ज्याला माग्दै अनशन- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

ज्याला माग्दै अनशन

तृप्ति शाही

बैतडी — २१ महिनादेखि ज्याला नपाएपछि पाटन–पञ्चेश्वर सडकमा कार्यरत १२ जना कामदार (लेन्थ वर्कर) हरू पाँच दिनदेखि अनशनरत छन् । २१ महिनाबाट आफूहरूले सडकमा काम गरेर पनि हालसम्म पारिश्रमिक नपाएको भन्दै उनीहरू शुक्रबारबाट अनशन बसेका हुन् । 

बैतडीको पाटन–पञ्चेश्वर सडकमा अनशनरत लेन्थवर्करहरू । तस्बिर सौजन्य : कृष्ण बिष्ट

६ महिला र ६ पुरुष गरी १२ जना अनशनमा बसिरहेका छन् । संघीय सरकारअन्तर्गत रहेको सडक प्रदेश सरकार मातहतमा आएपछि आफूहरूले काम गरेको ज्याला पाउन नसकिरहेको उनीहरूले बताएका छन् । संघीय सरकारबाट पाटन–पञ्चेश्वर सडक अहिले प्रदेश सरकारमातहत आएको छ । सडक डिभिजन कार्यालयले पूर्वाधार विकास कार्यालयलाई सडक हस्तान्तरण गर्ने बेला आफूहरूलाई काम गर्नका लागि पूर्वाधार विकास कार्यालयले काम गर्न मौखिक निर्देशन दिएको पीडित कामदारहरूले बताए ।

प्रदेश सरकारका तत्कालीन भौतिक पूर्वाधारमन्त्री पठानसिंह बोहराले लेन्थवर्करहरूलाई मौखिक रूपमा काम गर्न निर्देशन दिएको अनशनरत मेलौली नगरपालिकाकी २९ वर्षीया लक्ष्मी साउँदले बताइन् । ‘सडकका गहना’ भन्दै आफूहरूलाई मन्त्रीले कामलाई निरन्तरता दिन भनेको उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘पहिले नियमित तलब पाएका थियौं । प्रदेश सरकारमातहत सडक गएपछि तीन महिनाको तलब पायौं, त्यसपछि पाएनौं ।’ प्रत्येक लेन्थवर्करको मासिक ज्याला १८ हजार रुपैयाँ हो ।

यही सडकमा काम गरेर आफ्ना तीन छोराछोरीको पालनपोषण गरिरहेको भए पनि तलब नपाउँदा समस्यामा परेको साउँदले दुखेसो पोखिन् । ‘श्रीमान्को अत्तोपत्तो छैन । ६ वर्षको बच्चा छोडेर अनशनमा बसिरहेकी छु,’ उनले भनिन्, हालसम्म सडक कार्यालयबाट पैसा आउने आशाले उधारो खाइएको छ, पैसा आएन, कहाँबाट तिर्ने ?’ यो कामले यता न उताको भएर बिचल्लीमा परेको उनको दुखेसो थियो ।

२१ महिनादेखि काम गरेको ज्याला नपाएको गुनासो मेलौली–२ का घनश्याम भट्टले पनि गरे । उनले भने, ‘अब केही विकल्प छैन, ऋण लागिसकेको छ । अनशनमै मर्न तयार छौं । अनशनमै रहनेछौं ।’ केही गर्न नसकेर सडकको काम गरे पनि यहींबाट ठगिनुपरेको उनी बताउँछन् । आर्थिक अवस्था अत्यन्त कमजोर रहेको भन्दै उनले भने, ‘उधारो खाएका छौं । व्यापारीले तिर्न भनेर बसिखान दिएका छैनन् । यता काम गरेको ज्याला पाउन पनि अनशन बस्नुपरेको छ । यो रहर हैन, हाम्रो बाध्यता हो ।’

के खाऊँ के लाऊँ भन्ने अवस्थामा सरकारले दुःख दिएको पाटन नगरपालिका–६ का जयराम भुलले बताए । व्यापारीले खाएको पैसा नदिएपछि गाउँमा बस्न जस्तो नभएको उनले बताए । आफूहरूलाई अहिले आएर काममा नलगाएको दाबी कार्यालयले गरेको उनको भनाइ छ । आफूहरूलाई मौखिक काम गर्नका लागि पूर्वाधार विकास कार्यालयका प्रमुख जगतप्रसाद जोशीले पनि भनेको उनले बताए । ‘प्रक्रिया मिलाएर तलब खुवाउँछौं । काम गर्नू भनेर आश्वासन पाएपछि मात्र काम थालेका थियौं,’ उनले भने, ‘अहिले आएर हामीलाई काम गर्न नभनेको भनिरहेका छन् ।’

जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा बसेको सरोकारवालाको बैठकबाट अनशनरत लेन्थवर्करको समस्या समाधानमा सहयोग गर्न मंगलबार समिति गठन गरिएको छ । जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख सिद्धराज भट्ट संयोजक रहेको तीन सदस्यीय समिति गठन गरिएको हो । समिति सदस्यमा पाटन नगरपालिकाका प्रमुख केशवबहादुर चन्द र मेलौली नगरपालिकाका प्रमुख कृष्णसिंह नायक छन् । समितिले लेन्थवर्करका समस्या समाधानका लागि प्रदेश सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने समितिका सदस्य नगर प्रमुख चन्दले बताए । सरकारले यसमा ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ थियो ।

प्रकाशित : असार २३, २०७८ १०:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यार्थी चाप निजीबाट सामुदायिकतर्फ

कोरोना महामारीपछि सामुदायिकले पठनपाठनको स्तरमा सुधार गरेर अभिभावक र विद्यार्थीलाई आकर्षित गरिरहेका छन्
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — रूपन्देहीको तिलोत्तमाका किस्मत भुसाल निजी विद्यालयमा पढ्छन् । ४ कक्षा उत्तीर्ण गरेपछि अभिभावकले सामुदायिक विद्यालयमा भर्ना गरिदिने निर्णय गरे । अभिभावकले विद्यालयमा पुगेर भर्ना प्रक्रियाबारे बुझे । कक्षा ५ का सबै सिट पूर्ण भइसकेको थाहा भयो ।

रूपन्देहीको तिलोत्तमास्थित शान्ति नमुना माध्यमिक विद्यालय ।

‘घरै नजिकको शान्ति नमुना माविमा भर्ना पाउन गाह्रो भयो,’ किस्मतका पिता मित्रमणिले भने, ‘जोडबल गरेर त्यहीं पढाउने रहर छ ।’ मित्रमणिले शान्ति नमुनामै पढेका हुन् । प्राथमिक कक्षा छोरालाई निजीमा भर्ना गरेका उनी अहिले सामुदायिक विद्यालय नमुना बनेपछि जसरी हुन्छ भर्ना गराउन लागिपरेका छन् ।

तिलोत्तमा–१ का अप्सन गौतमले सामुदायिक विद्यालय रोजेका छन् । निजीमा ७ कक्षासम्म पढेका उनका मिल्ने साथी सबै शान्ति नमुनामा गएपछि त्यहीं भर्ना हुन चाहेका थिए । कोटा पूरा भइसकेकाले भर्ना पाएनन् । अन्य विद्यालयमा सोधखोज गर्दासमेत भर्ना नपाएको उनले बताए । ‘सेक्सन छुट्याएर भए पनि स्कुलले बोलाउँछ कि भनेर पर्खिएका छौं,’ अप्सनकी आमा अनुजाले भनिन्, ‘पाउँदै नपाए पहिलेकै स्कुलमा भर्ना गर्ने त होला ।’ छोराछोरीले चाहेको विद्यालयमा पढाउन बेलैमा निर्णय लिन सक्नुपर्ने अनुभव भएको उनले बताइन् । कोरोनाको दोस्रो लहर आएयता सबैजसो विद्यालयले अनलाइन पढाएका छन् । यतिबेला नयाँ भर्ना लिँदा पनि अभिभावक भेट्ने र विद्यार्थीलाई प्रवेश परीक्षा लिनेमा सतर्कता अपनाएका छन् ।

पछिल्लो समय रूपन्देहीमा सामुदायिक विद्यालयले निजीलाई प्रतिस्पर्धामा पछि पार्न थालेका छन् । राम्रो पढाइ, पूर्वाधार र सुविधा उपलब्ध भएपछि विद्यार्थी र अभिभावकको रोजाइमा सामुदायिक परेका हुन् । रूपन्देहीका सामुदायिकमा पढ्न जिल्लाबाहिरबाट पनि विद्यार्थी आइरहेका छन् । चाहना राख्नेजति सबैले भर्ना हुन पाउने अवस्था भने छैन ।

सरकारी विद्यालयमा पढ्दा भविष्यमा छात्रवृत्तिलगायत सुविधा मिल्ने र सरकारी सेवाका सवालमा अवसर प्राप्त हुने भएकाले रोजाइमा परेको सरोकारवालाले बताए । शान्ति नमुनामा चालु शैक्षिक सत्रमा ६ सय ६२ नयाँ विद्यार्थी भर्ना भएका छन् । १ हजार ७ सयभन्दा बढी नयाँ विद्यार्थी आए पनि पूर्वाधार अभावले भर्ना लिन नसकिएको विद्यालयले जनाएको छ । ‘गुन्द्री पठाइदिन्छौं, भुइँमै बसालेर पढाइदिनूस् भनेर पनि अभिभावकहरू आउनुभयो,’ प्रधानाध्यापक कुलप्रसाद लामिछानेले भने, ‘५० जनाभन्दा बढी राख्न नपाइने संरचनामा ५५ जनासम्म राखेका छौं ।’ स्थानीय र प्रदेश सरकारसँग कोठा थपका लागि आग्रह गरिरहे पनि सुनुवाइ नभएको उनले बताए । ‘पूर्वाधार अभावले सीमित संख्यामा मात्रै भर्ना लिनुपर्ने बाध्यता छ,’ उनले भने ।

गुल्मीका मन्दिका र महिमा अर्यालले बुटवलस्थित कालिका मानवज्ञान माविमा प्रवेश परीक्षा दिए तर, पढ्न पाउने/नपाउने निश्चित छैन । धेरै विद्यार्थी आएपछि प्रवेश परीक्षा दिनुपरेको मन्दिका पिता दुर्गाबहादुरले बताए । सानो छोरा पनि शिशु कक्षा उत्तीर्ण भएकाले उसलाई पनि कालिकामै पढाउन सहज हुने भन्दै नतिजाको पर्खाइमा रहेको उनले बताए । ‘नाम निस्किए नजिकै कोठा खोजेर बस्ने भनेका छौं,’ उनले भने ।

कालिका मानवज्ञान माविले चालु शैक्षिक सत्रका लागि भर्ना नखुलाउने योजना बनाएको थियो । विद्यार्थी पर्याप्त संख्यामा भएकाले यस पटक भर्ना नखोल्ने निर्णयमा पुगेको सहायक प्रधानाध्यापक पीताम्बर बन्जाडेले बताए । तर, क्याम्पस सञ्चालनमा रहेको भवनका केही कक्षाकोठा खालि भएपछि सीमित सिटमा भर्ना खोलिएको उनले बताए । ‘हामीसँग ३ सय विद्यार्थीको सिट छ,’ उनले भने, ‘८ सय विद्यार्थी भर्नाका लागि आएका छन् ।’ कोरोना महामारीले गर्दा बिना परीक्षा भर्ना लिने योजना थियो । धेरै निवेदन आएकाले पाँच सिफ्टमा परीक्षा गराएर भर्ना लिन बाध्य भएको उनले बताए ।

भैरहवास्थित नमुना माविका प्रधानाध्यापक चुन्नप्रसाद पाण्डेले बुधबारबाट नयाँ शैक्षिक सत्रका लागि भर्ना आह्वान गरिने बताए । अहिले १३ सय विद्यार्थी छन्, नयाँ भर्नाले अझ थपिने अवस्थ छ । ‘साढे दुई सयजति नयाँ थप हुन्छन्,’ उनले भने, ‘भर्ना खुल्नेबित्तिकै त सिट नै नपुग्ने भन्ने स्थिति आउँछ ।’ नमुना मात्र नभई भैरहवाका अधिकांश सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थीको चाप छ । बुटवलको कान्ति माविले यस पटक ६ सय नयाँ विद्यार्थी भर्ना लियो । अहिले थपिएका विद्यार्थी २५ जिल्लाका रहेको प्रधानाध्यापक गोविन्द ज्ञवालीले बताए । ‘हजारौं विद्यार्थी आएका थिए, सीमित मात्रै भर्ना लियौं,’ उनले भने, ‘सरकारी दरबन्दीअनुसार ४ सय जनामात्रै पढाए पनि पुग्छ तर आएका जति सबैलाई फर्काउनुभन्दा कोटा बढायौं ।’ अंग्रेजी र नेपाली दुवै माध्यममा पढाइने भएकाले सामुदायिक रोजाइ बन्दै गएको उनले बताए ।

‘विद्यालयको भौतिक क्षमताअनुसार विद्यार्थी भर्ना गर्न पाउने नीति छ,’ जिल्ला शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइका प्रमुख दीपेन्द्र ढकालले भने, ‘कोरोना अवधिमा संस्थागततर्फका केही कमजोर विद्यालयले राम्रो व्यवस्थापन गर्न नसक्दा पनि सामुदायिकमा नयाँ विद्यार्थी बढिरहेका हुन् ।’ सहज परिस्थितिका बेला सहरमा डेरा गरी छोराछोरी पढाउने अभिभावकले कोरोना संक्रमणका कारण गाउँकै स्कुलमा भर्ना गर्न थालेका छन् । गाउँमा फर्किएर सामुदायिक स्कुलमा भर्ना हुने विद्यार्थीको संख्या अर्घाखाँचीमा पनि बढ्दो छ । मालारानी–५ बाँगीकी विमला भुसालले छोरी अनिशालाई कक्षा १ र २ मा बुटवलको निजी स्कुलमा पढाइन् । कोभिड–१९ का कारण घरमा आएकी उनले अनिशालाई ३ कक्षामा शान्ति मावि आरुखोरमा भर्ना गरिन् । सहरमा खर्च महँगो र कोरोनाका कारण जोखिम भएकाले गाउँ फर्किएको उनले बताइन् । तल्लो कक्षामा बुटवल, सन्धिखर्कका निजी स्कुल छाडेर गाउँकै स्कुलमा भर्ना हुने विद्यार्थी अहिले बढिरहेका छन् । कोरोना संक्रमणबाट जोगिन आएका अभिभावक आफ्ना छोराछोरीलाई गाउँकै निजी र सामुदायिक स्कुलमा भर्ना गर्न थालेका छन् ।

सहरमा डेराभाडा, खाने खर्च, पानी सबै किन्नुपर्छ । गाउँमा आफ्नै घरमा बस्ने, खेतबारीमा अन्न खेती गरेर छोराछोरीलाई गाउँकै स्कुलमा पढाउँदा धेरै खर्च बचत हुने अभिभावक वसन्ता घिमिरेले बताइन् । ‘गाउँ र सहरका स्कुलमा पढाइ उस्तै उस्तै हो,’ उनले भनिन्, ‘सहरमा कोठाभाडा, खाने खर्च जोहो गरेर मासिक रूपमा छोरीको बैंक खातामा कोष जम्मा गरिदिन्छु । छोरालाई पनि गाउँमै पढाउँछु ।’ शान्ति माविका प्रधानाध्यापक मानबहादुर पाण्डेले बुटवल र सन्धिखर्कका बोर्डिङ स्कुलमा पढ्ने विद्यार्थी यहाँ भर्ना हुन आएकाले भर्ना अवधि एक साता थपिएको बताएका छन् । अहिलेसम्म २० जना विद्यार्थी सहरबाट आएर यहाँ भर्ना भएको उनले बताए । विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमसँगै कम्प्युटर इन्जिनियरिङसमेत पढाइ हुन्छ । छत्रदेव गाउँपालिकाका सबै स्कुलमा अंग्रेजी माध्यममा पढाइ सुरु भएको छ ।

यहाँको बल्कोटस्थित महेन्द्र विद्याबोध माविमा निजी छाडेर १० जना विद्यार्थी भर्ना भए । विगतका वर्षमा सामुदायिकका केही विद्यार्थी निजीमा जान्थे । ‘अहिले निजीका विद्यार्थी सामुदायिकमा भर्ना हुन आएका छन्,’ महेन्द्र विद्याबोध माविका प्रधानाध्यापक डिल्लीराज भुसालले भने, ‘अब किताब वितरण गर्दैछौं, कोरोनाको अवस्था हरेर कक्षामा पढाउने वा अनलाइन र चौरमा पढाउने भनेर छलफल गर्दैछौं ।’ अघिल्लो कोरोनाका बेला जिल्लाका सबैजसो स्कुलले भौतिक दूरी राखेर चौर, बारी र जंगलमा पढाएका थिए । गाउँका सबै विद्यार्थीका घरमा इन्टरनेट पहुँच सहज छैन । त्यसैले अनसाइनको साटो चौरमै पढाउने तयारी रहेको उनले बताए । २०७१ सालमा ८ सय ७१ जना विद्यार्थी रहेको पश्चिम नवलपरासीको महाकवि देवकोटा माविको वार्षिक नतिजा जम्मा १९ प्रतिशत थियो । जिल्लाकै खराब नतिजा दिने विद्यालयमा पर्ने यो विद्यालय अहिले लुम्बिनी प्रदेशकै उत्कृष्ट सामुदायिकमा पर्छ । अघिल्लो शैक्षिक सत्रमा यहाँ २ हजार १ सय ९ जना विद्यार्थी थिए । विद्यालयमा आफ्नै स्वास्थ्यकर्मी छन् । खेलकुद, व्यायामदेखि अतिरिक्त क्रियाकलाप नियमित गराइन्छ । सीमित संख्यामा भर्ना लिने भनिए पनि विद्यार्थीको चाप हुने गरेको छ । चालु शैक्षिक सत्रमा पनि विद्यार्थीको चाप बढ्दो छ ।

देवकोटाका विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष ज्ञानहरि अर्यालका अनुसार शैक्षिक गुणस्तर राम्रो भएको, सवारी साधनको उपलब्धता र सस्तो शुल्कमा निजीसरह अंग्रेजी माध्यमको अध्यापन हुने भएपछि अभिभावक र विद्यार्थीको आकर्षण सामुदायिकमा बढेको हो । ‘सरकारी विद्यालयमा शैक्षिक गुणस्तर हुँदैन भन्ने भ्रमलाई हामीले चिरेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : असार २३, २०७८ १०:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×