरो प्रगति भनेकै परिचय दिन सक्नु मात्रै हो जस्तो लाग्छ ।’ अहिले मान्छेको अगाडि भन्न बोल्न सक्ने बानीको विकास भए पनि कार्यकाल सकिन लागेकाले अब केही गर्न नसकिने उनको बुझाइ छ ।

बान्नीगढी जगयढ गाउँपालिका ३ की बिस्ना ठकुल्ला पनि वडा सदस्य हुन । उमेरले ५५ वर्ष पूरा गरेकी बिस्ना पनि राजनीति नबुझेरै जनप्रतिनिधि बनेकी हुन् । जनप्रतिनिधि बनेपछि उनले पढाइको महत्त्व बुझिन् । पढ्न नजानेकै कारण उनी धेरै कुरा सिक्नबाट वञ्चित भएको उनललाई महसुस भयो । पढेलेखेकाहरूले आफ्नो काम, कर्तव्य र अधिकारको बारे बुझेको र आफ्नो भूमिकाबारे थाहा पाउन धेरै समय लागेको उनले बताइन् । ‘ अक्षर चिन्न सक्ने मात्रै भए पनि हरेक कुरा थाहा पाउन अरुको भर पर्नुपर्ने थिएन । पढाइको महत्त्व कति रैछ भन्ने थाहा पाए । आफूमा भन्न बोल्न सक्ने केही कुरा विकास भए पनि गाउँठाउँका लागि भने केही गर्न सकिएन ।’

सदरमुकाम मंगलसेनको नगरपालिकाका महिला जनप्रतिनिधिले पनि आफ्नो कार्यकालमा अपेक्षाअनुसारको काम गर्न नसकेको बताए । बैठकमा जाने आफ्नो परिचय दिने र भत्ता बुझेर फर्किनेबाहेक केही गर्न नसकेको मंगलसेन नगरपालिका १ कि सदस्य राधिका जैगडीको गुनासो छ । ‘सामान्य परिवेशबाट राजनीति आइयो । केही बुझिन्छ कि भन्ने लागेकी थिएँ । तर, अहिलेसम्म कुनै अवसर पाएको छैन ।’ उनले भनिन् , ‘खुल्लाबाट जितेका वडा सदस्यलाई त कुनै जिम्मेवार छैन । हामीले झन् कोटामा जितेका हौं । कसैले टेर्दैनन् ।’ दलित कोटाबाट निर्वाचित सदस्यहरू आफ्नो भूमिका र जिम्मेवारीका विषयमा अनभिज्ञ छन् ।

‘हाम्रो भूमिका के भन्ने थाहा नपाएर कार्यकाल सकियो,’ जैगडीले भनिन् ‘बैठकमा बोलाए जाने हो । नत्र घरकै काममा व्यस्त हुन्छु ।’ आफ्नो जिम्मेवारी खोज्दा खोज्दै पनि अहिलेसम्म कामविहीन बनेको अर्की महिला सदस्य गंगा थापाले बताइन् । ‘वडामा योजना छनोट कसरी हुन्छन् , अनुगमन र भुक्तानी कहिले हुन्छ, हामीलाई केही जानकारी हुँदैन । खोजीनीति गरे पनि जानकारी पाइँदैन ।’ उनले भनिन्, ‘स्नातक तहसम्म अध्ययन गरेकी छु । मसँग पनि योग्यता छ । क्षमता छ । तर मूल्यांकन कसैले गर्दैन । जिम्मेवारी छैन ।’

वडाका महिलाहरूले आफूहरूलाई के योजना छन् भनेर सोधपुछ गर्दा जवाफ दिन नसकेको उनको भनाइ छ । ‘महिला लक्षित योजना खै भनेर महिलाहरू, पटकपटक सोध्छन् । कतिपय अवस्थामा गाली पनि पाइएको छ । केही गर्न सकिएको छैन ।’ उनले भनिन्, ‘वडा अध्यक्ष बाहिर हुँदा एक पटक कार्यबाहक अध्यक्षको जिम्मेवारी पाएकी थिएँ । त्यो बेला पनि खासै केही गर्न सकिएन ।’

प्रकाशित : माघ ४, २०७८ १०:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उत्तरायणीमा रमाउँदै चेलीबेटी

मोहन शाही

डोटी — जंगलछेउ लहरै बनाएका चुलोमा मासको फाँणो, सेलरोटी, आलुकेराउको अचार र भातलगायतका परिकार फाकेका छन् । सोमबार बिहानैबाट घोल्तडा, बागठाटा, लेकठाँटा, तिखा, वुमारीकोट लगायत गाउँका युवती र महिला आ–आफ्नो चुलोमा परिकार पकाउन व्यस्त छन् । चुलोवरपर झुम्मिएका बालबालिकाले गाउँबस्तीमा उत्सवको माहोल बनेको छ ।

माघ ३ गते गाउँभरिका छोरी/बैनीहरू माइतमा जम्मा हुँदै भोज खाने चलन छ । डोटीमा यसलाई उत्तरायणी पर्वका रूपमा मनाइन्छ । भोजका लागि सामूहिक बसे पनि प्रत्येकले बेग्ला–बेग्लै चुलो बनाएर खाने चलन छ । माघे संक्रान्तिमा माइत आएका चेलीबेटीहरू माइतीका भाडाकुँडा लगेर भोजमा सहभागी हुने गरेको घोलतडाकी लक्ष्मीदेवी भण्डारी बताउँछिन् ।

उत्तरायणीका दिनमा काम काज गर्न नहुने, गाईबस्तु तथा करेसाबारी छुन नहुने (सिन्को पनि भाच्न नहुने) धार्मिक मान्यता रहँदै आएको छ । ‘हाम्रो माइती गाउँमा परापूर्वकालदेखि उत्तरायणीको दिन यसरी दिदीबहीनी मिलेर भोज खाने चलन रहँदै आएको छ’, बानेडुंग्रीसैनबाट माइतीघर घोल्तडा आएकी शारदा बलायरले उत्तरायणीबारे भनिन् ‘हामी पनि मान्यताका साथ पुर्ख्यौली परम्परा जोगाउन जुटेका हौं ।’ उनीहरू दिनभरि दिदीबहिनी आफसमा दुःखसुखका वुराहरू साटासाट गर्ने, माइतीसँग भलाकुसारी गछन् । उत्तरायणीका दिन माइत जान नदिए अनिष्ट हुने धार्मिक विश्वास रहेकाले प्राय महिलाहरू वर्षभरि माइत आउन नपाएपनि यस दिन भने अनुमति पाउने भएकाले समेत प्रफुल्ल हुन्छन् ।

प्रायः सबैका घरमा माघ महिनामा माछा मासुको परिकार पाक्दैन । विवाहित छोरीलाई सेलरोटी, अचार जस्ता परिकार पकाएर कोसेलीका रूपमा दिने चलन छ । तर पछिल्लो समय घरमै बोलाएर छोरीज्वाइँलाई मासको दाल, भात तरकारी खुवाउने चलन छ । माघमा छोरी बेटीको घरमा गएर अन्न खाना खादा पाप लाग्ने विश्वास छ । उत्तरायणीका दिन पढेको विद्या समेत काम नलाग्ने मान्यता रहेकाले यो दिन स्थानीय विद्यालयहरू बन्द हुन्छन् । ब्राह्मण केशवराज ओझाका अनुसार उत्तरायणी डोटीका चेलीबेटीले मौलीक पर्वका रूपमा मान्दै आएको बताए । ‘शास्त्रमा यसबारे केही उल्लेख गरेको मैले पाएको छैन’, ओझाले भने ‘छोरीबेटीले सुखदुःख मनाउँदै भोज खाने गर्छन् ।’ माइत आएका दिदीबैनीसँग अविवाहित महिला सहभागी भई जंगलछेउ घरधन्दा छोडी छुट्टाछुट्टै चुलोमा पकाएर खाने गर्छन् ।

माघ पवित्र महिना

माघे संक्रान्तिका अवसरमा सेती नदीमा चुर्लुम्म डुबेपछि दिपायलका खगेन्ıप्रसाद भट्टले मासु तथा मदिराजन्य पदार्थ त्याग्ने घोषणा गरे । घोषणासँगै उनले हरेक बिहान नित्यकर्म पूजा पाठ गर्ने बानी बसालेका छन् । तिखागाउँकी पार्वती खड्काले कैलालीको चौमालामा विवाह गरेर गएकी छोरीहरूलाई कोसेली दिन आइतबार छोरा रवीन्द्रलाई पठाइन् । माघलाई सुदूरपश्चिममा बसोबास गर्ने पहाडी समुदायले पावन अवसरका रूपमा लिने गर्छन् ।

छोरीबेटीलाई दान दक्षिणा दिने, धर्मकर्म गर्ने, नराम्रा बानी व्यवहार त्यागेर नयाँ कामको थालनी गर्ने महिनाका रूपमा लिइने साहित्यकार हेमन्त विवश रोस्यारा बताउँछन् । त्यसैमा स्वस्थानी व्रत कथा र श्रीपञ्चमीले यहाँका समुदायका लागि माघ महिना थप पवित्र बनाइदिने गर्छ ।

‘पहिल्यैदेखि मलाई मदिराजन्य पदार्थ त्याग्ने चाहना थियो’, खगेन्द् ले भने, ‘तर लत लागेकाले त्याग्न सकिरहेको थिएन, माघे संक्रान्तिको अवसर छोपी छाडी दिए ।’

प्रकाशित : माघ ४, २०७८ १०:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×