पढाइ सुरु गर्न जुटे पालिका र विद्यालय- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पढाइ सुरु गर्न जुटे पालिका र विद्यालय

भौतिक दूरी र स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर विद्यालय खोल्न सक्ने शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइको भनाइ
भवानी भट्ट, तृप्ति शाही

कञ्चनपुर/बैतडी — जिल्ला कोभिड संकट व्यवस्थापन केन्द्रको निर्णयपछि स्थानीय तहहरू पठनपाठन सुचारु गर्ने तयारीमा जुटेका छन् । स्वास्थ्य मापदण्डको पालना गरेर पालिकाहरूले विद्यालय खोल्ने निर्णय गर्न थालेका हुन् ।

कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिकाले गत आइतबारदेखि नै स्वास्थ्य मापदण्डको पूर्ण पालना गरेर भौतिक रूपमा पठनपाठन सुचारु गरेको जनाएको छ । ‘स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गरेर अभिभावकको सहमतिअनुसार पठनपाठन सुचारु गर्ने निर्णय भएको छ,’ नगर प्रमुख सुरेन्द्र विष्टले भने, ‘नगरपालिकाले यसको अनुगमन पनि गर्नेछ ।’ स्वास्थ्य मापदण्ड पालना नभए विद्यालय बन्द गराउन सकिने उनले बताए ।

जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा रहेको बेलौरी नगरपालिकाले नगर क्षेत्रका सबै विद्यालयलाई भदौ २८ भित्र विद्यालय सञ्चालनको कार्यढाँचा पेस गर्ने समय तोकेको छ । शिक्षा मन्त्रलयले जारी गरेको विद्यालय सञ्चालन कार्यढाँचा २०७७ भित्र रहेर स्वास्थ्य मापदण्डको पालना गरेर पठनपाठन सुचारु गर्न सकिने निर्णय गरिएको नगरपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख देवबहादुर चन्दले बताए । शुक्रबार जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा बसेको कोभिड–१९ संकट व्यवस्थापन केन्द्रको बैठकले शिक्षा मन्त्रालयले जारी गरेको स्मार्ट लकडाउनको पालना गर्दै पठन पाठन सुचारु गर्न सकिने निर्णय गरेको थियो ।

स्थानीय तह र विद्यालय व्यवस्थापन समितिको निर्णयका आधारमा मात्रै पठनपाठन सुचारु गर्न सकिने निर्णयमा उल्लेख छ । उक्त निर्णयपछि स्थानीय तहहरू विद्यालय सञ्चालन गर्ने तयारीमा जुटेका हुन् । ‘हामीले पनि सोमबार नगर शिक्षा समिति र प्रधानाध्यापकको बैठक बोलाएका छौं,’ पुनर्वास नगरपालिकाका नगर प्रमुख जीवनराज थापाले भने, ‘विद्यालय सञ्चालनकै लागि उक्त बैठक बोलाएका हौं ।’ बेदकोट नगरपालिकाले सोमबारदेखि विद्यालय सञ्चालनको तयारी गरेको छ । सबै विद्यालयलाई स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड अपनाएर स्मार्ट लकडाउनको पालन गरेर पठनपाठन सुचारु गर्न निर्देशन दिइएको नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत पदमराज भट्टले बताए ।

बैतडीमा पनि विद्यालय खुल्दै

कोरोनाको जोखिम कम भएका बैतडीका स्थानीय तहहरूले केही दिनअघि नै विद्यालय सञ्चालनमा ल्याइसकेका छन् । शिवनाथ गाउँपालिकाले भदौको दोस्रो साताबाट विद्यालय सञ्चालनमा ल्याएको अध्यक्ष कर्णसिंह साउदले बताए । यस्तै, सिगास गाउँपालिकाले कोरोना नभएको टोलका विद्यालयमा पठनपाठन सुरु गरेको छ । गाउँपालिकाका शिक्षा अधिकृत रमेशप्रसाद भट्टका अनुसार पालिकाका सबै विद्यालयका प्रध्यानाध्यापकहरूको बैठकपछि संक्रमण नभएको ठाउँमा सुरक्षाका मापदण्ड अपनाएर पठनपाठन सुचारु गर्ने निर्णय गरिएको छ ।

बैतडीका पालिकाहरूले पनि पठनपाठन कसरी सुचारु गर्ने भन्ने विषयमा छलफल सुरु गरेका छन् । शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले पालिकाले निर्णय गरेर वैकल्पिक माध्यमबाट पढाउन सक्ने परिपत्र गरेपछि पालिकाहरू विद्यालय खोल्न हौसिएका हुन् । पाटन नगरपालिकाले आइतबारबाट विद्यालयमा पठनपाठन सुरु गरेको छ । कक्षा १ देखि ८ सम्मका विद्यार्थीलाई एक समय र ९ देखि १२ सम्मकालाई अर्को समयमा बोलाएर पठनपाठन गराउने निर्णय पालिकाले गरेको छ । यसैअनुरूप पालिकाका विद्यालयहरू सञ्चालनमा आएका पाटन नगरपालिका–९ को ज्ञानेश्वर माविका सहायक प्रधानाध्यापक धनबहादुर बोहराले बताए ।

यस्तै, सदरमुकाममा रहेको दशरथचन्द नगरपालिकाले पनि विद्यालय सञ्चालनबारे छलफल थालेको छ । अन्य केही पालिकाले पठाउनै सुरु गरिसकेका छन् भने केहीले तयारी थालेका छन् । विद्यालयलाई वैकल्पिक माध्यमबाट सुचारु गर्ने जिम्मा पालिकालाई दिइएको छ । उनीहरूले कोरोना नभएको अवस्थामा भौतिक दूरी र स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर विद्यालय खोल्न सक्ने शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख नरेन्द्रप्रसाद अवस्थीले बताए । अहिले जिल्लामा कोरोनाको संक्रमण कम भएकाले स्थानीय तहले जोखीमको आकलन गरेर विद्यालय खोल्न सक्ने निर्णय जिल्ला प्रशासन कार्यालयले गरेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी राजेन्द्रदेव पाण्डेले बताए । उक्त निर्णय २ हप्ता अगाडि नै गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७८ ११:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घट्यो गौराको रौनक

कोरोना संक्रमण जोखिम कायमै भएकाले यस क्षेत्रको प्रमुख चाड भईकन पनि उल्लास कम
भवानी भट्ट, तृप्ति शाही

कञ्चनपुर/बैतडी — चोकचोकमा देउडा गाउँदा–नाच्दा बजारै गुञ्जायमान हुन्थ्यो । राति अबेरसम्म पनि स्थानीय समूह–समूहमा देउडामा रमाएका भेटिन्थे । नयाँ लत्ताकपडादेखि अन्य सरसामान किनमेल गर्नेको भीडले बजारमा समेत चहलपहल बढ्थ्यो ।

ग्रामीण भेगमा पनि उस्तै रौनक छाउँथ्यो । तर कोरोना संक्रमणको जोखिम कायमै रहेकोले यस क्षेत्रको प्रमुख चाड भइकन पनि यसपल्ट गौराको उतिसारो उल्लास छैन । गत वर्ष पनि गौरा सुनसानमै बितेको थियो । कोरोना महामारीका अलावा बदलिँदो परिवेश, नयाँ पुस्तामा संस्कृतिप्रतिको लगावको कमी र मिश्रित बजारिया समाज आदिका कारण चाडपर्वहरूको मौलिकपन हराउँदै गएको छ ।

गौरा पर्वको मुख्य दिन सोमबार अधिकांश आ–आफ्ना घरमै सीमित भए । गौरा मनाउन मन्दिर पुग्ने संख्या न्यून थियो । घरमै पनि परिवारबाहेकका आफन्तको भीड देखिएन । अधिकांशले आ–आफ्नो घरमै पूजाआजा गरेर पर्व मनाएका हुन् । ‘जताततै कोरोनाको त्रास छ, यस्तो बेला भीडभाडमा जानुभन्दा घरमै गौरा मनायौं,’ भीमदत्त नगरपालिका–१५ की रमादेवी भट्टले भनिन्, ‘परिवारका सबैले एकै ठाउँमा पूजाआजा गर्‍यौं ।’

स्थानीय प्रशासनले पनि कोरोना संक्रमण विस्तार रोक्न स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गरेर पर्व मनाउन अनुरोध गरेको थियो । ‘खुलेर उत्सव मनाउन सकिने अवस्था छैन, त्यही भएर गौरा खल्लो लाग्यो,’ साहित्यकार वीरबहादुर चन्दले भने, ‘सबैले घर–घरै मनाउन थालेका छन्, त्यो राम्रो पनि हो ।’ गौरा मात्रै नभई अन्य चाडपर्वमा पनि विगतको जस्तो रौनक नरहेको उनले सुनाए ।

अघिल्ला वर्षहरूमा गौरा सुरु हुनुभन्दा एक साताअगाडिदेखि नै महेन्द्रनगरका चोक–चोकमा विभिन्न संघसंस्थाले देउडा गायन आयोजना गर्थे । गत वर्षदेखि यो क्रम रोकिएको छ । यस्तोमा देउडियाहरूले आफ्नो कलासमेत प्रस्तुत गर्ने ठाउँ पाउन सकेका छैनन् । ‘डेउडा गायकहरूले आफ्नो कला देखाउने थलो नै गौरा हो,’ डेउडा गायक लालबहादुर धामीले भने, ‘त्यो खेल दुई वर्षदेखि बन्द छ ।’ उनले गत वर्षदेखि गौरा आए–गएको समेत थाहा नहुने अवस्था आएको बताए ।

साहित्यकार नारा जोशीलाई हरेक वर्ष गौरा मनाउने तरिकाहरू फेरिँदै गएको लाग्छ । बदलिँदो परिवेश तथा परिस्थितिअनुसार पुरानो र नयाँ पुस्ताले आ–आफ्नै शैलीले मनाउन थालेको उनले बताए । ‘पाठ्यपुस्तक फेरिए जस्तै गौराका पाना पनि फरक–फरक हुन थालेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘अहिले त फेसबुक र टिकटकका लागि मात्रै गौरा मनाएजस्तो देखिन थालेको छ ।’ जसका कारण गौराको मौलिकता हराउँदै गएको उनको बुझाइ छ ।

सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा दसैं र तिहारलाई भन्दा गौरा बढी महत्व दिइन्छ । कामको खोजीमा वा अध्ययनका लागि भारतलगायत मुलुक र अन्य जिल्लामा भएकाहरू पनि गौरा मनाउनकै लागि घर फर्किन्थे । अहिले यसरी फर्किनेको संख्या पनि उल्लेख्य रहेन । कोरोना महामारीले धेरैको आर्थिक र सामाजिक अवस्थासमेत प्रभावित पारेकाले गौरा मनाउने तरिकासमेत फेरिएको देखिन्छ ।

कसरी मनाइन्छ ?

भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिन गहुँ, गहत, मास, गुराउस र सानो केराउसहितको बिरुडा भिजाउने गरिन्छ । यही दिनदेखि गौराको सुरुवात हुन्छ । षष्ठीका दिन बिरुडा धोइन्छ । सप्तमीका दिन यही बिरुडाले गौरा पूजन गरिन्छ । अष्टमीका दिन पनि गौरा र दुर्वाष्टमीको पूजा गरिन्छ । अष्टमी भदौ २१ पछि पर्न गए त्यसभन्दा अगाडि कृष्ण अष्टमीकै दिन गौरा मनाइन्छ । भदौ २१ पछि अगस्ती तारा उदय हुने भएकाले त्यसभन्दा अगाडि नै गौरा मनाउनु पर्ने संस्कृतिविद् लक्ष्मीकान्त जोशी बताउँछन् ।

उनका अनुसार शुक्लपक्षमा मनाइने गौरालाई उज्याली र कृष्ण पक्षमा मनाइने गौरालाई अँध्यारी गौरा भनिन्छ । नयाँ व्रतालुले अँध्यारो गौराको व्रत बस्नु उपयुक्त मानिँदैन । ‘सप्तमीका दिन गौरा पूजा र अष्टमीका दिन दुर्वाष्टमी मनाउने गरिन्छ,’ उनले भने, ‘अगस्ती तारा उदयपछि दुर्वाष्टमी मनाउनु हुँदैन ।’ गौरा व्रत बस्दा सन्तान नहुने महिलालाई सन्तान प्राप्ति र श्रीमान्को दिर्घायु हुने पौराणीक मान्यता छ । उनी भन्छन्, ‘महिलाले अमुक्ताभरण (आवरणबाट अमुक्त हुन) पनि गौरा मनाउँछन् ।’

बैतडीमा भने धुमधाम

कोरोना महामारीका बीच बैतडीमा गौरा पर्व धुमधामसँंग मनाइएको छ । गौराको मुख्य दिन सोमबार महिलाहरूले नजिकका शिव मन्दिरमा जम्मा भई गौरी देवीको पूजाआजा गरेका छन् । महिला र पुरुष मिलेर देउडा पनि गाउने–नाच्ने गरे ।

दशरथचन्द नगरपालिका–४ देवलहाटको शिव मन्दिरमा सयौंको संख्यामा दर्शनार्थीहरूको घुइँचो लागेको थियो । अधिकांश मास्कबिनै उपस्थित थिए । भौतिक दूरी पालनामा न दर्शनार्थी न मन्दिर व्यवस्थापन समितिले नै चासो देखाएको थियो । उपस्थित भएका धेरै जना त रमाइलो हेर्न आएका थिए । आफूहरूको मुख्य पर्व भएकोले पनि कोरोनाले रोक्न नसकेको दशरथचन्द–४ की शान्ति चन्दले बताइन् । ‘हाम्रा लागि दसैं तिहारभन्दा गौराको ठूलो महत्व छ । धार्मिक आस्थाका कारण रोगको समेत डर नमानेर गौरा मनायौं,’ उनले भनिन् ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयले भने केही दिनअघि गौरा पर्वमा भीडभाड नगर्न आग्रह गरेको थियो । यसो गरेको पाइएमा कारबाही गर्ने चेतावनी पनि दिएको थियो । तर सयौंको संख्यामा भेला भएर पर्व मनाइए पनि प्रशासन बेखवर बन्यो । सदरमुकामभित्रै ठाउँ–ठाउँमा भीड र मेला लागेको थियो । तर प्रहरीले भीड व्यवस्थापन र स्वास्थ्य मापदण्ड पालनामा कुनै चासो दिएको थिएन ।

गौरादेवीको विशेष पूजाआजा गरी विवाहित महिलाले दुबधागो ग्रहण गरेका छन् । पञ्चमीको दिन घरमा भिजाएका पाँच प्रकारका अन्न मास, गहुँ, केराउ, गहत र गुराउस पनि ग्रहण गरेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७८ ११:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×