उत्तरायणीमा रमाउँदै चेलीबेटी- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

उत्तरायणीमा रमाउँदै चेलीबेटी

मोहन शाही

डोटी — जंगलछेउ लहरै बनाएका चुलोमा मासको फाँणो, सेलरोटी, आलुकेराउको अचार र भातलगायतका परिकार फाकेका छन् । सोमबार बिहानैबाट घोल्तडा, बागठाटा, लेकठाँटा, तिखा, वुमारीकोट लगायत गाउँका युवती र महिला आ–आफ्नो चुलोमा परिकार पकाउन व्यस्त छन् । चुलोवरपर झुम्मिएका बालबालिकाले गाउँबस्तीमा उत्सवको माहोल बनेको छ ।

माघ ३ गते गाउँभरिका छोरी/बैनीहरू माइतमा जम्मा हुँदै भोज खाने चलन छ । डोटीमा यसलाई उत्तरायणी पर्वका रूपमा मनाइन्छ । भोजका लागि सामूहिक बसे पनि प्रत्येकले बेग्ला–बेग्लै चुलो बनाएर खाने चलन छ । माघे संक्रान्तिमा माइत आएका चेलीबेटीहरू माइतीका भाडाकुँडा लगेर भोजमा सहभागी हुने गरेको घोलतडाकी लक्ष्मीदेवी भण्डारी बताउँछिन् ।

उत्तरायणीका दिनमा काम काज गर्न नहुने, गाईबस्तु तथा करेसाबारी छुन नहुने (सिन्को पनि भाच्न नहुने) धार्मिक मान्यता रहँदै आएको छ । ‘हाम्रो माइती गाउँमा परापूर्वकालदेखि उत्तरायणीको दिन यसरी दिदीबहीनी मिलेर भोज खाने चलन रहँदै आएको छ’, बानेडुंग्रीसैनबाट माइतीघर घोल्तडा आएकी शारदा बलायरले उत्तरायणीबारे भनिन् ‘हामी पनि मान्यताका साथ पुर्ख्यौली परम्परा जोगाउन जुटेका हौं ।’ उनीहरू दिनभरि दिदीबहिनी आफसमा दुःखसुखका वुराहरू साटासाट गर्ने, माइतीसँग भलाकुसारी गछन् । उत्तरायणीका दिन माइत जान नदिए अनिष्ट हुने धार्मिक विश्वास रहेकाले प्राय महिलाहरू वर्षभरि माइत आउन नपाएपनि यस दिन भने अनुमति पाउने भएकाले समेत प्रफुल्ल हुन्छन् ।

प्रायः सबैका घरमा माघ महिनामा माछा मासुको परिकार पाक्दैन । विवाहित छोरीलाई सेलरोटी, अचार जस्ता परिकार पकाएर कोसेलीका रूपमा दिने चलन छ । तर पछिल्लो समय घरमै बोलाएर छोरीज्वाइँलाई मासको दाल, भात तरकारी खुवाउने चलन छ । माघमा छोरी बेटीको घरमा गएर अन्न खाना खादा पाप लाग्ने विश्वास छ । उत्तरायणीका दिन पढेको विद्या समेत काम नलाग्ने मान्यता रहेकाले यो दिन स्थानीय विद्यालयहरू बन्द हुन्छन् । ब्राह्मण केशवराज ओझाका अनुसार उत्तरायणी डोटीका चेलीबेटीले मौलीक पर्वका रूपमा मान्दै आएको बताए । ‘शास्त्रमा यसबारे केही उल्लेख गरेको मैले पाएको छैन’, ओझाले भने ‘छोरीबेटीले सुखदुःख मनाउँदै भोज खाने गर्छन् ।’ माइत आएका दिदीबैनीसँग अविवाहित महिला सहभागी भई जंगलछेउ घरधन्दा छोडी छुट्टाछुट्टै चुलोमा पकाएर खाने गर्छन् ।

माघ पवित्र महिना

माघे संक्रान्तिका अवसरमा सेती नदीमा चुर्लुम्म डुबेपछि दिपायलका खगेन्ıप्रसाद भट्टले मासु तथा मदिराजन्य पदार्थ त्याग्ने घोषणा गरे । घोषणासँगै उनले हरेक बिहान नित्यकर्म पूजा पाठ गर्ने बानी बसालेका छन् । तिखागाउँकी पार्वती खड्काले कैलालीको चौमालामा विवाह गरेर गएकी छोरीहरूलाई कोसेली दिन आइतबार छोरा रवीन्द्रलाई पठाइन् । माघलाई सुदूरपश्चिममा बसोबास गर्ने पहाडी समुदायले पावन अवसरका रूपमा लिने गर्छन् ।

छोरीबेटीलाई दान दक्षिणा दिने, धर्मकर्म गर्ने, नराम्रा बानी व्यवहार त्यागेर नयाँ कामको थालनी गर्ने महिनाका रूपमा लिइने साहित्यकार हेमन्त विवश रोस्यारा बताउँछन् । त्यसैमा स्वस्थानी व्रत कथा र श्रीपञ्चमीले यहाँका समुदायका लागि माघ महिना थप पवित्र बनाइदिने गर्छ ।

‘पहिल्यैदेखि मलाई मदिराजन्य पदार्थ त्याग्ने चाहना थियो’, खगेन्द् ले भने, ‘तर लत लागेकाले त्याग्न सकिरहेको थिएन, माघे संक्रान्तिको अवसर छोपी छाडी दिए ।’

प्रकाशित : माघ ४, २०७८ १०:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोसी अस्पतालका थप ८ स्वास्थ्यकर्मीलाई कोरोना संक्रमण

कान्तिपुर संवाददाता

विराटनगर — कोसी अस्पतालमा संक्रमित हुने स्वास्थ्यकर्मीको संख्या थपिँदै छ । सोमबारको पीसीआर रिपोर्टमा ४ चिकित्सकसहित थप ८ स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित देखिएको अस्पतालका सूचना अधिकारी मञ्जु यादवले बताइन् ।

यसअघि अस्पतालका ३ चिकित्सकसहित २७ मा संक्रमणको पुष्टि भइसकेको छ । उक्त अस्पतालमा १ सय ५ चिकित्सक, १ सय ४१ नर्सिङ स्टाफ र ६० प्राविधिकसहित ५ सय १६ कर्मचारी कार्यरत छन् । यहाँका न्युरो अस्पताल र नोबेल अस्पतालका चिकित्सक र कर्मचारी पनि संक्रमित बनेका छन् ।

पीसीआर प्रयोगशाला भएका, कोभिड–१९ का बिरामीको उपचारमा संलग्न र संलग्न नरहेका अन्य स्वास्थ्य संस्थामा समेत ठूलो संख्यामा स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भइरहेको प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका निर्देशक ज्ञानबहादुर बस्नेतले बताए ।

विराटनगरस्थित कोभिड–१९ उपचार केन्द्र, विराट मेडिकल कलेज एन्ड टिचिङ अस्पताल र बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानलगायत प्रदेशका ३१ अस्पतालले संक्रमितको उपचार गर्दै छ । चार सरकारीलगायत ९ बढी पीसीआर प्रयोगशाला प्रदेशमा सञ्चालित छ । निर्देशक बस्नेतले निर्देशनालयको सूचना व्यवस्थापन एकाइ हेर्ने कर्मचारीलाई यससम्बन्धी तथ्यांक संकलन गर्ने जिम्मेवारी दिएको बताए ।

‘तथ्यांक अपडेट गर्दै छन्, अस्पतालभित्रको वास्तविक संक्रमितको संख्या निकाल्दै छौं,’ उनले भने । दिनहुँ बिरामीको बढी चाप हुने सरकारी र निजी अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मी एवं प्रयोगशालाकर्मी बढी संक्रमित भइरहेको निर्देशक बस्नेतले बताए । उनले प्रदेशभरका सबै अस्पतालहरूलाई संक्रमित चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र कर्मचारीको संख्या, उनीहरूको अवस्था र यसबाट सेवा प्रवाहमा पारेको असरबारे जानकारी दिन आग्रह गरेको बताए ।

प्रकाशित : माघ ४, २०७८ १०:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×