हुलाक बचत हिनामिना : १७ सय बचतकर्तालाई साँवा नै गुम्ने चिन्ता- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

 हुलाक बचत हिनामिना : १७ सय बचतकर्तालाई साँवा नै गुम्ने चिन्ता

करिब ५ करोड रूपैयाँ अनियमितता मुद्दा विचाराधीन   
बचतकर्ताको रकम के हुने भन्नेमा कर्मचारी नै अन्योलमा 
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — बझाङको जयपृथ्वी नगरपालिका–४ विउराडीका ७५ वर्षीय धनु पाध्या र उनकी ७० वर्षीया श्रीमती दमका बिरामी छन् । वर्ष दिनदेखि ऋण सापट गरेर खाँदै आएका उनीहरूको घरमा अन्न सकिएको छ । उपचार, खाद्यान्नलगायतमा गरी एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी ऋण लागेको छ । उधारो तिर्नु नपर्ने पसल छैन । ‘अब त ऋण र उधारो दिनेले पनि पत्याउन छाडिसके । हाम्रो उद्धार गर्नुपर्‍यो सर,’ जिल्ला हुलाक कार्यालयका प्रमुख राजेन्द्र बोहरालाई हात जोड्दै धनुले आग्रह गरे । 

बझाङको जिल्ला हलाक कार्यालयमा बचत फिर्ता माग्‍न आएका सेवाग्राही । तस्बिरः वसन्तप्रताप सिंह/कान्तिपुर

धनुले कार्यालय प्रमुख बोहरासँग कुनै आर्थिक सहयोग वा चन्दा भने मागेका होइनन् । आफूले हुलाक बचत बैंकमा जम्मा गरेको रकम मागेका हुन् । पाध्याले बुढ्यौलीका कारण खेतीपातीको काम गर्न नसक्ने भएपछि चार वर्षअघि भएको सबै जग्गा बेचेर आएको नौ लाख रुपैयाँ हुलाक बचत बैंकमा जम्मा गरेका थिए । अन्य बैंकभन्दा ब्याज पनि राम्रो पाइने भएकाले बुढेसकालको गुजारा चल्ने सोचले उनले यसो गरेका थिए । तर, सोचे जस्तो भएन ।

एक वर्षयता उनी सातामा २/३ पटक डेढ घण्टा पैदल हिँडेर हुलाक कार्यालय पुग्छन् । आफ्नो रकम फिर्ताका लागि कर्मचारीलाई हात जोड्छन् । बुढेसकालमा आफूहरू बेसहारा भएको पीडा पोख्छन् । अनि कर्मचारीको ‘पैसा आएको छैन’ भन्ने जवाफ सुन्छन् र हरेक पटक बूढो ज्यान लतार्दै रित्तो खल्ती स्वाँ–स्वाँ गर्दै विउराडीको उकालो नाप्छन् । ‘ज्येष्ठ नागरिकलाई सयकडा सात (वार्षिक ७ प्रतिशत) ब्याज आउँछ, सबैले हुलाकमा जम्मा गर्दा राम्रो हुन्छ भने । ६० हजार जति ब्याज आए बूढाबूढीलाई खान पुगिहाल्ला । बुढेसकालमा बसिबसी खाउँला सोचेको थिएँ,’ धनुले भने, ‘यहाँ त आफ्नै पैसा पनि पाइएको छैन ।’

तलकोट गाउँपालिका ३ बस्टीकी केशु देवी रोकाया पनि साताको एकपटक हुलाक पुगेकै हुन्छिन् । गाउँकै सडक निर्माणको काममा मजदुरी गरी कमाएको ३० हजार रुपैयाँ उनले आपत्मा काम लाग्ने आशामा हुलाकमा बचत गरेकी थिइन् । घरमा बच्चाहरूको कापी किन्न, रासन र नुन–तेलको समस्या भएपछि उनले रकम झिक्न खोजेकी थिइन् तर अहिले पैसा छैन पछि आउनू भन्दै फर्काइयो । पैसा आयो कि भनेर बुझ्न १७ किलोमिटर टाढाको गाउँबाट जिपमा पटक–पटक सदरमुकाम चैनपुर आउजाउ गर्दा उनको ५ हजार रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ । ‘आफ्नै धनले आफैंलाई दुःख दियो । जतिचोटि गए पनि रित्तै हात फर्काउँछन् । हुलाकमा पैसा राखेर ठूलो गल्ती भएछ,’ उनले भनिन् ।

८ कक्षा पढिरहेका मस्टा गाउँपालिका–१ का १४ वर्षीय विशाल थापाले ५ कक्षा पढ्दादेखि नै बिदाको दिन माछा मारेर, खाजाको रकम बचाएर हुलाक बचत बैंकमा १० हजार रुपैयाँ जम्मा गरिसकेका थिए । उनलाई पनि पहिलेको बचत फिर्ता नहुनेमा चिन्ता लागेको छ । ‘अहिले हुलाकमा जाँदा बचत गर्न मिल्दैन भन्छन् । पहिला जम्मा गरेको रकम फिर्ता दिनुस्भन्दा पनि दिएका छैनन्,’ उनले भने ।

उनीहरू जस्तै जिल्लामा हुलाक बचत बैंकबाट पीडित सबैजसो गाउँमा छन् । कर्मचारीले नै रकम हिनामिना गरिदिएपछि हुलाक बचत बैंकमा जम्मा गरेका १७ सय १ जनाको ५ करोड ७८ लाख ६४ हजार रुपैयाँ अलपत्र परेको छ । अधिकांश बचतकर्ता हिंसापीडित र न्यून आय भएका ग्रामीण महिला, ज्येष्ठ नागरिक तथा बालबालिका छन् । उनीहरू दिनहुँजसो हुलाक कार्यालय पुगेर आफूले जम्मा गरेको रकम कहिले आउँछ भनेर सोध्छन् । सेवाग्राहीलाई रित्तै फर्काउनुपर्दा कार्यालयका कर्मचारी पनि दिक्क भइसकेका छन् । जिल्ला हुलाक कार्यालयका कर्मचारी यज्ञराज खत्रीले फेसबुकमा स्टाटस नै पोस्ट गरे । ‘सरकार ! सेवाग्राहीलाई फर्काउँदा, फर्काउँदै थाकिसकें । कि त मेरो सरुवा अन्तै गरिदेऊ, होइन भने जनताको पैसा फिर्ता गरिदेऊ,’ उनले भनेका छन्, ‘कोही खानलाई पैसा छैन, बालबच्चा भोकै छन् भनेर आउँछन् । कोही परिवारका सदस्य अस्पतालमा सिकिस्त छन्, उपचार खर्च छैन भनेर रुँदै आउँछन् ।’ उनले धेरै समस्या भएका कतिपयलाई व्यक्तिगत रूपमा खर्च दिएरसमेत पठाउने गरेको बताए ।

कसरी भयो हिनामिना

हुलाक बचत बैंकले आर्थिक वर्ष २०७०/७१ मा बझाङमा सेवा सुरु गरेको थियो । आकर्षक ब्याज पाउने विज्ञापनसहित हुलाकले बचत गर्न अनुरोध गरेपछि स्थानीय बासिन्दा खास गरी न्यून आय भएका, महिला, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक यसतर्फ आकर्षित भए । पहिलो वर्षमै ३ करोड ४९ लाख ७८ हजार रुपैयाँभन्दा बढी जम्मा भयो । जब बचतकर्ताको भीड लाग्न थाल्यो । उनीहरूको बचतमाथि कार्यालय प्रमुखसहितका कर्मचारीले आँखा लगाउन थाले । तत्कालीन कार्यालय प्रमुख रणबहादुर कडायत र खरिदार शिवराज उपाध्यायले पहिलो वर्ष नै ७४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी हिनामिना गरे । ‘कार्यालयको लेजरमा बचत गरेको भनेर देखाउँदा रहेछन् तर रकमचाहिँ आफैं राख्दा रहेछन्,’ जिल्ला हुलाक कार्यालय प्रमुख राजेन्द्र बोहराले भने, ‘हरेक दिन बैंकमा जम्मा गर्नुपर्ने पैसा आफैंले राखेर बाहिर ब्याजमा लगाउनुका साथै घरजग्गा खरिद गर्दा रहेछन् ।’ बचत फिर्ता वा ऋण माग्न आए पनि खल्तीबाटै दिएर बैंक चलाउने गरेका कडायत र उपाध्यायले चार वर्ष (२०७०/७१ देखि २०७४/०७५ सम्म) जम्मा गरेको ५ करोड ७८ लाखमध्ये ४ करोड ९५ लाख रकम अपचलन गरेको पाइएको छ ।

उनीहरूका बारेमा थाहा पाएपछि बचतकर्ताले २०७५ अन्तिमतिर अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा उजुरी गरे । अख्तियारको अनुरोधमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले गरेको प्रारम्भिक छानबिनमा कार्यालय प्रमुख कडायत र खरिदार उपाध्यायले हचुवाका भरमा खाता व्यवस्थापन गरेको, दैनिक बैंकमा जम्मा गर्नुपर्ने रकम तहबिल (व्यक्तिकै जिम्मा) मा राखेर अपचलन गरेको र केन्द्रीय धरौटी खातामा जम्मा भएको रकमसमेत अपचलन गरेर उल्टै बचत बैंक घाटामा गएको विवरण पेस गरेको पाइएको थियो । तत्कालीन सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामबहादुर थापाले अख्तियारमा पेस गरेको प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘जनताले जम्मा गरेको रकमको सुरक्षा गर्नुपर्ने र सहुलियत दिनुपर्ने निकायका कर्मचारीले रकम अपचलन गरी उल्टै घाटा भएको भनिएकाले यहाँ व्यापक अनियमितता भएको देखिन्छ । सो सम्बन्धमा थप छानबिन गरी आयोगबाट कारबाहीको पहल होस् ।’

यही प्रतिवेदनका आधारमा आयोगको टोलीले बझाङ पुगेर छानबिन गर्दा कडायत र उपाध्यायले ४ करोड ९५ लाख अनियमितता गरेको ठहर गर्दै विशेष अदालतमा मुद्दा दर्ता गर्‍यो । छानबिनका क्रममा विशेष अदालतले २०७६ माघ २४ मा नियन्त्रणमा लिइएका अभियुक्तद्वयमध्ये तत्कालीन कार्यालय प्रमुख रणबहादुर कडायतसँग १५ लाख र खरिदार शिवराज उपाध्यायसँग १२ लाख धरौटी लिएर १८ दिनपछि (२०७६ फागुन १२) रिहा गरेको थियो । विशेष अदालतको यो निर्णयप्रति भने हुलाकका कर्मचारी पनि आश्चर्यमा परेका छन् । ‘पाँच करोड भ्रष्टाचार गर्नेलाई २७ लाख धरौटी लिएर छोडिएको छ । कसरी यस्तो आदेश भयो, हामी अचम्ममा परेका छौं,’ हुलाक कार्यालय प्रमुख बोहराले भने ।

बचत के हुन्छ ?’

बचत रकम हिनामिना गरेका कर्मचारीको मुद्दा अदालतमा विचाराधीन छ । आरोपित धरौटीमा छुटेकै एक वर्ष नाघिसकेको छ । तर बचतकर्ताहरूको रकम के हुनेबारे कर्मचारी पनि अन्योलमा छन् । ‘सरकारी निकायमा जम्मा गरेको जनताको रकम सुरक्षा गर्ने जिम्मा राज्यको हो । बचतकर्ताको रकम तोकिएको ब्याजसहित फिर्ता गर्नुपर्छ भनेर हामीले पटक–पटक माथिल्ला निकायमा अनुरोध गरिरहेका छौं,’ कार्यालय प्रमुख बोहराले भने, ‘केन्द्रमा सम्पर्क गर्दा हिनामिना गर्ने कर्मचारीबाट असुल गरेर फिर्ता गर भन्छन् । हामीले कसरी गर्ने ?’ उनले २०७५ सालदेखि नै बचत बैंकको कारोबार अवरुद्ध भएकाले बचतकर्ता मर्कामा परेको बताए ।

जिल्लाका मात्रै होइन केन्द्रीय कार्यालयका कर्मचारी पनि रकम फिर्ताबारे अन्योलमा छन् । हुलाक सेवा विभागअन्तर्गतको केन्द्रीय धनादेश कार्यालय प्रमुख जानुका सुवेदीले बचतकर्ताले कहिले रकम फिर्ता पाउँछन् भन्ने यकिन नभएको बताइन् । ‘कर्मचारीले हिनामिना गरे पनि जनताको रकम फिर्ता गर्ने दायित्व राज्यको हो,’ उनले भनिन्, ‘हामीले यो रकम फिर्ता गर्नेबारेमा पटक–पटक हुलाक सेवा विभाग, सूचना सञ्चार तथा प्रविधि मन्त्रालयमार्फत अर्थ मन्त्रालयमा लेखेर पठाएका छौं । अर्थबाट कुनै जवाफ आएको छैन ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७७ ०८:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मचानमा सशस्त्र प्रहरी

कोरोना महामारी सुरू भएपछि सीमाको निगरानी गर्न सशस्त्र टोलीलाई हात्ती धपाउने मचानमा खटाइएको थियो
पर्वत पोर्तेल

बाहुनडाँगी, झापा — हात्ती धपाउने सहजताका लागि दशकअघि सरकारले पक्की मचान बनाएको थियो । कोरोना महामारीअघि बाहुनडाँगीवासी ढुक्कसाथ मचान (टुङ) मा बस्थे । अहिले यहाँ सशस्त्र प्रहरीको सानो टुकडी बस्छ ।

‘मचानमै बसेर दिनरात ड्युटी गर्छौं,’ बजारपूर्वको मचानमा ड्युटी गरिरहेका सशस्त्र प्रहरी जवान सन्तराज लिम्बूले भने, ‘खाना बीओपीमा खान्छौं, ड्युटीका लागि पुनः मचानमै आउँछौं ।’ कोरोना महामारी सुरु भएपछि सीमाको निगरानी गर्न सशस्त्रको टोलीलाई मचानमा खटाइएको थियो । खुला सिमानामा हुन सक्ने अवाञ्छित गतिविधि निगरानीका लागि सिमानामै रहेको मचानमा थप सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको सशस्त्र प्रहरी बल नम्बर २ हेडक्वार्टरका एसपी रमेशकुमार पाण्डेले बताए । ‘कोभिडको समयमा अस्थाथी रूपमा राखिएको हो । केही टोली अहिले पनि टुङमै छन्,’ उनले भने ।

बाहुनडाँगीको तिरिङ नाका, भारतको नक्सलबारी जोड्ने बजारपूर्वको मूल नाका र माता चोकपूर्वको नाकामा सशस्त्र प्रहरी मचानमै बस्छन् । तिरिङ नाकामा ५/६ जना छन् भने बजारपूर्वको नाकामा ५ र माता चोकपूर्व १० जना जनशक्ति परिचालित छन् । सबै प्रहरीलाई कोभिडको समयमा नाकाको निगरानीका लागि राखिएको एसपी पाण्डेले बताए । ‘बजारपूर्वको नाकामा तीनवटा सीसीक्यामेरासमेत जडान गरिएको थियो, त्यही भएर उनीहरूलाई राखिएको हो,’ उनले भने । टहरा बनाएर राख्दा हात्तीले आक्रमण गर्न सक्ने सम्भावना भएकाले मचानमा राखिएको उनले बताए ।

सीमा सुरक्षामा खट्दै आएको अर्धसैनिक बल सशस्त्र प्रहरीले झापाका सीमावर्ती नाकामा धमाधम बीओपी स्थापना गर्दै छ । गत आइतबारमात्रै पाँच सीमावर्ती नाकामा एकैपटक बीओपी उद्घाटन गरिएको थियो । मेचीनगर–५ को नकलबन्दा, मेचीनगर–१ को तिरिङ, भद्रपुर–३ को महेशपुर, दक्षिणी झापाको पन्थापाडा र गौरादहको आमगाछी क्षेत्रमा बीओपी निर्माण गरिएको हो । १ नम्बर बराह वाहिनी मुख्यालय सुनसरीका डीआईजी वंशीराज दाहालले यो वर्ष झापामा ९ वटा बीओपी स्थापना गरिसकिएको बताए ।

झापामा १ सय ४४ किलोमिटर खुला सीमा क्षेत्र छ । दक्षिण भेगतिर भारतको बिहार र पूर्वी भेगमा पश्चिम बंगाल राज्यसँग सीमा जोडिएको छ । खुला सीमाका कारण नेपाली सुरक्षाकर्मीलाई अपराध नियन्त्रण तथा तस्करी नियन्त्रणमा चुनौती हुँदै आएको थियो । डीआईजी दाहालले सीमा सुरक्षाका लागि थप निगरानी बढाउन बीओपी स्थापना गरिएको बताए । यसअघि बाहुनडाँगी, पृथ्वीनगर, केचना, घेराबारी, भागडुब्बा, कुञ्जीबारी, गौरीगन्ज र टाघनडुब्बामा बीओपी स्थापना भइसकेको छ । तीन वर्षभित्र झापाका ३७ नाकामा बीओपी स्थापना गर्ने सरकारको लक्ष्य रहेको डीआईजी दाहालले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७७ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×