दुई महिनामा भेटिए ६ सय कुपोषित बालबालिका- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

दुई महिनामा भेटिए ६ सय कुपोषित बालबालिका

कोरोना संक्रमणका कारण बालबालिकाको नियमित जाँच नहुँदा यो अवधिमा कुपोषित बालबालिकाको संख्या बढेको छ
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — कैलाली वनभेडाकी प्रेमवतीकी १९ महिनाका छोराको तौल अहिले ८ किलोग्राम पुगेको छ । महेन्द्रनगरस्थित महाकाली प्रादेशिक अस्पतालको पोषण पुनःस्थापना गृहमा एक महिना उपचार र स्याहारपछि यो तौल पुगेको हो । यहाँ आउनुअघिसम्म ती बालकको तौल ६ किलो थियो । जबकि एक वर्षअघि बालकको तौल साढे ७ किलो थियो । 

कैलालीको धनगढी, सुख्खड र टीकापुरलगायतका अस्पतालमा देखाउदा बालकमा कडा खालको कुपोषण भएकोले बचाउन नसकिने भन्दै पुनःस्थापना गृहमा पठाएको थियो । एक महिनाअघि बेहोस अवस्थामा यहाँ पुर्‍याएको बालक बाच्ने आशा थोरै थियो । नियमित उपचार र उपचारात्मक खानाले उनको अवस्था सुधार हुँदै गएको छ ।

बैतडीकी निर्मला साउदकी २२ महिनाकी छोरीको तौल अहिले पनि ६ किलो मात्रै छ । पुर्चौडी क्षेत्रको स्वास्थ्य चौकीमा जाँच गर्दा कडा खालको कुपोषण देखिएपछि यहाँ ल्याइएको हो । १४ दिनको उपचारपछि ६ सय ग्राम बढेर ६ किलोग्राम पुगेको हो । बालिका अहिले पनि राम्ररी खुट्टा टेक्न सक्दिनन् । ‘घरमा कामकै चटारो बच्चाको रेखदेख गर्नै नपाइने,’ साउदले भनिन्, ‘बच्चालाई खाना खुवाउनै नसकिने, अवस्था झन्झन् बिग्रिँदै गएपछि यहाँ ल्याए ।’ पोषण पुनःस्थापना गृहमा १४ दिनको उपचारपछि बालिकाको तौल ६ सय ग्राम बढेकोमा उनी निकै खुसी देखिन्थिन् ।

सुदूरपश्चिममा कुपोषित बालबालिकाको संख्या अन्य क्षेत्रको तुलनामा अहिले पनि उच्च नै । पछिल्लो समय कोरोना संक्रमणका कारण बालबालिकाको नियमित जाँच नहुँदा यो अवधिमा कुपोषित बालबालिकाको संख्या झनै बढेको छ । जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय कञ्चनपुरले ग्रामीण भेगमा कुपोषित बालबालिकाको पहिचान गर्न खोजी अभियान नै चलाएको छ । जिल्लाभरिमा स्क्रिनिङ गर्दा दुई महिनामै ६ सय बढी कुपोषित बालबालिका भेटिएका छन् । यसले समेत पोषणको क्षेत्रमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीलाई झनै झस्काएको छ । कोरोना संक्रमणका कारण लामो समयसम्म बालबालिकाको जाँच हुन सकेन । खोप लगाउने काम भए पनि तौल गर्ने कार्य नहुँदा कुपोषित बालबालिकाको पहिचान हुन सकेन । जसका कारण एकै पटक ठूलो संख्यामा कुपोषित बालबालिका भेटिएको स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् । ‘कोभिडका कारण लामो समय बालबालिकाको नियमित तौल (ग्रोथ मोनिटरिङ) गर्न नसकेका कारण हामीले खोजी अभियान चलाएका हौं,’ जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका पोषण फोकल पर्सन कपिलदेव जोशीले भने, ‘एउटा टोलमा एक/डेढ सयको स्क्रिनिङ गर्दा १५/२० बालबालिकामा कुपोषण भेटिएको छ ।’

स्वास्थ्य कार्यालयले जिल्लाका २४ वटा कुपोषित बालबालिकाको उपचार केन्द्रबाट स्वास्थ्यकर्मी र स्वयंसेविकाहरू परिचालन गरेर खोजी गरिरहेको छ । पोषण फोकल पर्सन जोशीका अनुसार ९५ बालबालिकामा कडा खालको र ५ सय ७ बालबालिकामा मध्यम खालको कुपोषण देखिएको छ । मुआक टेप (पाखुराको परिधि नाप्ने) ले पाखुराको परिधि नापेपछि रातो चिह्न आउँदा कडा खालको, पहेँलो चिह्न आउँदा मध्यम खालका र हरियो चिह्न आउँदा सामान्य अवस्थाको भन्ने बुझिन्छ ।

कडा खालको कुपोषण देखिएका बालबालिकालाई एक महिनासम्म दैनिक २ प्याकेट खुवाउने गरी तयार पारिएको उपचारात्मक खानाको प्याकेट दिइन्छ । मध्यम खालको कुपोषण देखिएकाहरूका लागि एक महिनासम्म प्रतिदिन एक प्याकेट उपचारात्मक खानाको प्याकेट दिइन्छ । यसबाहेक घरको खाना पनि नियमित खुवाउनुपर्छ । एक महिनापछि सुधार पुनः जाँच गरेर सुधार भएमा उपचारात्मक खाना बन्द गरिन्छ । नभएमा निगरानीमा वा खानाको मात्रा बढाइन्छ । उपचारात्मक खाना वा घरको खाना खान नमानेमा पोषण पुनःस्थापना गृहमै राखेर उपचार गरिन्छ ।

कञ्चनपुरमा सबैभन्दा बढी पुनर्वास नगरपालिकाका १४ बालबलिकामा कडा खालको र ९५ मा मध्यम गरि १०९ बालबालिकामा कुपोषण देखिएको छ । बेलौरीमा १२ मा कडा खालको र ५९ मा मध्यम खालको गरी ७२ मा कुपोषण देखिएको छ । २०६५ मा एक गैरसरकारी संख्थाले गरेको अध्ययन अनुसार कञ्चनपुरमा कुपोषित बालबालिकाको दर उच्च छ । त्यसयता यसबारे सचेतना बढेपछि कुपोषित हुने बालबालिकाको दर भने घट्न सकेको छैन । स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा कडा खालको ९४ र मध्यम खालको कुपोषण २६२ बालबालिकामा देखिएको थियो । यस वर्ष दुई महिनामै त्यसको दोब्बर बालबालिकामा कुपोषण देखिएको छ । २०७६/७७ मा १३५ मा कडा र ३७७ मा मध्यम खालको कुपोषण देखिएको थियो ।

कञ्चनपुरमा ५ वर्षमुनिका बालबालिकाको संख्या ५३ हजार ४९४ रहेको छ । कुपोषणको बढी सिकार हुने २३ महिनामुनिका बालबालिकाको संख्या २१ हजार ८५९ छ । स्वास्थ्य कार्यालयले २३ महिना मुनिका बालबालिकाहरूकै स्क्रिनिङ गरिरहेको हो ।

विश्व स्वास्थय संगठनका अनुसार बालबालिकाहरूको ९० प्रतिशत बौद्धिक विकास ५ वर्षमुनिकै उमेरमा भइसक्छ । अझ ८० प्रतिशत बौद्धिक विकास २ वर्षभित्रै भइसक्छ । यही उमेरमा बालबालिकाहरू कुपोषित भएका शारीरिकसँगै बौद्धिक विकासमा ठूलो असर पर्ने पोषण फोकल पर्सन जोशी बताउँछन् । कुपोषणकै कारण बालबालिकाहरू सुस्त मनस्थितिका समेत हुन सक्ने स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् ।

बालबालिकालाई कुपोषणबाट जोगाउन स्थानीय तहहरूले प्रत्येक वडामा नियमित रूपमा जाँच गर्नुपर्ने पोषण पुनःस्थापना गृहकी कार्यक्रम प्रबन्धक इन्द्रा भट्ट बताउँछिन् । उनका अनुसार डेढ दशकअघि नै कुपोषित बालबालिकाको संख्या उच्च रहेकोमा अहिले पनि कुनै परिवर्तन हुन सकेको छैन । ‘सचेतनामा सुधार भएको छ, चाँडै चेकजाँच गराउने र उपचार गराउन थालेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘तर कुपोषित बालबालिकाको संख्या अझै घट्न सकेको छैन ।’

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७८ १०:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कामको बोझले गर्भ असुरक्षित

मेनुका ढुंगाना

अछाम — मंगलसेन नगरपालिका–७ की सरिता (नाम परिवर्तन) ले बिहे गरेको २ वर्षपछि सन्तान पाउने योजना बनाइन् । २१ वर्षीया सरिता र उनका श्रीमान् पढाइ र भविष्यको योजनाका कारण तत्काल सन्तान नजन्माउने सोचमा थिए । तर परिवारको दबाब थेग्न नसकेपछि उनीहरू पहिलो सन्तान जन्माउने योजनामा पुगे ।

‘बिहे गरेको दुई वर्षसम्म सन्तान नभएको भन्दै सासूससुरा धामीझाँक्री कहाँ जान सुरु गरिसकेका थिए,’ सरिताले भनिन्, ‘घरमा पहिलेभन्दा कामको भार बढ्न थाल्यो । मेलापातबाट ठूलो भारी बोक्नुपर्ने भयो । ८ महिना भएपछि पेटमा बच्चा नखेलेको जस्तो महसुस हुन्थ्यो । बच्चा त पेटमै मरिसकेको रहेछ ।’

श्रीमान् कामको सिलसिलामा भारत जाने गर्थे । त्यही मौकामा सासूससुराले काम बढी गर्न दबाब दिएको उनको भनाइ छ । ‘९ महिनासम्म दुःखकष्ट सहेर पेटमा बोकेको बच्चा जन्मिँदा मरेको देख्दा एक आमालाई योभन्दा बढी पीडा के होला ?’ उनले पीडा सुनाइन्, ‘स्वास्थ्य समस्या आउँदा पनि अस्पताल जान पाइँदैन । घरको काममात्रै गरेर बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।’

साँफेबगर नगरपालिका–३ की रीता (नाम परिवर्तन) ले पनि सरिताले जस्तै पीडा भोग्नु पर्‍यो । २३ वर्षर्यीा रीताको पहिलो सन्तान गर्भमै मरेपछि उनी अझै चिन्तित छिन् । ‘पहिलो सन्तान नै गर्भमा मरेपछि साह्रै पीडा भएको छ । गर्भवती हुँदा गह्रौं भारी बोक्नुपरेको र खानपिन पनि राम्रो भएन । श्रीमान्ले दिनहुँजसो मदिरा सेवन गर्ने भएकाले मानसिक यातनाले पनि मेरो यस्तो हालत भयो,’ उनले भनिन्, ‘अस्वस्थ महसुस गरे पनि स्वास्थ्य संस्थामा समयमा जान पाइएन ।’

सरिता र रीता जस्तै गर्भमै शिशुको मृत्यु हुने र जन्मनेबित्तिकै मृत्यु हुनेको संख्या अछाममा केही वर्षयता बढेको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । जिल्लाका १० वटै स्थानीय तह, बयालपाटा अस्पताल र जिल्ला अस्पताल मंगलसेनमा जन्मेपछि तत्कालै मृत्यु हुने शिशुको संख्या अत्यधिक रहेको कार्यालयको तथ्यांक छ । आव २०७३/७४ मा जन्मेलगत्तै ५६ र गर्भमै मृत्यु हुनेको संख्या ३१ थियो । आव २०७४/७५ मा जन्मेपछि तत्कालै मृत्यु हुनेको संख्या ५४ र गर्भमै मृत्यु हुने ४६ थिए । आर्थिक वर्ष २०७५/७६ जन्मेपछि तत्कालै मृत्यु हुने ४३ र गर्भमै मृत्यु हुने ४२ र आव २०७६/७७ मा जन्मनेबित्तिकै मृत्यु हुने ४४ र गर्भमै मृत्यु हुनेको संख्या ४९ छ ।

यस्तै, गत आवमा ५९ जना जन्मेलगत्तै ५० शिशुको गर्भमै ज्यान गएको छ । स्वास्थ्य संस्थामा नवजात शिशुको मृत्युको संख्या पनि धेरै भएको स्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांक छ । २०७३/७४ देखियता जन्मेपछि तत्कालै मृत्यु हुने शिशुको संख्या र जन्मनुअघि गर्भमै मृत्यु हुने शिशुको संख्या ४ सय ७४ छ । जन्मनेबित्तिकै स्वास्थ्य संस्थामा राखेर उपचार गर्दागर्दै जन्मेको दुई महिनाभित्र मृत्यु हुने नवजात शिशुको संख्या ९२ गरी जम्मा ५ सय ६६ रहेको स्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

ढिलो गरी अस्पताल आउने र त्यस्तो बेला बच्चाको गर्भमै मृत्यु हुने जोखिम बढी भएकाले अस्पतालमा मृत्यु हुने शिशुको संख्या बढी देखिएको स्वास्थ्य कार्यालय अछामका प्रमुख झनक ढुंगाना बताउँछन् । ‘ढिलो गरी गर्ने निर्णय, आर्थिक अभाव, स्वास्थ्य संस्थामा औजार उपकरण तथा तालिम प्राप्त दक्ष जनशक्तिको अभाव, यातायातको साधनको अभावले समस्या बढेको छ,’ ढुंगानाले भने, ‘घरमूलीको चेतनाको अभाव वा पुरातन सोचमा परिवर्तन ल्याउन नसक्नु आदिका कारण मृत जन्म घटाउन सकिएको छैन ।’

स्थानीय तहहरूले पनि शिशु मृत्युदर घटाउन कुनै ठोस कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकेका छैनन् । ‘किशोरकिशोरीसँग प्रजनन स्वास्थ्य कार्यक्रम प्रत्येक स्कुलमा अहिले सञ्चालन भइरहेको छ । गर्भ स्याहार र मृत जन्म रोक्नेसम्बन्धी पालिकाको कुनै कार्यक्रम छैन,’ ढकारी गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष लक्ष्मी साउदले भनिन् । गर्भावस्थामा ख्याल गर्नुपर्ने कुरा, स्वास्थ्य जाँच र परिवारको भूमिकाका बारे समुदायमै गएर सम्झाउने गरेको मंगलसेन नगरपालिका–५ की महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका मथुरा ढुंगाना बताउँछिन् । ‘हामीले समुदायमा गएर गर्भवतीलाई सम्झाउने गरेका छौं । तर परिवारको साथ देखिँदैन,’ उनले भनिन्, ‘महिला आफैं पनि सचेत भएको देखिँदैन ।’

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७८ १०:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×