मध्यपहाडी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मध्यपहाडी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली

मेनुका ढुंगाना

अछाम — कात्तिक पहिलो साताको अविरल वर्षाका कारण सुदूरपश्चिमका पहाडी भेगमा जनधनको धेरै क्षती भयो । त्यहिबेला डोटी, डडेलधुरा जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा पहिरोले सडकहरू अवरुद्ध भए । पाँच दिनसम्म लामो रुटमा रहेको सडक अवरुद्ध भएपछि त्यसको विकल्पमा मध्यपहाडी राजमार्ग प्रयोगमा आयो । डोटी र बाजुरालगायतका अन्य जिल्लाले पनि अछामको बाटो प्रयोग गरेर धनगढी, नेपालगन्ज काठमाडौंसम्मको यात्रा तय गरे । 

पहिले अछाम र बाजुरावासी डोटी र डडेलधुरा हुँदै प्रदेश राजधानी धनगढी र संघीय राजधानी काठमाडौं जान्थे । कात्तिक पहिलो साताको वर्षाले भने मध्यपहाडी राजमार्गको महत्त्वलाई सबैले बुझे ।

अछामको चौरपाटी गाउँपालिका, साँफेबगर नगरपालिका, बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका, मंगलसेन नगरपालिका, कमलबजार नगरपालिका र पञ्चदेवल विनायक नगरपालिकालगायत १० स्थानीय तहमध्ये ६ स्थानीय तहलाई मध्यपहाडी राजमार्गले छोएको छ । मध्यपहाडी राजमार्गले यात्रुलाई छोटो रुट मात्र नभई यहाँका स्थानीयको जीवनशैली पनि बदलिदिएको छ । मूल सडकको रूपमा मध्यपहाडी राजमार्ग छ भने त्यही सडकबाट गाउँगाउँमा शाखा सडक विस्तार भएका छन् ।

मध्यपहाडी राजमार्गले गाउँका ससानो बजारमा चहलपहल बढाएको छ । महिनौं दिनसम्म हिँडेर लत्ताकपडा, नुनतेलको जोहो गरेका अघिल्लो पुस्ता अहिले आफ्नै आँगनमा गाडी चल्दा दंग छन् । सदरमुकामसम्म गाडी चढेर अत्यावश्यक काम गर्न आउन पाउँदा सुखको अनुभूति गरेका छन् । छोराको नागरिकतामा सनाखत गर्न प्रशासन कार्यालय अछाममा आएका पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका–८ बारलाका ७६ वर्षीय बज्जीर शाही घरदेखि सदरमुकामसम्म गाडी चढेर आउन पाएकोमा खुसी देखिन्थे । ‘पहिले हाम्रो गाउँमा गाडी आउँछ भन्ने कुरा त कथा सुनाएजस्तो लाग्थ्यो । यस्तो पहाडमा गाडी आउँछ होला भन्ने लागेकै थिएन,’ उनले भने, ‘घरबाट गाडी चढेर अहिले सदरमुकामसम्म आयौं । आफ्नै पालामा यस्तो विकास भएको देख्दा खुसी लाग्छ ।’

उनका अनुसार पहिले लुगाकपडा आफैं बुन्ने, एउटै घरमा ७/८ भैंसी पाल्ने यहाँका स्थानीयको दैनिकी थियो । समय बदलिएसँगै पेसा पनि परिवर्तन भयो । बज्जिरसँगै छोरीको नागरिकता बनाउन सदरमुकाम मंगलसेन आएका बारलाका ७५ वर्षीया मानबहादुर शाही अहिलेको पुस्ता भाग्यमानी भएको बताउँछन् । उहिले धेरै दिनसम्म हिँडेर नुन ल्याउन गएको घटना सम्झँदै उनी भन्छन्, ‘पन्ध्र किलोसम्म घिउ बोकेर चिसापानी, बौनियाको बजारमा बेच्थ्यौं । त्यही पैसाको नुन किनेर ल्याउँथ्यौं,’ शाहीले भने, ‘अहिले त भैंसी पाल्नेहरू मुस्किलले भेटिन्छन् ।’

राजापुरमा नुन ल्याउन जाँदा बाटोमा वर्षा भई अलपत्र परेको सुनाउँदै मानबहादुर अहिलेको पुस्तालाई भाग्यमानी ठान्छन् । ‘गाउँका सात जना बर्दियाको राजापुर गएका थियौं । वारिपारि खोलाको पानी बीचमा हामी थियौं । आफू बाँच्नलाई नुन फ्याँक्यौं । जोखिम मोलेर हामी बाँचेका हौं,’ उनले भने, ‘नुन सकिने दिन जति नजिक आउँथ्यो त्यति नै डरले मुटु काँप्थ्यो ।’ उनका अनुसार घरबाट निस्केपछि कहाँ पुग्यो, अवस्था के छ भन्ने जानकारी परिवारमा हुँदैन्थ्यो ।

‘घरबाट निस्केको दिन बाटोमा केही नभए फेरि भेट होला, चिन्ता नगुर्नु, भगवान्ले साथ दिए नुन ल्याएर घरमै फर्किने छु भन्दै बाँच्ने झिनो आशा बोकेर सहरमा सामान किन्न जान्थ्यौं,’ मानबहादुरले भने, ‘दस दिनसम्म हामी बाटोमै हुन्थ्यौं । घरका मान्छे चिन्तामा हुन्थे ।’ अहिले उनको उमेरका जति खुसी बाराला गाउँमा अरू सायदै होलान् । पुरुष नभएको घरका महिला जान्थे । चिसापानी, राजापुर, कटासे, तिकुनियासम्म सामान किन्न जाने पुरुष नै हौ । अहिले त सुखका दिन आए । काठमाडौंको सामान एकै दिनमा गाउँ पुग्छ ।’ यी सबैको एउटै कारण सडकको विकास भएको स्थानीयको बुझाइ छ ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७८ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘तनाव व्यवस्थापन नहुँदा आत्महत्या वृद्धि’

कान्तिपुर संवाददाता

अछाम — लामो समयदेखि मानसिक समस्या खेपिरहेकी अछामको रामारोशन गाउँपालिका—२ की एक महिलाले गत वर्ष आत्महत्या गरिन् । उनले तनाव खेप्न नसकेर नै आत्महत्या गरेको उनका छिमेकी बताउँछन् । लामो समयसम्म भारतमा रोजगारीका लागि बसेका उनका श्रीमान् कोरोना संक्रमण बढेपछि घर आएका थिए ।

आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारमा घरझगडा हुन थाल्यो । गाउँमा रोजगारी र आम्दानीको स्रोत केही थिएन । तर दिनहुँ मदिरा सेवनको लतमा फस्दै गएका श्रीमान साँझ घर फर्केपछि श्रीमतिसँग कलह गर्थे । दिनदिनैको घरकलह सहन नसकेर दुई महिनाअघि श्रीमतीले आत्महत्या गरिन् ।

त्यसैको दुई महिना पछाडी श्रीमान्ले पनि आत्महत्या गरेको उनका छिमेकीले बताए । ‘सधैंको कहलले परिवारमा अशान्ति थियो । जहिल्ये झगडा भएको मात्रै सुनिन्थ्यो । अन्ततः दुवै जनाले आत्महत्या गरे । अहिले केटाकेटीको विचल्ली छ,’ उनका एक छिमेकीले भने ।

ढकारी गाउँपालिका—२ का एक २४ वर्षीया एक पुरुषले गत असारमा आत्महत्या गरे । उनले आत्महत्या गर्नुको कारण नै आर्थिक संकटले परिवारमा ल्याएको समस्या प्रमुख कारण भएको उनका छिमेकी बताउँछन् । ‘लामो समयदेखि मदिरा सेवन गर्ने उनी केही समययता तनावमा देखिन्थे’ उनका छिमेकीले भने, ‘भारतको बम्बैमा राम्रै कमाइ थियो । कोरोनाका कारण घर आए । घरमा बेरोजगार भएपछि मदिरा सेवन गर्न थाले । पारिवारिक झगडा हुन थाल्यो । तनाव खेप्न नसकेरै आत्महत्या गरे जस्तो लाग्छ ।’ जिल्ला प्रहरी कार्यालय अछामका अनुसार आर्थिक बर्ष ०७५/७६ मा १९ जना, ७६/७७ मा २५ जना र आ ७७/७८ मा ६१ जनाले अछाममा आत्महत्या गरेका छन् । कार्यालयका अनुसार विगतका वर्षहरूभन्दा गत बर्ष आत्महत्याका घटनामा दोब्बरले बृद्धि भएको छ । कोरोना संक्रमणका कारण भारतलगायत तेस्रो मुलुकमा रहेका धेरै पुरुषहरू घर फर्केको र तनावको कारण आत्महत्यासम्मको अवस्थामा पुगेका हुन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय अन्तर्गत महिला तथा बालबालिका सेवा केन्द्रले आत्महत्या, महिला हिंसा, घरेलु हिंसालगायतका विकृतिहरू हटाउन कार्यक्रम गरेता पनि खासै प्रभाव नपरेको जनाएको छ । वर्षेनी आत्महत्या बढ्नुको मुख्य कारण मानसिक स्वास्थ्य समस्या रहेको स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख झनक ढुंगाना बताउँछन् । ‘पछिल्लो समय अछाममा मानसिक स्वास्थ्य समस्या देखिएको छ । आत्महत्याको सोच आउनुनै यसको मुख्य कारण हो,’ ढुंगानाले भने ।

ढुंगानाका अनुसार मानसिक स्वास्थ्य समस्याका भावनात्मक र व्यावहारिक लक्षणहरूमा बर्बराउने, रिसाउने, झोक्राउने, छटपटिने, रुने, शंका गर्ने र पढाइ बिग्रने पर्छन् । शारीरिक लक्षणमा कमजोरी, दुब्लाउने, रिंगटा लाग्ने, खानामा अरुचि, स्मरण शक्तिमा ह्रास र शरीरका अंगमा पीडा देखिन्छ । एकाग्र हुन नसक्ने, निर्णय लिन गाह्रो, कसैले बोले झै सुन्ने र मर्ने सोचाइजन्य लक्षण हुन् ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७८ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×