प्रजनन स्वास्थ्यबारे खुल्न थाले महिला- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रजनन स्वास्थ्यबारे खुल्न थाले महिला

‘महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका, स्वास्थ्य कार्यक्रम र महिला आफैं पनि आफ्नो स्वास्थ्यबारे बुझ्ने र समस्या भन्ने भएका छन्’
मेनुका ढुंगाना

अछाम — चौरपाटी गाउँपालिका–२ की मना साउद ३२ वर्षकी भइन् । १६ वर्षकै उमेरमा बिहे गरेकी उनका ३ छोरी र १ छोरा छन् । पहिले छोरा जन्मेपछि लगातार छोरी जन्मिए ।

स्वास्थ्य अवस्था कमजोर हुँदै गएपछि बच्चा जन्माउन नसक्ने श्रीमान्लाई सुनाउँदा अर्को छोरा चाहिन्छ भन्ने श्रीमान्ले अडान राखेको उनी सुनाउँछिन् । ‘गाउँमा हुने कार्यक्रममा स्थायी बन्ध्याकरण र परिवार नियोजनका साधनबारे जानकारी पाएकी थिएँ । श्रीमान्लाई सम्झाइबुझाइ गरें,’ उनले भनिन्, ‘मंगलसेन जाने मौकामा आफैं स्थायी बन्ध्याकरण गरेकी छु ।’

ढकारी गाउँपालिका–३ की रत्ना साउद पनि उमेरले ३२ वर्षकी भइन् । २ छोराछोरी पाइसकेपछि श्रीमान्लाई स्थायी बन्ध्याकरण गर्न सुझाव दिइन् । तर नमानेपछि आफैं बन्ध्याकरण गरेको उनको भनाइ छ । ‘पुरुषले बन्ध्याकरण गर्न पर्दैन भनेपछि जबर्जस्ती गर्न सकिँदैनथ्यो । अहिले गाउँगाउँमा यौन शिक्षा पुग्यो । हामी पनि जान्ने भयौं ।’ उनका अनुसार गाउँमा थुप्रै महिला यौन तथा प्रजननका बारेमा बोल्न सक्ने भएका छन् ।

प्रजनन स्वास्थ्य र यौन समस्याबारे बोल्न लाज मान्ने ग्रामीण भेगका महिलाहरू अहिले खुलेर कुरा गर्न थालेका छन् । ‘महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका, स्वास्थ्य कार्यक्रम र महिला आफैं पनि आफ्नो स्वास्थ्यबारे बुझ्ने र समस्या भन्ने भएका छन्,’ ढकारीकै संगीताले भनिन्, ‘यौन र प्रजनन समस्याका बारेमा कुरा गर्दा पनि टाउको लुकाउने महिलाहरू बन्ध्याकरण आफैं गर्छु भनेर स्वास्थ्य संस्थामा जानु नै ठूलो कुरा हो ।’

किशोरावस्थामा पुगेपछि हुने शारीरिक परिवर्तन, पहिलोपटक महिनावारी हुँदा र यौन शिक्षाका बारेमा खुलेर कुरा गर्न नसक्ने किशोरीहरू समेत अहिले आफ्ना समस्या अभिभावक, स्वास्थ्यकर्मी र शिक्षकसँग राख्न सक्ने भएका हिच्माकी कालिका शाही बताउँछिन् । ‘महिनावारी भएका बेलामा आफूमा देखिने समस्याबारे कसैलाई भन्न पनि लाज लाग्ने गर्दथ्यो, कसैले केही भन्ने हो कि भन्ने डर लाग्थ्यो,’ कालिका भन्छिन्, ‘यौन शिक्षाका बारेमा थाहा पाएपछि गाउँमा अरूलाई पनि परिवार नियोजनका साधन बाँड्ने, यौन र प्रजनन स्वास्थ्यका बारेमा बताउने गर्छु ।’

कक्षामा शिक्षक–शिक्षिकाले यौन तथा प्रजनन शिक्षाका बारेमा पढाउँदा लाज मान्ने किशारीहरू अहिले पुरुषलाई अस्थायी साधन वितरण गर्ने, प्रयोगको तरिकासमेत जानकारी गराउन थालेको कालिका बताउँछिन् । ‘यौनका बारेमा धेरै मान्छे जानकार नहुँदा यौनसम्बन्धी रोग लुकाएर बस्ने बानी छ, त्यसैले हामीले यससम्बन्धी जानकारी गराउँदा धेरै मान्छे खुलेर आफ्ना समस्या भन्ने भएका छन्,’ अर्की किशोरी स्मृति शाही भन्छिन्, ‘असुरक्षित यौनसम्पर्कले विभिन्न रोग लाग्न सक्ने भएकाले सुरक्षित यौनसम्पर्कका लागि पुरुषले प्रयोग गर्ने अस्थायी साधन वितरणसमेत गर्ने गरेका छौं ।’

अछामका विभिन्न ग्रामीण भेगमा निजी क्लिनिकसँगको साझेदारीमा परिवार नियोजन, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य र शिक्षाका बारेमा जानकारी दिने अभियान थालेको गेरुवा ग्रामीण जागरण संघका प्रमुख दिलबहादुर शाहीले बताए । उनका अनुसार यौनका कुरा गर्न डर र लाज मान्ने हिजोका किशोरकिशोरी अहिले यौन र प्रजनन स्वास्थ्यका बारेमा जानकारी गराउन विद्यालयमा अन्तर्क्रिया कार्यक्रम, सडक नाटक, समुदायका युवासँग छलफल गरेका छन् ।

शाही भन्छन्, ‘समाजमा अहिले महिला तथा किशोरीहरूले परिवार नियोजनका साधनका बारेमा खुलेर बताउने गरेका छन् ।’ किशोर–किशोरीहरूले एचआईभी रोकथाम, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार, परिवार नियोजनका साधन र यौन स्वास्थ्यबारे गाउँगाउँमा पुगेर चेतना जगाउने काम गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७८ १२:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दार्चुलाका पहिरोपीडितको बिचल्ली

७ वटा झोलुंगे पुल, ५ वटा जलविद्युत् आयोजना र मोटरेबल पुल बगे 
मनोज बडू

दार्चुला — दुहुँ गाउँपालिका–५ दुल्लाकी विमला पार्की भदौ १३ को बाढीले घर बगाएपछि आफन्तको घरमा आश्रय लिइरहेकी छन् । घाइते भएका उनका श्रीमान् जनकराम उपचारका लागि धनगढीमा छन् । दुई छोरी र उनलाई स्थानीयले उद्धार गरेका थिए ।

अब उनलाई श्रीमान्को उपचारसँगै बालबच्चालाई कसरी सुरक्षित बासको व्यवस्था गर्ने भन्ने चिन्ता थपिएको छ । उनी दुई छोरी लिएर छिमेकी जोगी डडालको घरमा आश्रय लिइरहेकी छन् । ‘अहिले त खान, बस्न समस्या छैन, भोलि के गर्ने भन्ने चिन्ता छ,’ उनले भनिन्, ‘बाढीले घरसँगै कमाइ खाने खेत पनि बगायो ।

त्यस्तै, दुहुँ–२ नरोलीका मानसिंह साहुको घर/खेत पूरै बाढीपहिरोले लगेपछि उनी गौरिलमाडौं माध्यमिक विद्यालय हिकिलामा बसिरहेका छन् । ‘कालागाडको बाढीले घर/खेत बगाउँदा हाम्रो बिचल्ली भयो,’ उनले भने, ‘परिवारसँगै एक सातादेखि विद्यालयमा बसिरहेको छु । पाक्नै लागेको खेती बगेपछि अब कसरी पेट पाल्ने चिन्ता बढेको छ ।’

आइतबार रातिको अविरल वर्षाका कारण बाढीपहिरोले कालागाड र निजाङगाडमा नरोली, गुना, अफर्‍या, दुल्ला, बथ्थोली, सिमार, घोप्या, निजाङगाड, श्रीबगर, बासपानीलगायत बस्तीमा बाढीपहिरोले व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ । अहिले पनि तटीय क्षेत्रमा जमिन धसिने क्रम रोकिएको छैन । दुहुँ–१, २, ३ र ५ मा क्षति भएको छ । कालागाड र निजाङगाड तटीय क्षेत्रमा बाढीले धनजनको क्षति गरेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । पालिकाका अनुसार बाढीमा तीन जनाको मृत्यु र दुई घाइते भएका थिए भने दुई जना बेपत्ता छन् ।

बाढीपहिरोबाट गाउँपालिकाका २ सय ६५ परिवारका १ हजार ४ सय ७ जना पीडित भएका छन् । ४६ घरमा पूर्ण र ९५ वटामा आंशिक क्षति पुगेको छ । ३० वटा पानीघट्ट र हजारौं रोपनी जमिन बाढीले बगाएको छ । बाढीपहिरोबाट नरोली, बथ्थोली, दुल्ला, सिमारलगायतका बस्ती पूर्णरूपमा विस्थापित भएका छन् । विस्थापित ४५ परिवार गौरिलमाडौं मावि हिकिलामा, १५ परिवार गरमोरा स्कुलमा, दुई परिवार सामुदायिक भवनमा र ७ परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा त्रिपालमा राखिएको पालिका अध्यक्ष पुलेन्द्रबहादुर कार्कीले बताए ।

विद्यालयमा बसेका परिवारलाई अहिले गाउँपालिकाले खानाको व्यवस्था मिलाएको छ । अधिकांश विस्थापित परिवार आफन्तकहाँ आश्रय लिएर बसेका छन् । ‘विद्यालय खोल्ने निर्णय भएको छ, ३/४ दिनमा उनीहरूको पनि अस्थायी बासस्थान व्यवस्थापनका लागि पालिकाले छिट्टै निर्णय लिनुपर्ने भएको छ,’ कार्कीले भने, ‘अस्थायी सेल्टर बनाएर हुन्छ कि, सुरक्षित स्थानमा जस्ताका टहरा बनाएर हुन्छ, विस्थापितको व्यवस्थापन गर्ने तयारीमा छौं ।’

बाढीपहिरोबाट ७ वटा झोलुंगे पुल, ५ वटा जलविद्युत् आयोजना, तीन विद्यालय, एउटा बाल विकास भवन, एउटा आरसीसी पुल र एउटा मोटरेबल पुल बगाएको छ । दुई/तीन दिनदेखि सुरक्षाकर्मी आएर बाटो र काठेपुल निर्माण गरेपछि थोरै भए पनि आवतजावतमा सहजता आएको अध्यक्ष कार्कीले बताए । बाढीपहिरो गएको सातापछि जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख र प्रमुख जिल्ला अधिकारीले शनिबार अवलोकन गरेका छन् । विपत्तिको एक सातासम्म क्षतिको यकिन विवरण आइसकेको छैन ।

त्यस्तै महाकाली नगरपालिका–१ को निजाङगाड र श्रीबगर क्षेत्रमा बाढीले बेपत्ता भएका दुई जना अझै भेटिएका छैनन् । निजाङगाडमा शेरसिंह कार्कीलगायतको तीनवटा पसल, श्रीबगरमा दार्चुला–टिंकर सडकको मोटरेबल पुल र दुईवटा झोलुंगे पुल बगाएको थियो । श्रीबगड क्षेत्रमा रहेको अपिनाम्पा संरक्षण क्षेत्र कार्यालयको रेन्जपोस्ट कार्यालयको आधा भाग, सोही क्षेत्रमा रहेका स्थानीय पूर्णबहादुर बम, नरेन्द्रबहादुर बम, दीपक बम, रणबहादुर बम, धीरेन्द्र बम, शेरबहादुर बमको घरसमेत बगाएको थियो । श्रीबगडस्थित पसल थापेर बसेका महाकाली–१ का देवबहादुर बम, अमरबहादुर बम, सुन्दरबहादुर बम र जितबहादुर बमको होटल तथा पसल पनि बगाएको थियो 

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७८ १२:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×