बारीमै कुहिन्छन् स्याउ- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बारीमै कुहिन्छन् स्याउ

‘यातायात अभावमा बजारसम्म पुर्‍याउन सकिरहेका छैनौं । स्याउको सुकुटी, जुस बनाएर बिक्री गर्न सकिन्छ कि भनेर छलफल गरिरहेका छौ ।’
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — साइपाल गाउँपालिका–४ मा पर्ने धुलीमा बारीभरि लोभ लाग्दा स्याउ फलेका छन् । कुनै बोटले फलको भार थाम्न नसकेपछि टेको लगाउनुपर्ने अवस्था छ । बझाङको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने अन्तिम मानवबस्ती रहेको यो गाउँ हिमालको फेदमा छ । उसै पनि रमणीय धुलीगाउँ स्याउ फल्ने मौसममा झनै सुन्दर देखिन्छ ।

‘अहिले त जता हेर्‍यो त्यतै स्याउ नै स्याउ मात्रै छ’ डोल्मा तामाङले भनिन ‘हाम्रै बारीको ५०/६० वटा रुखमा मात्रै एक सय क्विन्टलभन्दा बढी स्याउ फलेको होला । यहाँको स्याउ मिठो पनिछ ।’

जुम्ला र मुस्ताङको स्याउको स्वादलाई माथदिने धुलीको स्याउ डोल्माको मात्रै होइन यहाँका सबै घरका बारीमा लटरम्म छ । स्वादमा मिठो र प्रशस्त मात्रामा फलेको भएपनि यहाँका स्थानीयलाई आफ्नै बारीमा फलेको स्याउ तह लगाउन भने झ्याउ हुन्छ । ‘यत्रो धेरै स्याउ खाएर सकिने कुरा भएन । बेच्न लैजाऔं भने नजिक बजार छैन । टाढा लैजान बाटो छैन’ डोल्मा भन्छिन ‘धेरैजसो बारीमै झरेर कुहिन्छ । गाईगोरुलाई कुँडो पकाएर पनि दिन्छौं । यत्रो स्याउ थन्काउनै सकिदैन ।’ उनले सक्नेले स्याउ सुकाएर हिउँदको महिनामा वस्तुलाई कुँडो पकाएर दिने गरेको बताइन् ।

वडा नं ४ मा पर्ने धुली, ज्याँती, जगेरा, लाफडी सैनगाउँमा मात्रै ३ हजार बढी बोटमा स्याउ फल्ने गरेको स्थानीय डबल रोकायाले बताए । बझाङको एक गैरसरकारी संस्था सामाजिक विकास केन्द्र नेपालले तत्कालिन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको प्राविधिक सहयोगमा पाँच वर्षअघि यहाँका किसानहरूलाई पाँच हजार बढी बोट स्याउ वितरण गरेको र त्यो स्याउ गतवर्षबाट फल्न थालेको रोकायाले बताए । ‘धुलीमा मात्रै होइन वडा नं ५ मा पर्ने न्युनाबलौडी गाउँमा पनि डेढ/ दुइहजार बोट स्याउ फलेको छ,’ उनले भने, ‘स्याउ त राम्रै फल्छ, फलेर मात्रै के गर्नु बेच्न पाइँदैन । गाईबस्तु र स्याल बाँदरले खाएर सिध्याउछन ।’

समुद्र सतहबाट २ हजार ७ सयदेखि ३ हजार मिटरसम्म उचाइमा रहेको यो गाउँको हावापानी व्यावसायिक स्याउ खेतीको लागि सुहाउँदो भए पनि बजारको व्यवस्था नभएकाले मानिसको आकर्षण घट्न थालेको ज्याँतीका लाल बोहराले बताए । ‘स्याउ त राम्रै फल्छ नि फल्न त । बेच्न पायो भने एकै परिवारले १०/१५ लाख कमाउँथे होला । थप बोट लगाउँथे होला,’ उनले भने ‘भएको त यत्तिकै कुहिएको छ, अरू बोट लगाएर के हुन्छ ? भनेर वास्ता नै गर्दैनन् ।’

साइपाल गाउँपालिकाले पनि धुली क्षेत्रमा स्याउ खेती प्रवर्द्धनका लागि नयाँ र छिटो उत्पादन लिन मिल्ने खालका बोट वितरण गर्ने र अन्य प्राविधिक सहयोग गर्ने काम गरिरहेको भए पनि बजार अभावमा उत्पादन त्यसै खेर गैरहेको वडा ५ की वडासचिव सुम्निमा गिरीले बताइन् । ‘स्याउ खेतीलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर उत्पादन बढाउने काम त भइरहेको छ । यातायात अभावमा बजारसम्म पुर्‍याउन सकिरहेका छैनौं । स्याउको सुकुटी, जुसजस्ता आइटम बनाएर बिक्री गर्न सकिन्छ कि भनेर छलफल गरिरहेका छौं’ उनले भनिन् ।

धुलीबाट नजिकको बजार सदरमुकाम चैनपुरसम्म पुग्न तीन दिन पैदल हिँड्नुपर्ने भएकाले यहाँ उत्पादित स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउन समस्या भैरहेको उनको भनाइ छ । यस आर्थिक वर्षमा सुदूरपश्चिम सरकारले पनि धुलीलाई नै लक्षित गरेर स्याउ र ओखरको पकेट क्षेत्र निर्माणका लागि बगैंचा व्यवस्थापन, सुदृढीकरण र विस्तारको कार्यक्रम राखेको बताउँदै कृषिज्ञान केन्द्र बझाङका प्रमुख टेकबहादुर कुँवरले त्यहाँ उत्पादित स्याउको बजारिकरणको लागि समेत सहयोग गरिने बताए । ‘धुलीमा कति स्याउ फल्छ भनेर हामीले तथ्यांक लिने काम गरिरहेका छौं,’ उनले भने ‘उत्पादनको परिणाम हेरेर स्याउको प्याकेजिङ, ढुवानी र बजारीकरण कसरी गर्न सकिन्छ हामीले पहल गर्छौं ।‘ उनले राम्रो गुणस्तरको स्याउ त्यसै खेर जान नदिने र आवश्यक परे हेलिकोप्टरबाट ढुवानी गरेर बजारसम्म पुर्‍याउनका लागि पहल गर्ने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ १०:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ह्विलचियरमा बसेर सामूहिक व्यवसाय

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — कोही ह्विलचियरको साहरामा हिॅड्छन् । कोही फलामे छडको सहारामा । सबै अपांगता भएका व्यक्तिहरू । ह्विलचियर र छडको भरमा हिँड्ने उनीहरू एकाअर्काको सहारा बन्न थालेका छन् । सामूहिक रूपमा व्यवसाय सुरु गरेर उनीहरूले नमुना व्यवसायको सुरुवातसॅंगै सवलांग भएकालाई समेत शिक्षा दिन थालेका छन् ।

अपांगता भएका १८ जनाले भीमदत्त नगरपालिका–१५ गोबरियामा व्यावसायिक रूपमा माछा र कुखुरापालन गरेका छन् । उनीहरूले अपांगता कृषक समूह गठन गरेर व्यवसायको सुरुवात गरेका हुन् । करिब आधा बिघा जमिन भाडामा लिएर उनीहरूले व्यवसाय सुरु गरेका हुन् । दुई वर्षअघि समूह दर्ता गरेका उनीहरूले लकडाउनकै अवधिमा व्यवसाय सुरु गरेका हुन् । अहिले स्थानीय जातका कुखुरा, टर्की र बायोफ्लक प्रविधिबाट माछापालन सुरु गरिएको छ ।

‘हामी व्यवसायलाई बढाउँदै लैजाने योजनामा छौं,’ अपांग कृषक समूहका अध्यक्ष मनोज चन्दले भने, ‘सुरुवातमा थोरै थोरै गरेर माछा र कुखुरा पालन गरेका छौं ।’ अपांग कृषक समूहको फार्ममा अहिले १३ सय स्थानीय जातका कुखुरा र २ वटा बायोफ्लक ट्यांकीमा माछापालन भइरहेको छ । निकट भविष्यमा कुखुरा र माछा पालनलाई बढाउँदै लगिने चन्दले बताए । फार्ममा काम गर्ने पनि अपांगता भएका व्यक्ति नै छन् । हिॅडडुल गर्न सक्नेले नै काम गर्छन् । उनीहरूलाई मासिक रूपमा पारिश्रमिक दिने गरिएको छ ।

चन्द व्यवस्थापन संकायमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरिरहेका छन् । अन्य साथीहरू अध्ययन नै गरिरहेका छन् । हालसम्म बेरोजगार नै भएकाले उनीहरूले आफू मात्रै नभई अरूलाई पनि सिक्नेगरी व्यवसाय सुरु गरेका हुन् । ‘बीबीएस, एमबीएससम्म अध्ययन गरेर पनि बेरोजगार बसेका छौं,’ चन्दले भने, ‘त्यही भएर अब अर्कोकै मुख ताक्नुभन्दा केही गर्नुपर्छ भनेर व्यवसाय सुरु गर्‍यौं ।’

उनीहरूलाई भूमि तथा कृषि सहकारी मन्त्रालयका लाइभस्टक अधिकृत दीर्घबहादुर स्वाॅरले सहयोग गरिरहेका छन् । स्वारकै योजनाअनुसार अपांग कृषक समूह गठन भएर व्यवसाय सुरु भएको चन्द बताउँछन् । चन्द आफैं ह्विलचियरमै हिँड्छन । जन्मेको दुई/तीन महिनामै पोलियो भएर उनी अपांग भएका हुन् । स्वाँर पनि अपांगता भएका व्यक्ति हुन् । उनी पक्षघातका बिरामी हुन् । कम्मरमुनिको शरीर चल्दैन । २०६५ मा सरकारी सेवाकै सिलसिलामा कार्यालयबाट घर फर्किंदा अछाममा मोटरसाइकल दुर्घटनामा परेपछि उनलाई पक्षाघात भएको हो ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ १०:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×