चाडको मुखमा बाजुरामा खाद्य गोदाम रित्तै- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

चाडको मुखमा बाजुरामा खाद्य गोदाम रित्तै

खाद्यमा प्रतिकिलो ४८ रुपैयाँमा पाइने चामल बजारमा ७० रुपैयाँभन्दा बढीमा तिर्नुपर्ने स्थानीयको गुनासो
अर्जुन शाह

धनगढी — चाडबाड नजिकिँदै जाँदा बाजुरामा खाद्य अभाव पनि चुलिएको छ । चामल सकिएपछि सदरमुकाम मार्तडीस्थित खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडको मार्तडी शाखा र कोल्टीस्थित डिपो कार्यालयले बिक्री बन्द गरेका छन् । शाखा कार्यालयले एक साताअघि चामल सकिएको सूचना टाँसेर बिक्री–वितरण बन्द गरेको छ ।

कोल्टी डिपोले भने भदौको सुरुमै गोदाम रित्तिएको सूचना जारी गरिसकेको थियो । मार्तडी क्षेत्रमा शाखा कार्यालयले चामल वितरण गर्दै आएको थियो । अधिकांश समय खाद्य समस्या हुने पूर्वोत्तर क्षेत्रका स्वामिकार्तिक खापार, जगन्नाथ, हिमाली र बुढीनन्दा नगरपालिका गरी ४ वटा पालिकाका बासिन्दाको चामल खरिद गर्ने ठाउँ कोल्टी डिपो हो । सदरमुकाम मार्तडीमा रहको शाखाबाट सदरमुकाम क्षेत्र बासिन्दा खाद्यान्न किन्ने गर्छन् ।

हाल मार्तडी र कोल्टीमा गरी ६५ क्विन्टल चामल मात्र मौज्दात रहेको मार्तडी शाखाका प्रमखु मेखराज ओझाले बताए । उनका अनुसार मौज्दात चामल कैदीबन्दीका लागि पनि नपुग्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । कम्पनीले विपन्न समुदायलाई लक्षित गरी दुर्गम तथा विकट क्षेत्रमा सहुलियत दरमा चामललगायत खाद्यान्न उपलब्ध गराउँदै आएको छ । खाद्य लिमिटेडका गोदामहरू रित्तिएपछि स्थानीयले महँगो मूल्य तिरेर बजारबाट चामल किन्न बाध्य हुनु परेको बताएका छन् । कोल्टीका स्थानीय जनेश भण्डारीका अनुसार खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड कोल्टी शाखामा मोटो चामल प्रतिकिलो ४८ रुपैयाँमा पाइन्थ्यो भने अहिले त्यही गुणस्तरको मोटा चामल प्रतिकिलो ७० रुपैयाँभन्दा बढीमा तिरेर बजारबाट किन्नुपर्ने बाध्यता छ ।

बाजुराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोपालकुमार अधिकारीले बाजुरामा चामल सकिएर खाद्य समस्या भएको बारे खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडको केन्द्रीय कार्यालयमा पत्राचार गरेको भए पनि सुनुवाइ नभएको बताए । ‘बजारमा समेत चामल सकिएर हाहाकार भएको त हैन, तर विपन्न समूदायलाई खाद्यको कार्यालयमा पाइने गुणस्तरकै चामलको पनि महंगो मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था छ,’ प्रजिअ अधिकारीले भने, ‘समयमा चामल आउन सकेन भने चाडबाडमा थप समस्या हुने अवस्था छ ।’

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड बाजुरा शाखाका प्रमुख ओझाका अनुसार चालु आर्थिक वर्षका लागि मार्तडीलाई ६ हजार र कोल्टीलाई ७ हजार क्विन्टल चामलको कोटा निर्धारण गरिएको छ । तर ढुवानीका लागि टेन्डरको प्रकृयासमेत पूरा नभएकाले कहिले आउँछ भन्ने यकिन छैन । गत आर्थिक वर्षमा कोल्टीमा ७ हजार क्विन्टल नियमित कोटा विनियोजन गरिएको थियो । त्यो सकिएर ३ हजार थप भएकोमा एक हजार क्विन्टल मात्रै विनियोजन भएको उनले बताए ।

त्यस्तै, मार्तडीमा ६ हजार नियमित कोटा थियो । त्यो सकिएर २ हजार क्विन्टल थप विनियोजन गरिएको भए पनि ढुवानी भने नभएको ओझाले बताए । बाजुरा पुग्ने साँफे–मार्तडी सडक ३ महिनादेखि अवरुद्ध छ । बल्देमा पहिरो गएर असारदेखि यातायात तथा ढुवानीका साधनहरू सदरमुकामसम्म पुग्दैनन् । कोल्टी क्षेत्रको सडक पनि वर्षा सुरु भएदेखि नै अवरुद्ध छ । व्यापारीहरूले पनि सहज ढुवानी गर्न नसकेकाले खाद्यान्नलगायत दैनिक उपभोग्य सामग्रीहरू महँगिएका छन् ।

नागरिक समाज बाजुराका अध्यक्ष अग्निराज शाहीले सडक अवरुद्ध भएको र वर्षा नरोकिएकाले तत्काल खुल्ने छाँट नदेखिएको बताए । उनले चाडबाड नजिकिएकाले हवाई मार्गबाट भए पनि तत्काल खाद्यान्न आपूर्ति गर्न माग गरे । बाजुरा खाद्य सुरक्षाको उच्च जोखिमयुक्त जिल्ला हो । बाली सप्रेकै अवस्थामा समेत यस जिल्लामा बार्षिक ११ हजार मेट्रिक टन खाद्यान्न अपुग हुने कृषि ज्ञान केन्द्रको तथ्यांक छ । आफ्नो उत्पादनले ३ महिनासम्म खान पुग्ने जनसंख्या ४० प्रतिशत छ ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७८ ११:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणाको विरोध

‘सिकार आरक्षले जबरजस्ती हामीलाई मध्यवर्ती क्षेत्रभित्र राख्न खोजेको छ, यसको प्रतिवादको विकल्प छैन’
हरि गौतम

रुकुम पूर्व — नेपालको एक मात्र सिकार आरक्ष ढोरपाटन सिकार आरक्षले गर्न लागेको मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणालाई स्थानीयले विरोध जनाएका छन् । बाग्लुङमा मुख्य कार्यालय रहेको आरक्षले केही दिनमा यस जिल्लाको केही क्षेत्रलाई सिकार आरक्षको मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ । त्यसको पूर्वसन्ध्यामा पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाका बासिन्दाले त्यसको प्रतिवाद गर्ने गरी निर्णय गरेका हुन् । 

गाउँपालिकास्थित सम्पूर्ण राजनीतिक दलले मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणा गर्न नदिने गरी निर्णय गरेका छन् । गाउँपालिकाको आयोजनामा भएको छलफलमा गाउँपालिकामा क्रियाशील, नेकपा एमाले, नेपाली कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, नेकपा एस लगायतले एकमत रूपमा त्यस क्षेत्रलाई मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणालाई अवरोध गर्ने जनाएका हुन् ।

‘हामी मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दा हुन राजी छैनौं,’ स्थानीय अमित पुन मगरले भने, ‘सिकार आरक्षले जबरजस्ती हामीलाई मध्यवर्ती क्षेत्रभित्र राख्न खोजेको छ, यसको प्रतिवादको विकल्प छैन ।’ स्थानीयको रोजीरोटी र गुजारामाथि सिकार आरक्षले पेलेर काम गर्न खोजेको उनले बताए । स्थानीयकै स्वामित्वमा रहने गरी बाहेक सिकार आरक्षले घोषणा गर्ने मध्यवर्ती क्षेत्रलाई नमान्ने गरी सर्वदलीय बैठकको निष्कर्ष रहेको नेपाली कांग्रेसका काजीमान घर्ती भगरले बताए । स्थानीयले विरोध गर्दा गर्दै मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणामा सिकार आरक्ष अघि बढ्न नहुने उनले बताए । संविधान र कानुनले पनि मध्यवर्ती क्षेत्र घोषणाका लागि सजिलो नभएको भन्दै उनले ढोरपाटन सिकार आरक्षलाई कानुनअनुसार नै गर्न चेतावनी दिएको समेत बताए ।

सर्वदलीय बैठकले मध्यवर्ती क्षेत्र विस्तारलाई अस्वीकार गरी नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन आईएलओ १६९ तथा नेपाल पक्ष राष्ट्र भएको आदिवासी, जनजातिहरूको अधिकारसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघीय घोषणा पत्र २००७ र जैविक विविधता महासन्धिजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्वका विषयमा हस्ताक्षर गरिसकेकाले कानुन, विधि, मूल्य–मान्यताअनुसार व्यवहार गर्नुपर्ने उल्लेख छ । बैठकले नेपालको संविधान तथा कानुनअनुसार सिकार आरक्षले त्यसको स्वामित्व स्थानीयमा हस्तान्तरण गर्नुपर्ने ठहर गरेको छ । निकुञ्ज आरक्ष र सिकार आरक्षमा प्रदेश र स्थानीय सरकारको भूमिका संविधानमै किटान गरेको भन्दै उक्त भूमिका नभुल्न सिकार आरक्षलाई भनिएको छ । संविधानको धारा ५७ को उपधारा ४, २१४ को उपधारा २, २६६ को १ र २ को १ अनुसूची ८ को १० तथा २१, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु ऐन २०२९ को दफा (३) को २ उपदफा १ बमोजिम उक्त सिकार आरक्षको स्वामित्व स्थानीयमा हस्तान्तरणको माग पनि बैठकले गरेको छ ।

उक्त स्वामित्वमा भएको अधिकार सुनिश्चितताका लागि गाउँपालिकाले लुम्बिनी प्रदेश सरकार र संघीय सरकारलाई समेत आग्रह गर्ने निर्णय गरेको गाउँपालिका अध्यक्ष ओप्रकाश घर्ती मगरले जानकारी दिए । कार्यपालिकामार्फत उक्त निर्णय प्रदेश र संघमा पठाउने उनले बताए । जिल्लाको ६० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग ढोरपाटन सिकार आरक्षले ओगटेको छ । यसभित्र धेरै बस्ती त छन् नै स्थानीयका आय आम्दानीका स्रोतमा पनि बन्देज गर्ने गरी सिकार आरक्षले गर्न लागेको मध्यवर्ती क्षेत्र विस्तारलाई अस्वीकार गर्नुको विकल्प नरहेको अध्यक्ष घर्तीले बताए ।

त्यसका लागि सबैतिर पहल र स्थानीयलाई पनि तयार राखिएको उनको भनाइ छ । स्थानीयको इच्छाबेगर यो सब गर्ने छुट सिकार आरक्षलाई नभएको उनको भनाइ छ । हाल सिकार आरक्षले तकसेरा, दुले र पेल्मामा सिकार आरक्षका इलाका स्तरीय कार्यालय स्थापना गरेको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७८ ११:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×