सहीछापमा सीमित छन् जनप्रतिनिधि

डीआर पन्त

डडेलधुरा — अमरगढी नगरपालिका सदस्यमा निर्वाचित भएको अढाइ वर्ष भयो । तर, धौलीदेवी नेपाली कुनै पनि निर्णय प्रक्रियामा सामेल हुन पाएकी छैनन् । निर्णय पुस्तिकामा भने धेरैपटक सहीछाप गरेकी छिन् । स्थानीय तहका विभिन्न बैठकमा बोलाउने तर निर्णय गर्ने बेला कुनै स्थान नदिई एकैपटक हस्ताक्षर मात्र गर्न महिला र सिमान्तकृत वर्गका जनप्रतिनिधि बाध्य छन् ।

‘धेरैपटक सहीछाप त गरें तर निर्णय गर्दा कसैले सोध्ने गरेको छैन,’ धौलीदेवीले भनिन्, ‘हामी नाम मात्रका जनप्रतिनिधि भयौं ।’ उनका अनुसार निर्णय भएको विषयमा समेत जानकारी दिइँदैन । ‘कहिले कर्मचारी त कहिले पदाधिकारीले सहीछाप मात्र गर्न लगाउँछन्,’ उनलेदुःखेसो पोखिन् ।


धौलीदेवीझैं संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार अधिकांश स्थानीय तहको नेतृत्व तहमा महिला र सीमान्तकृत वर्गका प्रतिनिधि निर्वाचित त भए तर निर्णय प्रक्रियामा उनीहरूको सहभागिता नगन्य छ । ‘नीतिगत विषयमा कम जानकारी भए पनि सामान्य विकास निर्माणको निर्णय गर्दा सामेल नगराइनु राज्यको समावेशी सिद्धान्त विरुद्ध हो,’ अजयमेरु गाउँपालिका उपप्रमुख कलावती भाँण भन्छिन्, ‘सहभागिताका नाममा प्रतिनिधित्व पुर्याइए पनि त्यसको सार्थक अभ्यास हुन नसक्दा संविधानको मर्ममाथि नै प्रहार भइरहेको छ ।’


बिहीबार डडेलधुरामा ग्रामीण वातावरण विकास केन्द्रले गरेको ‘महिला तथा सीमान्तकृत वर्गको नेतृत्व तथा प्रजातान्त्रिक निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता’ विषयक अन्न्तरक्रियामा सहभागी जनप्रतिनिधिले आफूहरूको औचित्यमाथि नै प्रश्न गरे । उनीहरूले सिमान्तकृत वर्ग र महिलाका लागि ल्याइएका योजनाबारे समेत आफूहरू अनविज्ञ रहने गरेको गुनासो गरे ।


‘अरुले आफ्ना लागि गरिदिएको निर्णयमा हस्ताक्षर गर्नुबाहेक कुनै काम छैन,’ अर्की जनप्रतिनिधि रमा टेरले भनिन्, ‘बैठक र कार्यक्रममा देखाउनका लागि सहभागिता बढ्यो तर निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता हुन सकेन ।’

गैरसरकारी संस्था सुशासन परियोजनाले डडेलधुराका २ स्थानीय तहमा गरेको एक हप्ते लामो अध्ययनले पनि महिला र सीमान्तकृत वर्गबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधिको अर्थहीन उपस्थिति मात्र रहेको देखाएको छ । अमरगढी नगरपालिका र नवदुर्गा गाउँपालिकामा गरिएको अध्ययनमा त्यस्ता जनप्रतिनिधि निर्णायक ठाउँमा आसिन भए पनि निर्णय गर्न नपाउने अवस्था छ । संविधानले हरेक स्थानीय तहमा महिला र सीमान्तकृत वर्गको अनिवार्य सहभागिता गराएका कारण बाध्यात्मक रुपमा मात्र उनीहरू सामेल भएको अध्ययनको निष्कर्ष छ ।


अन्य निर्वाचित जनप्रतिनिधि भने उनीहरूमा प्रतिष्पर्धात्मक र निर्णय गर्नसक्ने क्षमता कम भएका कारण यस्तो अवस्था आएको बताउँछन् । कानुनतः सहभागिता बढे पनि निर्णय गर्दा समान अवस्था बन्न नसकेको अमरगढी नगरपालिकाका प्रमुख विशेश्वर प्रसाद ओझाले स्वीकारे । उनले भने, ‘हरेक क्षेत्रमा महिला सहभागिता बढेको छ, निर्णय प्रक्रियामा अझै पूर्ण सहभागिता कार्यान्वयन हुनसकेको छैन ।’


शिक्षा र चेतनाको कमी, कानुनी ज्ञान नहुनु, विकास निर्माणका मापदण्डका विषयमा जानकारी नहुनु, घरायसी बोझ, शासनमा पहुँचवालाको एकाधिकार र अवसर नदिइनुले महिला तथा सीमान्तकृत वर्गका जनप्रतिनिधि सहीछाप गर्ने जनप्रनिधिका रुपमामात्र चिनिन थालेका हुन् । आफूहरूलाई अवसर र अगाडि बढ्न प्रेरणा दिने समान्य प्रयास समेत नगरिएकोमा जनप्रतिनिधिको गुनासो छ । प्रकाशित : पुस २१, २०७६ १२:३५

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सुदूरका पहाडमा स्क्रब टाइफस फैलिँदै

डीआर पन्त

डडेलधुरा — सुदूरका पहाडी जिल्लामा केही समययता स्क्रबटाइफसका बिरामीको चाप बढ्दै गएको छ । एक सातासम्म उपचार नपाए बिरामीको ज्यानै जोखिममा पर्ने स्वस्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् ।

सुदूर पहाडी जिल्लाको एकमात्र सुविधा सम्पन्न डडेलधुरा अस्पताल । यहाँ भदौ सुरुदेखि स्क्रब टाइफसका बिरामी बढ्न थालेका छन् । तस्बिर : डीआर/कान्तिपुर

‘१० दिनमा चेकजाँच गरिएका १ सय २० मध्ये २७ जनामा स्क्रब टाइफसको संक्रमणका बिरामी भेटिएका छन्,’ डडेलधुरा अस्पतालका प्रयोगशाला प्रमुख ईश्वरी भुसालले भने, ‘यति ठूलो संख्यामा बिरामी भेटिएको यो पहिलोपटक हो ।’

डडेलधुरा, बैतडी, दार्चुला र डोटीबाट उपचारका लागि आएका बिरामी चेकजांँच गर्दा स्क्रब टाइफसको संक्रमणले गम्भीर रुप लिन थालेको उनको भनाइ छ । भुसालले भने, ‘गत वर्ष असोज पहिलो सातासम्म ३३ जना यो रोगका बिरामी भेटिएका थिए ।’ गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष भदौ पहिलो सातामै यति ठूलो संख्यामा बिरामी भेटिनु चिन्ताको विषय भएको उनले बताए ।

‘५ देखि ७ मिटर उचाइको झाडीमा वस्ने किर्नाको टोकाइबाट यो रोगको संक्रमण फैलिने गरेको पाइएको छ,’ ३ दशकदेखि सुदूरपश्चिमको स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत डा. शुभेषराज कायस्थले भने, ‘तराईमा डेंगु फैलिए जस्तै पहाडी जिल्लामा यो प्राणघातक रोग फैलिन थालेको हो ।’

घरनजिक, खेतबारी र जंगलमा हुने झाडीमा भएका किर्नाले मुसालगायत अन्य जीवजन्तु टोकेपछि मान्छेलाई टोक्यो भने रोगको संक्रमण फैलिने गरेको डा. कायस्थले जनाए । उनले भने, ‘साता दिनसम्म पनि उपचार सुरु हुन सकेन भने स्क्रबटाइफसका बिरामीको ज्यान जान सक्छ ।’ उनका अनुसार कलेजो, फोक्सो र मिर्गौलामा संक्रमण सुरु हुनुआगावै उपचार पाउन नसक्ने विरामीलाइ वचाउन सकिदैन । ‘एक सातासम्म उपचार पाउन नसके रक्त प्रणाली नै अवरुद्ध हुने गरि संक्रमण फैलिने गरेकाले यो प्राणघातक रोग मानिन्छ,’ उनले भने ।

स्क्रब टाइफस रोग लागेमा ज्वरो आउने, मांसपेसी दुख्ने, अत्यधिक टाउको दुख्ने, पसिना आउने, खोकी लाग्ने जस्ता लक्षण देखापर्ने गरेको डडेलधुरा अस्पतालका प्रमुख डा. जितेन्द्र कंँडेलले वताए । उनले भने, ‘स्क्रब टाइफसको प्रमुख लक्षण छालामा घाउ देखिने भए पनि बढीजसो उपक्षेत्रीय अस्पताल डडेल्धुरामा लामो समयदेखि टाउको दुख्ने, आंँखाको नानी दुख्ने सुख्खा खोकी लाग्ने ज्वरो आउने लक्षणका बिरामी वढी भेटिने गरेका छन् ।’

व्यक्तिगत स्वास्थ्यमा ध्यान नदिँंदा यो रोगको संक्रमण बढ्ने भएकाले शरिर ढाक्ने गरी लुगा लगाउने, खुला ठाउंँमा शौच नगर्ने र स्क्रब टाइफसका उल्लेखित लक्षणहरूमध्ये कुनै पनि देखापरेमा तुरुन्त नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा चिकित्सकसँंग परामर्श लिनुपर्ने उनले बताए ।

डडेलधुरा अस्पतालमा उपचार गराउन आएका बिरामीबाहेक दुर्गम क्षेत्रमा यस रोगवाट प्रभाबित निकै ठूलो संख्या हुन सक्ने अनुमान स्वास्थ्यकर्मीहरूको छ । बर्खाको मौसममा घर नजिकका खेतवारीमा समेत ठूल ठूला झाडी हुने भएकाले दुर्गम गाउंँकास्वास्थ्य संस्थालाइ यस बिषयमा आवश्यक सल्लाह र जानकारी दिन आवश्यक रहेको स्वास्थ्यकर्मीहरूले वताएका छन् ।

अधिकांश बिरामी उपचारका लागि भारतका सिमावर्ती क्षेत्रमा जाने गरेकाले पनि तथ्यांकमा यस रोगका बिरामी कम देखिएका हुन । स्वास्थ्यकर्मी प्रेमवहादुर महर भन्छन्, ‘समयमै रोगको प्रकोप कम गर्ने उपायको खोजी नगरिए महामारीको रुप लिन सक्छ ।’ दुर्गमका बिरामीले ज्वरोको सामान्य औषधि खाने, लामो समयसम्म पनि ठीक नभएपछि मात्र अस्पताल पुग्ने प्रवृत्तिले पनि रोगको संक्रमण फैलिन थालेको उनले बताए ।

पहाडी क्षेत्रमा यो रोग प्रकोपको रुपमा फैलिन नदिन क्षेत्रिय स्वास्थ्य निर्देशनालयले आवश्यक पहल गरिरहेको क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशक डा. गुणराज अवस्थी बताउँछन् । प्राणघातक स्क्रवटाइफस प्रकोपका रूपमा फैलिन नदिन स्वास्थ्यकर्मी र स्वास्थ्य संस्थाहरूलाईआवश्यक निर्देशन दिइएको पनि उनले वताए ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७६ ०९:३९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×