कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पुस्तौंदेखि फिरन्ते व्यापार

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पिठ्युँमा कपडाको भारी । घर घर चहार्दै हिँड्ने । दिनभरि गाउँ डुलेर साँझ डेरामा फर्किने । फर्किंदा कपडाको भारी कहिले घटेको हुन्छ, कहिले जस्ताको त्यस्तै । करिब एक दशकदेखि जुम्ला सिंँजाका रतनसिंह बोहोरा यस्तै काममा छन् । उनी अरुबेला भन्दा पनि हिउँदमा न्याना खालका लुगाकपडा बोकेर बिक्री गर्न गाउँ चहार्दै हिँड्‌ने गर्छन् । त्यसैबाट घर परिवारको गुजारा चलाउँदै आएका छन् ।

मंसिरमा घरबाट निस्कने उनको फिरन्ते व्यापार फागुनसम्म चल्छ । काठमाडौं र भारतका विभिन्न ठाउँबाट तन्ना, कम्बल, ब्ल्यांकेट र फाइबर आदिका कपडाहरू ल्याएर उनी गाउँगाउँमा बिक्री गर्छन् । घरमै छानीछानी किन्न पाउने भएकाले ग्राहक पनि खुसी हुन्छन् । ‘सानैदेखि यही पेसामा लागेँ, अहिले पनि यसमै छु,’ आइतबार बिहान कञ्चनपुरको गड्डाचौकी क्षेत्रमा कपडा बेच्दै हिँडेका बोहराले भने, ‘तीन/चार महिना डुलेर घर खर्च चलाउन ठिक्क हुन्छ ।’ उनका अनुसार मंसिरमा घर छाडेर हिँडेपछि फागुनमा फर्किंदा एक/डेढ लाखसम्म बचत हुन्छ । यसैले घर परिवारको खर्च चलाउने गरेको उनले बताए ।


पुस/माघको कठ्यांग्रिदो चिसो । अनि शीतलहरले बाहिर निस्कनै नसकिने हुन्छ । हुस्सुले आंँखै अगाडि पनि देख्न गाह्रो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा पनि न्यानो खालका लुगा कपडा बिक्री गर्नेहरू घरघरै पुगिरहेका हुन्छन् । उनीहरू एक ठाउँमा डेरा बनाएर त्यसैको वरिपरिको बस्तीमा घुम्ने गर्छन् । बिहान झिसमिसेमै खाना खाएर निस्कने उनीहरू साँझ अबेर मात्रै डेरामा फर्किन्छन् । कतिपयले त खाना पनि डुल्ने क्रममै खान्छन् ।


‘हाम्रो र बुवाबाजेका पालादेखि यस्तै पेसा व्यवसाय चलेको छ,’ कालिकोटको पताला गाउँपालिका–५ का ५२ वर्षीय गौरीदत्त जोशीले भने, ‘हिउँदमा मात्रै हो हाम्रो कारोबार चल्ने ।’ उनका अनुसार बुवा बाजेका पालामा उनी कपडाहरू बिक्री हुन्थे । कतिपयले तिब्बतबाट समेत ल्याएर बिक्री गर्थे । तर अहिले त्यो चलन छैन । फाइबरका कपडाहरूको चलनचल्ती बढी भयो । यसबाहेक ब्ल्यांकेटको माग पनि बढी छ । त्यही भएर उनी पनि काठमाडौं र भारतको हरियाणा राज्यको पानीपतबाट कपडा ल्याएर यहाँ बिक्री गर्छन् ।


जोशीले करिब दुई दशकसम्म भारतको बद्रीनाथ, केदारनाथ र श्रीनगर लगायतका क्षेत्रमा यस्तै व्यवसाय गरेका थिए । त्यहांँ त उनी बाह्रै महिना यस्तो काम गर्थे । नेपाल फर्केपछि पनि उनले यही कामलाई निरन्तरता दिएका छन् । जोशीकै सहयात्री छन् उनकै छिमेकी ५५ वर्षीय जयप्रसाद भण्डारी । उनलाई भने नेपालमै यो पेशा गर्न लागेको १५ वर्ष भयो । साथीभाइसँगै यो काममा लागेका उनलाई अहिले भने अम्मल नै भएको छ । उनी पनि कात्तिकतिर काठमाडौं र पानीपत पुग्छन् । त्यहाँबाट ल्याएको कपडा महेन्द्रनगर आसपासका गाउंँमा विक्री गर्न निस्कन्छन् । फागुनअगावै कपडा बिक्री गर्न सक्यो भने फेरि ल्याउँछन् ।


हिउँद सुरु भएपछि हुम्ला, जुम्ला, मुगु र कालीकोटलगायतका जिल्लाबाट यसरी फिरन्ते व्यापार गर्नेहरू कपडा बोकेर गाउँ/गाउँमा पुग्ने गर्छन् । कञ्चनपुरमा मात्रै सयभन्दा बढीले यसरी व्यापार गरिरहेका छन् । पछिल्लो समय ग्रामीण भेगमा पनि बजारहरू विस्तार हुन थालेपछि फिरन्ते व्यापार घट्दो अवस्थामा छ । एक दशक अघिसम्म पनि एक सिजनमा एक व्यापारीले ५/६ लाख सम्म बचत गर्थे । कपडा पनि धेरै बिक्री हुन्थे । तर अहिले कपडा पनि खासै बिक्री हुँदैनन् । बचत पनि एक/डेढ लाख मात्रै हुन्छ । त्यही भएर अबको पुस्ताले फिरन्ते व्यापार छाड्दै गएको भण्डारीले बताए । प्रकाशित : माघ १, २०७६ १०:११

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मनबाट हटेन माघी

थारु समुदाय तीव्र बस्ती विकाससँगै भीडमा खुम्चिए पनि माघीको रौनक भने अहिले पनि उस्तै 
चाँदनी कठायत

(वीरेन्द्रनगर) — सुर्खेत उपत्यकामा थारू जाति अन्य जातिभन्दा झण्डै २४ वर्ष जेठो मानिन्छन् । २००० सालमा दाङबाट थारू बसाइँ सरेर उपत्यकामा बस्न थाले, जति बेला अन्य जातिका मान्छेहरू औलोको डरले उपत्यकाको डाँडाकाँडातिर बस्थे । २०२४ सालमा औलो उन्मूलन भएपछि मात्र उपत्यकामा अन्य जातिको बसाइँ सुरु भएको हो ।

अहिले सुर्खेत उपत्यका विभिन्न जाति, वर्ग र समुदायको साझा फूलबारी भएको छ । यसको प्रभावस्वरुप उतिबेलाका भूमिपुत्र थारु समुदाय उपत्यकाको केन्द्र भागबाट सीमान्तकृत भएका छन् । उनीहरूको माघी–संस्कृति उत्तिकै जीवन्त छ । ‘अनेक संस्कृतिबीच हाम्रो संस्कृति पनि बाँचिरहेको छ,’ थारु अगुवा जग्गुलाल चौधरी भन्छन्, ‘कहिलेकाहीँ थारुहरूको चाड भनेर हेपिएको महसुस हुन्छ, तैपनि हामीले हाम्रो पर्वलाई मनाइरहेका छौं ।’ कुनै समय उपत्यकामा एकछत्र राज रहेको थारुमाथि अहिले बाह्य समुदायबाट हस्तक्षेपसमेत भएको उनले बताए ।

२०६८ सालको जनगणनाअनुसार सुर्खेतमा थारूहरूको संख्या ६ हजार ६ सय ३१ रहेको छ । सुर्खेत उपत्यकामा बसोवासको सुरुवात गरेका थारु समुदाय अहिले सर्दै–सर्दै वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाको तल्लो भेगमा पुगेका छन् । बजार क्षेत्रमा थारु समुदायको बसोबास नरहेको थारु कल्याणकारी सभाका अध्यक्ष बेचुलाल चौधरीले बताए । उनका अनुसार पहिले थारु समुदाय हालको मुख्य बजार क्षेत्र रहेको ठाउँमा बस्थ्यो । अहिले नगरपालिकाको २, ३, ८, ९, १० ११ र १२ नम्बर वडामा थारुहरूको बसोबास छ । ‘विस्तारै हाम्रा पुर्खाले आफ्नो घर जग्गा गुमाए, हामी तलतिर झर्‍यौँ,’ उनले भने, ‘अहिले त जताततै अन्य समुदायको बसोबास रहेको छ ।’

तीव्र बस्ती विकाससँगै भीडमा खुम्चिए पनि माघीको रौनक भने अहिले पनि उस्तै रहेको थारूहरू बताउँछन् । वीरेन्द्रनगर–१२ का स्थानीय सञ्जुसिंह चौधरीले बरु अन्य समुदायका व्यक्तिले माघीलाई ‘थारूको चाड’ भनेर चिन्ने गरेका बताए । वीरेन्द्रनगर नगरपालिकामा थारू समुदायका ३६ वटा गाउँ छन् । थारूहरूले माघ १ गतेदेखि नयाँ वर्ष थालनी भएको मान्छन् । त्यसैले पुस मसान्तमा गत सालको सबै कारोबारको अन्त्य र माघ १ गतेदेखि नयाँ करोबारको थालनी गर्ने चलन रहेको छ ।

सोही परम्पराअनुसार माघीको पहिलो हप्ताभित्र घरका सबैजना बसेर घर व्यवहारबारे छलफल थालिसकिएको सञ्जुसिंहले बताए । ‘सामूहिक कामकाजको सम्बन्धमा छलफल गरी गाउँको नेतृत्वकर्ता बडघर, चौकीदार, गुरुवा, केसौका, चिखया चयन गरिन्छ,’ उनले भने, ‘यसको लागि सबै गाउँमा छलफल सुरु भइसकेको छ ।’ थारु समुदाय माघीसहित अटुवारी, गुरही, अष्टिम्की (कृष्णाष्ठमी), दसैं–तिहार, धान रोपेर सकिएपछि हर्धावा, धान काटेर भित्र्याएपछि तेन्द्या, होरीलगायत पर्व मनाउने गर्दछन् । उतिबेलाको सुर्खेत उपत्यका सांस्कृतिक रुपमा समेत बहुरङ्गी भएको छ । यसले थारूको दसैं (माघी)लाई ओझेलमा पारेको छैन, बरु झन्–झन् जीवन्त बनाएको छ ।

थारू कल्याणकारीणी सभाका अध्यक्ष चौधरीका अनुसार थारु जाति सोझासिधा भएकैले किनारामा पारिएका हुन् । उनीहरूलाई बाहिरबाट आएकाहरूले एक गिलास रक्सी खुवाएर जग्गा हत्याएका थिए । यसले गर्दा उपत्यकाको मुटुबाट थारूहरू किनारामा धकेलिए पनि उनीहरूको पर्वलाई भने अन्य जातजातिले पनि उत्तिकै माया गरिरहेका छन् । ‘टाठाबाठाको मायाजालमा परेर हामीले हाम्रो घरजग्गा उनीहरूको कब्जामा परेको पत्तै पाएनौं,’ उनले भने, ‘हामी जहाँ पुगे पनि हाम्रो माघी भने हामीसँगै छ ।’ पछिल्लो समय सुर्खेत उपत्यका हुने विभिन्न मेला–महोत्सवमा पनि थारु संस्कृति निकै रुचाइने उनले बताए ।

प्रकाशित : माघ १, २०७६ १०:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×