महामारीमा घर फर्केर व्यवसाय- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

महामारीमा घर फर्केर व्यवसाय

उन्नत जातका बाख्राबाट किसानलाई राम्रो आम्दानी
मेनुका ढुंगाना

अछाम — कोरोनाको बढेपछि भारतका विभिन्न सहरबाट घर फर्केका युवा गाउँमै विभिन्न पेसा व्यवसायमा आबद्ध हुन थालेका छन् । कतिपय कोरोनाको पहिलो लहरपछि पनि भारत नै कामको सिलसिलामा फर्किए भने कतिपय गाउँमै बाख्रा पालन, कुखुरा पालन र तरकारी खेती सुरु गरेका छन् । 

भारतबाट फर्केर बाख्रापालनमा लागेका कमल बजारका युवा । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

‘कम मिहिनेत र लगानीमै राम्रै आम्दानी हुन थालेपछि यसतर्फ आकर्षण बढेको हो’ अछामको कमलबजार नगरपालिका–६ का दीपेन्द्र शाहीले भने, ‘कोरोनाको कारणले बम्बै गएर पनि काम पाइने जस्तो देखिएन । अहिले गएकाहरूले पनि काम पाएका छैनन् । बाख्रा र खसी गरी जम्मा २५ वटा पालेको छु । माग हेरेर अरू थप गर्छु ।’

पछिल्लो समयमा बाख्रापालनको राम्रो सम्भावना भएकाले यो व्यवसायमा आकर्षण बढेको कृषकहरू बताउँछन् । उन्नत जातका बाख्राबाट जन्मिएका बोका हुर्काएर खसी पारी कृषकले मासुका रूपमा बिक्री गर्न थालेपछि राम्रो आम्दानी गर्न थालेका छन् ।

बजारमा खसीको मासु प्रतिकेजी ७ सय पुगेपछि अछामका कृषक बाख्रा पालेर लाखौं रुपैयाँ आयआर्जन गरिरहेका छन् । गाईभैंसी पालेर दूध बिक्री गर्नुभन्दा बाख्रा खसी पाल्दा बढी आम्दानी हुन थालेपछि बाख्रा पालन सुरु गरेको ढकारी गाउँपालिका–४ बलाताका सेतबहादुर कामीले बताए । ‘छोराछोरीको पालनपोषण गर्न, पढाउने खर्च जुटाउन भए पनि अहिले बाख्रा पालन सुरु गरेँ’ उनले भने, ‘अहिले मसँग २१ बाख्रा छन् । ४ छोराछोरीको पढाइ खर्च निकाल्न सकिएको छ । कोरोनाले आत्मनिर्भर बन्न सिकायो ।’

दीपेन्द्र र सेतबहादुर मात्रै होइन भारतबाट फर्केका अन्य युवाले पनि ससानाृ व्यवसाय सुरु गरेका छन् । दसैं र अन्य समयमा समेत यहाँका खसी बाख्राले अछाम सदरमुकाम मंगलसेन, सुर्खेत दैलेख र नेपालगन्जसम्म बजार पाउने गरेको ढकारीकी स्थानीय आइता साउदले बताइन् । ‘यहाँका धेरै महिलाको माइतीघर सुर्खेत र दैलेखमा छ । चिनजान पनि उतै हुने भएकाले माइत जाने निहुँमा खसी बाख्रा बेचेर पनि आउँछौं,’ उनले भनिन्, ‘ भारतबाट श्रीमान् आएका छन् । अहिले दुवै जना मिलेर व्यवसाय गरिरहेका छौं ।’

पहिले २/४ वटा बाख्रा पालेर गुजारा गरिरहेकी ढकारी गाउँपलिका–४ की कला साउदले श्रीमान्को साथ पाएपछि व्यावसायिक रूपमा बाख्रा पालन सुरु गरेको बताइन् । ‘पहिले ६ महिना पनि खाना नपुग्ने परिवारमा बाख्रापालन गरेर समाजमा आर्थिक हैसियत राम्रो बनाउन सकेकी छु । भारतबाट फर्किएपछि दुवै जना यसैमा लागेका छौं’ उनले भनिन् । १५/१६ वटा बाख्रा पाल्दै आएकी साउदले घर खर्च मात्र नभई छोराछोरीलाई पढाउन पनि सजिलो भएको बताइन् । बाख्राको उचित स्याहारसुसार गर्ने हो भने आम्दानीको गतिलो माध्यम बन्ने उनको भनाइ छ ।

कुनै सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाको सहयोगबिना व्यवसाय गर्ने मान्छे भेटिन मुस्किल परेका बेला आफ्नो गाउँका महिलाले गरेको व्यवसाय देखेर प्रभावित भएको ढकारी गाउँपालिका– ४ का वडाध्यक्ष भक्तबहादुर बुढाले बताए । ‘अनुदानबिना नै यहाँका स्थानीयले आफ्नै लगानीमा व्यवसाय सुरु गरेका छन् ।’ उनले भने, ‘गाउँपालिकाले व्यवसाय भरपर्दो बनाउनका लागि आगामी दिनमा सहयोग गर्नेछ ।’

प्रकाशित : असार ३१, २०७८ १०:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नयाँ सहर आयोजना घोषणामै सीमित

आयोजना सुरु भएको दशक बितिसक्दा पनि गति लिन सकेन
मेनुका ढुंगाना

अछाम — सरकारले देशैभरि विभिन्न ४० ठाउँमा नयाँ आधुनिक सहर र बस्ती व्यवस्थापन गर्ने योजना बनाएको थियो । आर्थिक वर्ष २०६७/६८ देखि सरकारले व्यवस्थित सहर बनाउने भन्दै मध्यपहाडी लोकमार्गका विभिन्न १० स्थान छनोट गरेको थियो । 

नयाँ सहर आयोजनाका लागि छनोट भएको अछामको साँफेबगर । फाइल तस्बिर : मेनुका ढुंगाना/कान्तिपुर

५ वर्षभित्र सम्पन्न गरिसक्ने लक्ष्यसहितको उक्त योजना सुरु भएको दशक बितिसक्दा पनि सामान्य पूर्वाधारको कामबाहेक उल्लेख्य प्रगति हुन भने सकेको छैन । तत्कालीन पाँच विकास क्षेत्रका दुई/दुई स्थानलाई लिएर नयाँ सहर निर्माणको योजना सुरु गरिएको हो । त्यसका लागि सबै स्थानमा आयोजना कार्यालयको भवन पनि निर्माण भयो । तर, संघीय संरचना कार्यान्वयन हुन थालेपछि ती संरचना सबै प्रदेश सरकारलाई हस्तान्तरण गरियो । यसले गर्दा प्रत्येक प्रदेशका एक/एक गरी सातवटा मात्रै बनाइयो । तर, मन्त्रिपरिषद्को निर्णयले तीन वर्षअघि नयाँ सहर निर्माण पुनः संघीय सरकारको मातहतमा ल्यायो । निर्माणको काममा भने प्रगति हुन सकेको छैन ।

सरकारले पाँचथरको फिदिम, तेह्रथुमको वसन्तपुर, सिन्धुलीको खुर्कोट, धादिङको बैरेनी गल्छी, बागलुङको बुर्तिबाङ, अछामको साँफेबगर, तनहुको डुम्रे, रुकुमको चौरजहारी, दैलेखको राकम कर्णाली, बैतडीको पाटनलाई मध्यपहाडी राजमार्गअन्तर्गतका १० नयाँ सहर निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको हो । त्यसअन्तर्गत अछामको साँफेबगरमा निर्माण हुन थालेको नयाँ सहर आयोजनाको काम सुस्त गतिमा अघि बढेको छ । पटकपटक कार्यालय प्रमुख बदलिनु, राजनीतिक हस्तक्षेप, जिम्मेवार निकायको मौनताले आयोजनाको काम अलपत्र परेको हो । ‘२०६८ सालबाट काम सुरु भएको हो । बजेट अपुगका कारण धेरै काम गर्न सकिएन । कर्मचारी फेरबदल हुँदा पनि समस्या भइरहेको छ,’ नयाँ सहर आयोजनाका निर्देशक रोशन श्रेष्ठले भने ।

सरकारले सोचेअनुसार नै गतिविधि बढाउनका लागि दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । साँफेबगरमा काम गरेको भुक्तानी पनि दिन बाँकी रहेको उनले बताए । ‘मागअन्तर्गतको बजेट व्यवस्थापन हुन सकेमा र जनशक्ति व्यवस्थापन गर्न सकेमा काम तीव्र गतिमा अगाडि बढ्छ,’ उनले भने, ‘अहिले पनि काममा लापरबाही भएकै हो । जिम्मेवार निकायले नै ढिलासुस्ती गरेको भन्ने कुरामा पनि सत्यता छ ।’

विश्व बैंकको अनुदानमा नेपाल सरकारले २०६८/६९ सालमा देशका १० वटा नमुना सहर बनाउने योजना अघि सारेको थियो । पहाडी क्षेत्रबाट तीव्र रूपमा भइरहेको बसाइँसराइ रोक्नका लागि सरकारले नयाँ सहरको अवधारणा ल्याएको भए पनि नमुना निर्माणको काम भने अघि बढ्न सकेको छैन ।

कार्यालयका अनुसार यो वर्ष ५ योजनाको टेन्डर गरिएको छ । ३ लाख ७२ हजारको शवदाह निर्माण, ४ लाख ९७ हजारको साँफेबगर क्षेत्रमा नाली निर्माण, ३ लाख ४१ हजारको एयरपोर्ट बजारको सडक निर्माण, ६ लाख ३५ हजारको जनकल्याणदेखि एयरपोर्ट बजारसम्म सडक निर्माण र ४ लाख ७३ हजार लागतमा हिमालय माविदेखि बिम्कोट खोलासम्म सडक निर्माणको ठेक्का गरिएको छ ।

‘बहुउद्देश्यीय हल, खेलमैदान, सपिङ कम्प्लेक्स, तरकारी, फलफूल संकलन केन्द्र, बसपार्क जस्ता ठूला योजनाहरूको काम सुरुवात नै हुन सकेको छैन । अहिले ससाना सडक निर्माणलगायत कामहरू भइरहेका छन्,’ स्थानीय रमेश कुँवरले भने, ‘आयोजनाले आवश्यक जग्गा खरिद गर्न नसक्दा र ऐलानी जग्गा आयोजना मातहतमा लिन नसक्दा सोचेअनुरूप काम हुन सकेको छैन ।’

अहिले जग्गा एकीकरणको कामअन्तर्गत जग्गा प्लटिङको काम जयाकोटमा भइरहेको आयोजनाका इन्जिनियर ललित बुढाले बताए । ‘जग्गा प्लटिङका लागि दुई वर्षअघि ठेक्का भएको थियो । अहिले काम सुरु भएको २ महिना भयो । जग्गा विवादका कारण दुई वर्ष अगाडि काम हुन नसकेको हो,’ उनले भने । पूर्वनगर विकास समितिका अध्यक्ष मोहन कुँवरका अनुसार बसपार्कका लागि आवश्यक पर्ने २९ रोपनी जग्गा खरिद प्रक्रिया अगाडि बढेको छ ।

प्रकाशित : असार २७, २०७८ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×