वेतबाँस काट्न घुइँचो- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वेतबाँस काट्न घुइँचो

गणेश चौधरी

टीकापुर — वेतबाँस काट्न पुगेका उपभोक्ताका कारण कैलालीको सत्ती कर्णाली सामुदायिक वन क्षेत्रमा मेला लागेजस्तै देखिएको छ । सामुदायिक वनले एक महिनाका लागि वेत काट्न खुला गरेसँगै उपभोक्तको भिड लागेको हो ।

दैनिक करिब तीन सयको संख्यामा उपभोक्ताहरू वेत काट्न वन पुग्ने गरेको वन कार्यालयका कार्यालय सचिव देवीराम भण्डारीले बताए ।‘केही दिनअघिबाट वेत काट्न सुरु भएको हो,’ उनले भने, ‘धेरैजसो उपभोक्ताको मुख्य पेसा कृषि हो । अहिले फुर्सदको समय भएकोले उनीहरू वेत काटेर आर्थिक आम्दानीमा जुटेका हुन् ।’


सामुदायिक वनले प्रतिकिलो नौ रुपैयाँका दरले वेत काटेको ज्याला तोकेको छ । एक जनाले दैनिक एक क्विन्टलसम्म वेत काट्ने गरेका उनी बताउँछन् ।वेत काट्न जाँदा आकर्षक ज्याला पाइने भएकोले भारतमा ज्याला मजदुरी गर्दै आएकाहरू पनि यतिबेला घर फर्केका छन् । हालै मात्र घर फर्केका रामबहादुर जैशीले भारतमा काम गर्दाभन्दा वेत काटेर बढी आम्दानी हुने बताए । उनले भने, ‘वेत काट्ने समय भएपछि यता आएँ । कटाइ नसकुन्जेल यतै यही काम गर्छु ।’


सामुदायिक वनमा चार वटा प्लट बनाइ वेतबाँस रोपिएको छ । बर्सेनि एउटा प्लटको वेत कटानी गर्ने गरिएको छ । यो वर्ष करिब ५० हेक्टर क्षेत्रफलमा रहेको वनमा कटानी हुने उपभोक्ताहरू बताउँछन ।

वेत काटेवापत एक साताभित्र सामुदायिक वनले ज्याला दिने गरेको छ । बर्सेनि करिब ३५ लाख रुपैयाँसम्म कटानीमा खर्च हुने सामुदायिक वनका अध्यक्ष धनसिंह साउदले बताए । ‘कटानीका लागि वनले धेरैलाई रोजगारी दिएको छ,’ उनले भने, ‘उपभोक्तालाई वेतबाँसबाट सामग्री बनाउने तालिम दिएर पनि रोजगार बनाएका छौं ।’


सत्ती कर्णाली सामुदायिक वनलाई नेपालको सबैभन्दा ठूलो वेत वन मानिन्छ । यहाँको वेत भारतमा पनि निर्यात हुने गरेको छ । अध्यक्ष साउदका अनुसार सामुदायिक वनले गत वर्ष करिब ११ सय क्विन्टल वेत भारत निर्यात गरेको थियो । यसबाट ७० लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको उनले बताए ।

कर्णाली नदीको कटानमा परेको कैलालीको दक्षिणपूर्वी क्षेत्रको बालुवा मात्र थुप्रिने जमिनलाई स्थानीय उपभोक्ताहरूको पहलमा २०५१ सालमा वेतको वनका रुपमा विकास गरिएको हो ।


दुई सय ९८ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस सामुदायिक वनका करिब १३ सय उपभोक्ता छन् । वेतको बिक्रीबाट भएको आम्दानी यहाँको भौतिक विकास निर्माण र अन्य क्षेत्रमा खर्च गरिँदै आएको साउदले बताए । बाढीले क्षति पुर्‍याएका बेला बस्ने सेल्टरदेखि शिक्षा र स्वास्थ्यमा वनले विगत २५ वर्षदेखि लगानी गर्दै आएको उनको भनाइ छ ।


आयआर्जनका लागि तालिम


न्यून आय भएका उपभोक्ताहरूको रोजगारीका लागि वनले वेतबाट उत्पादन हुने फर्निचरका सामाग्रीहरू बनाउने तालिम पनि सञ्चालन गर्दै आएको छ । वेतबाँसका सामग्री उत्पादनका लागि यो वर्ष ५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको वनका सचिव मनिराम ढुंगानाले बताए । उनले भने, ‘निशुल्क रुपमा दैनिक डेढ सय खाजा भत्ता दिएर तीन महिना तालिम दिइरहेका छौं ।’ उनका अनुसार वनले तालिमप्राप्त गर्नेलाई रोजगारीको ग्यारेन्टीसमेत गरेको छ ।


उनले भने, ‘कुर्सी, बास्केट, फूलदानी, डोकाजस्ता दैनिक प्रयोगमा आउने हलुका र टिकाउ सामग्री उनीहरूले आफैं बेचे पनि हुन्छ । अरु ठाउँमा बिक्री भएन भने वनले किनिदिने गरेको छ । जति सक्छौ बनाउनुस्, वनले किन्छ भनेका छौं ।’


उत्पादित सामग्री सामुदायिक वनले धनगढी, नेपालगञ्ज, काठमाडौमा बिक्री गर्छ,’ ढुंगानाले भने, ‘सुरुमा वेतबाँसका सामग्रीको बजार नभए पनि अहिले यसको माग बढ्दै गएको छ ।’ वेतका सामानहरू स्थानीय स्तरमा पनि र भ्रमणमा आउने पर्यटकहरूले पनि खरिद गर्ने गरेको वन अध्यक्ष साउद बताउँछन् ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७६ ११:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सातासम्म ‘होरी’

गणेश चौधरी

टीकापुर — पुरुषहरू ढोल बजाउँदै छन् । त्यसकै तालमा महिला र पुरुष समूह हाते रुमाल हल्लाउँदै मौलिक पोसाकमा ‘होरी’ नाच्दै छन् । कैलालीको कठरिया थारु समुदायका घर आँगनमा यतिबेला होरी नाचको रौनक छाएको छ ।

होलीका दहनपछि सुरु हुने यो नाच कम्तीमा एक सातासम्म चल्ने जोशीपुर गाउँपालिका–३ लक्कडका गुरुवा हरिसिंह कठरियाले बताए । ‘गाउँका देउताको पूजापाठ गरी नाच सुरु हुन्छ,’ उनले भने, ‘गाउँका सबैका घरमा गएर यो नाच देखाउँछौं ।’

हिन्दू समुदायका अन्य जातिले मान्ने होली पर्व सकिए पनि कठरिया थारुहरूको होरी भने अझै चलिरहेको छ । यो समुदायले होलिको आठौं दिनसम्म ठार्मा, मिचुवा, छुट्टा र खिचडी होरी नाच नाच्ने गरेको असबहादुर कठरियाले जानकारी दिए । उनले भने, ‘आठौं दिनमा मात्र हामी होलीको रङ अबिर तथा हिलो खेल्छौं । अरु दिन नाचमै व्यस्त रहन्छौं ।’ घरघरमा होरी नाच्न जाँदा प्रत्येक घरकाले आफ्नो गच्छेअनुसार चामल तथा नगद दानदक्षिणा दिने उनले सुनाए ।

असबहादुरका अनुसार आठौं दिनमा गाउँको देउथानमा गुरुवाले पूजापाठ गर्छन् । संकलित रकम र चामलबाट होरी नाच सकिएको अवसरमा खानपान गरी रमाइलो गरिन्छ । सामान्यतया गाउँमा मात्र यो नाच नाचिने भए पनि अरु गाउँकाले पनि होरी नाच्न बोलाएमा जाने गरेको कठरिया थारुहरू बताउँछन् ।

कठरिया थारुहरूका लागि यो नाच प्रमुख भएको जोशीपुर गाउँपालिका–३ का वडाध्यक्ष किशोर कठरियाले बताए । धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको यो नाचका बारेमा नयाँ पुस्ताले भने खासै चासो नलिएको उनको भनाइ छ । उनले भने, ‘नयाँ पुस्ता आधुनिक हिन्दी र नेपाली गीतमा रमाउने गरेको पाइन्छ ।’ कठरिया समुदायको बसोबास रहेको कैलाली, कञ्चनपुर र बर्दिया लगायतका जिल्लामा यो नाच नाचिने गरेको उनले जानकारी दिए ।

सुदूरपश्चिम सरकारले कैलाली र कञ्चनपुरमा बसोवास गर्ने रानाथारु समुदायको ‘खखडेहरा’ पर्वका अवसरमा मंगलबार दुवै जिल्लामा बिदा दिने निर्णय गरेको छ ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७६ ११:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×