बैतडीमा स्क्रब टाइफसका बिरामी बढे- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बैतडीमा स्क्रब टाइफसका बिरामी बढे

अस्पताल आउने ज्वरोका प्रत्येक बिरामीको परीक्षण गर्दै 
तृप्ति शाही

बैतडी — पछिल्लो समय बैतडीमा स्क्रब टाइफसका बिरामीको संख्या बढेको छ । वर्षायामको सुरुबाटै बिरामीको संख्या बढेको हो । विगतका वर्षमा फाट्टफुट्ट मात्र देखिए पनि यो वर्ष स्क्रब टाइफसका बिरामीको संख्या धेरै रहेको जिल्ला अस्पतालले जनाएको छ ।

अस्पतालमा आएका बिरामीमध्ये दैनिक चार जना जतिलाई स्क्रब टाइफस देखिने गरेको अस्पतालका सूचना अधिकारी हरिश पन्तले बताए । उनले भने, ‘केही समयअघिबाट दैनिक देखिने गरेका छन् ।’ जिल्ला अस्पतालबाट रेफर गरेका केही बिरामीहरूमा डेंगु पनि देखिएको अस्पतालले बताएको छ ।

केही स्क्रब टाइफसका बिरामीलाई अस्पतालमा भर्ना नै गरेर उपचार गर्नुपर्ने अवस्था रहेको अस्पतालका प्रमुख डा. वसन्तराज जोशी बताउँछन् । ‘अनिवार्य परीक्षणले पनि बढी देखिएका छन्,’ उनले भने, ‘अस्पताल आउने ज्वरोका प्रत्येक बिरामीमा क्रब टाइफसको परीक्षण गरिरहेका छौं ।’ यस्तै जिल्लामा भाइरल ज्वरोका बिरामीको संख्या पनि बढेको छ । जिल्ला अस्पतालमा मात्र दैनिक २५ भन्दा बढी भाइरल ज्वरोका बिरामीहरू उपचारका लागि पुग्ने गरेका अस्पतालले जनाएको छ । भर्ना गर्नुपर्ने अवस्थाका ज्वरोका बिरामीहरू पनि छन् । दिनमा ५ जनासम्मलाई अस्पतालमा भर्ना गर्नुपर्ने अहिलेको अवस्था रहेको सूचना अधिकारी पन्त बताउछन् ।

यस्तै जिल्लाका अन्य स्वास्थ्य संस्थाहरूमा पनि भाइरल ज्वरोका बिरामीको संख्या धेरै छ । वर्षायाम सुरु भएसँगै भाइरल ज्वरोका बिरामीको संख्यामा वृद्धि भएको पञ्चेश्वर गाउँपालिका–१ मा रहेको पञ्चेश्वर स्वास्थ्यचौकीका इन्चार्ज सुरेश सार्कीले बताए । उनका अनुसार दैनीक २० जनाभन्दा बढी ज्वरोकै बिरामीहरू उपचारका लागि पुग्ने गरेका छन् । बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई भाइरल ज्वरो देखिएको उनले बताए । शुक्रबारसम्म मात्र १७ जना ज्वरोको बिरामी चेकजाँच गरेको उनको भनाइ थियो । वर्षात्को समयमा फोहर पानीको प्रयोग र गाउँमा कामकाजका बखत पानीमा धेरै समय भिज्न पर्ने बाध्यता रहेकाले भाइरल ज्वरोका बिरामी बढेको हुन सक्ने उनले बताए ।

केही दिनयताबाट आफ्नो स्वास्थ्य संस्थामा पनि भाइरल ज्वरोका बिरामीहरू अघिपछिको तुलनामा धेरै आउन थालेको पुरचौडी नगरपालिका–४ को भटना स्वास्थ्यचौकीका इन्चार्ज रोहित धानुक बताऊँछन् । असारबाट सुरु भएर असोजसम्म भाइरल ज्वरो जस्ता रोगहरूको प्रकोप देखिने गरेको जिल्ला अस्पतालका डा. जोशी बताउँछन् ।

वर्षातमा पानीका मुहानहरू सफा नहुँदा पानीजन्य रोगहरू देखापर्ने गरेको उनले बताए । यो समयमा किर्नालगायतका किराहरूले टोक्ने भएकाले स्क्रब टाइफसका बिरामीहरू पनि देखिने गरेका उनी बताउँछन् । स्क्रब टाइफसले ज्यानै लिन सक्ने भएकाले परीक्षणको दायरा बढाएर उपचार गरिरहेको डा. जोशीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७८ ११:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जहाँ हिँड्ने बाटो छैन

खोला तर्दै र भीर छिचोल्दै बस्ती–बस्तीमा खोप
तृप्ति शाही

बैतडी — अनमी लक्ष्मी धानुकले पुर्चौडी नगरपालिका–४ को भटना स्वास्थ्य चौकीमा काम गर्न थालेको ५ वर्ष भयो । भटना गाउँकै उनी २० मिनेट हिँडेर कार्यालय पुग्छिन् । गर्भवती, सुत्केरीसँगै महिलाका स्वास्थ्य समस्या हेर्ने उनको मुख्य जिम्मेवारी भए पनि यतिमै उनको जागिर सकिँदैन । उनले महिनाको ४/५ पटक गाउँका अन्य टोलमा पनि उपस्थिति जनाउनुपर्छ । 

बालबालिकालाई नियमित खोप लगाउन र सुत्केरी जाँचका लागि आफू नियमितजसो गाउँमा पुग्ने गरेको उनले सुनाइन् । लक्ष्मीलाई गाउँमा पुगेर सेवा गर्न पाउँदा खुसी लाग्छ । आफ्नै गाउँका बिरामीको टोलमै पुगेर सेवा दिन पाउँदा मख्ख पर्ने उनी त्यहाँसम्म पुग्दा भने धेरै दुःख भोग्छिन् । उनले जानुपर्ने कतिपय बस्तीमा हिँड्ने बाटोसमेत छैन । पहाडका अप्ठ्यारा बाटा पार गर्दै खोप स्थलसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यता रहेको लक्ष्मी बताउँछिन् ।

गत वर्षदखि कोरोना महामारी फैलिएसँगै गाउँका आइसोलेसन केन्द्रमा ती स्वास्थ्यकर्मीहरूले नै संक्रमितको हेरचाह र उपचार गरे । यतिबेला सरकारले कोरोनाविरुद्ध देशभरि खोप अभियान सञ्चालन गरेको छ । उनीहरू नै दुर्गम बस्तीका खोप केन्द्रमा पुगेर विभिन्न उमेर समूहका व्यक्तिलाई खोप लगाइरहेका छन् ।

तर वर्षायाममा भीरपखेरो पार गर्दै बस्तीका खोप केन्द्र पुग्न भने निकै सकसपूर्ण हुने स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । ‘काम गर्दा दुःख त कति छ भनी साध्यै छैन,’ लक्ष्मीले भनिन्, ‘सडकको कुरा छोडौं हिँड्ने बाटोसम्म छैन । कतिपय ठाउँमा बाटो बनाएर जानुपर्छ । वर्षायाममा त्यही बाटो पनि चिप्लो हुन्छ । लडेपछि ज्यानै जाने जोखिम हुन्छ ।’ भीरको बाटोमा पहिरो र ढुंगा खस्ने जोखिम उत्तिकै हुने उनको भनाइ छ । सुत्केरीहरूले स्वास्थ्य संस्थासम्म आउन बाटो असहज भएकैले उनीहरूको स्वास्थ्य जाँच, परामर्श र उपचारका लागि आफैं घर–घर पुग्नुपरेको लक्ष्मीले बताइन् ।

भटना स्वास्थ्य चौकीमै कार्यरत अहेब रोहित धानुक पनि जोखिमै मोलेर खोप लगाउन बस्ती–बस्तीमा पुग्ने गरेका छन् । ‘दुःख त हुन्छ । वर्षात्मा अझै धेरै । बाढीपहिरो, चिप्लो बाटोसँगै खोलानाला बढेका हुन्छन् । कति ठाउँमा त तर्नै गाह्रो पनि हुन्छ,’ रोहितले भने, ‘दुःखै भए पनि सेवा गर्न पाएकामा खुसी लाग्छ । तर आउजाउ गर्दा बाटो सम्झ्यो भने डर लाग्छ ।’ पुर्चौडीको भटनामा मात्र होइन जिल्लामा अधिकांश दुर्गम गाउँमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी घण्टौं हिँडेर खोप लगाउन पुग्छन् । असजिलो बाटोमा आधा दिनसम्म हिँडेर खोप केन्द्रसम्म पुग्नुपर्ने सिगास गाउँपालिकाका–५ को ढुंगाड स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज हेमन्तसिंह साउद बताउँछन् । ‘गाउँमा सडकै नपुगेकाले धेरै हिँड्नुपर्छ ।

खोप बोकेर हिँड्नुपर्दा सास्ती हुन्छ । त्यही पनि कर्तव्य पूरा गर्न लागिपरेका छौं,’ साउद भन्छन् । चार घण्टा पैदल हिँडेर मात्रै खोप केन्द्रमा पुगिने सिगास–९ स्थित चौखाम स्वास्थ्य चौकीकी अनमी हंसा बोहराले बताइन् । ‘अब त बानी परिसक्यो । तर पानी पर्दा र चर्को घाम लाग्दा गाह्रो हुन्छ,’ उनले भनिन् । हरेक महिना दुई दिन खोपका लागि गाउँमा पुग्ने गरेको उनले सुनाइन् । जंगलको बाटो एक्लै हिँड्नुपर्दा ज्यानकै डर हुने गरेको उनको अनुभव छ ।

दुर्गममा खोप लगाउन जाने स्वास्थ्यकर्मी मात्र होइन, खोपका लागि केन्द्रमा पुग्ने महिलाले पनि उत्तिकै सास्ती भोग्नुपरेको छ । गाउँमा धेरै टाढाटाढा घर हुने भएकाले स्थानीयलाई खोप केन्द्रसम्म पुग्न समस्या हुने गरेको हो । सानो बालकसँग एक घण्टाको बाटो हिँडेर खोप केन्द्रसम्म पुग्ने गरेको पञ्चेश्वर गाउँपालिका–१ सेरीकी मालती घटालले दुखेसो गरिन् । ‘गाउँको असजिलो बाटो । घण्टौं हिँड्नुपर्छ । वर्षात्मा त चिप्लिएर लड्ने डर हुन्छ । कम्ता गाह्रो छैन,’ उनले भनिन् ।

यसरी जोखिम मोलेर खोप केन्द्रसम्म पुग्ने स्वास्थ्यकर्मीलाई केहीअघिसम्म सरकारले तहअनुसारको दैनिक फिल्ड भत्ता दिने गरेको थियो । तर अहिले अर्थ मन्त्रालयले भत्ता रोकिसकेको उनीहरूको गुनासो छ । कर्मचारीलाई भत्ता दिन मिल्दैन भन्दै काटिएको स्वास्थ्य कार्यालय बैतडीका खोप सुपरभाइजर निरीक्षक हरिश भट्टले बताए । उनका अनुसार केही स्थानीय तहले फिल्ड खर्च दिने गरे पनि केहीले दिँदैनन् । यसले गर्दा स्वास्थ्यकर्मीले आफ्नै खर्चमा फिल्डको काममा जानुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए । जोखिम मोलेर काम गर्ने कर्मचारीको खाइपाई आएको भत्ता काट्नु अनुचित भएको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७८ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×