उपचार पाउँदैनन् दुर्गमका महिला

‘रोग लाग्नेबित्तिकै उपचार गराए ठीक हुने भए पनि अन्तिम अवस्थामा आउने भएकाले ठूलै शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अवस्था छ’
कान्तिपुर संवाददाता

(बैतडी) — पाटन नगरपालिका ९ की कलावती महराको तल्लो पेट दुख्न थालेको झन्डै ५ वर्ष नाघ्न थाल्यो । रोगले च्याप्दै गए पनि उपचार गराउन कतै गइनन् । पेट दुखेको ठीक भइहाल्छ भनेर घरेलु उपचार गर्नबाहेक उनले अरू उपचार गराइनन् । पेट दुख्ने क्रम बढ्दै गए पनि उनले कसैलाई सुनाइनन् ।

ZenTravel

तल्लो पेट दुख्ने रोगको उपचार गर्न लाज मानेकै कारण उनले कसैलाई नभनेको बताइन् । चेकजाँच गराउन स्वास्थ्यचौकी जान पनि उनलाई अफ्ठ्यारो लागेको उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘नजिकै स्वास्थ्य संस्था पनि छैनन् । जान पनि अफ्ठ्यारो लाग्यो । कसरी भन्ने हो भनेर कहीं नगएको ।’ आफुहरू घरभन्दा बाहिर खासै नजाने भएकोले पनि उपचार गराउन नपाएको उनको भनाइ थियो । गाउँमा केहि समयअघि स्वास्थ्य शिविर पुगेपछि पहिलोपटक गाउँमा छिमेकी महिलाहरूसँग उपचारका लागि पाटनको सिद्धेश्वर स्वास्थ्यचौकीमा पुगेको उनले सुनाइन् ।

Meroghar


यस्तै पाटन नगरपालिका ९, कलावतीकै गाउँकी सीता भाटलाई पनि उनका जस्तै समस्या थियो । उनले पनि यस्तो पीडा झेल्दै आएको ६ वर्ष नाघिसक्यो । तल्लो पेट दुख्यो भन्दा नराम्रो ठान्ने हुन् कि भनेर कसैलाई नभनेर बसेको उनले सुनाइन् । घरपरिवारका कसैलाई पनि उनले आफ्नो दु:खाइबारे भनिनन् । बरु पीडा सहेरै बसिन् । लाज लाग्ने भएकाले कसैसँग तल्लोपेट दु:खेको कुरा नसुनाएको उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘मलाइ त लाज लायो घरमा भन्न पनि अनि उपचार गराउन मन लागेन । नजीकैको स्वास्थ्यसँस्थामा शिविर बस्दा सबैले जाऊ भनेकाले मात्र पहिलोपटक जचाउन आएकी हुँ ।’

कलावती र सीता जस्तै यहाँका महिला वर्षौंबाट रोग पालेर बसिरहेका छन् । उनीहरूले पाल्ने रोगमा तल्लो पेट दुख्ने, सेतापानी बग्ने, महिनावारीमा गडबडी, पाठेघरसम्बन्धी समस्या छन् । गाउँमा यस्ता रोग लागे लाज मानेर आफ्नै पतिसँग पनि भन्न सक्दैनन् ।

श्रीमान् र परिवारका सदस्यहरूले नराम्रो नजरले हेर्ने हुन् कि भनेर महिलाहरू भन्न नसक्ने भएको शिवनाथ गाउँपालिका ४, चौपाताकी महिला सञ्जाल अध्यक्ष राजु साउँदले बताइन् । दुर्गमका कतिपयलाई यस्ता रोगको पनि उपचार हुन्छ भन्ने थाहासमेत नभएको उनको भनाइ छ । ‘नजिकै उपचार सेवा नपाउने भएकाले पनि उनीहरूलाई गाह्रो हुने गरेको छ । आर्थिक अवस्थाले नधान्ने भएकाले उपचार गराउनुको साटो रोग पालेरै दिनहरू काट्ने गर्छन्,’ उनले भनिन्, ‘अर्को कुरा लाज मान्छन् । श्रीमान्हरू पनि वास्तै गर्दैनन् ।’ पुरुषलाई केही समस्या देखिँदा तुरुन्त उपचारका लागि जाने भए पनि महिलाहरू कामको चापले आजभोलि भन्दाभन्दै वर्षौं बित्ने गरेको उनले बताइन् । १० स्थानीय तह रहेको बैतडीमा जिल्ला अस्पताल, पाटन प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र केशरपुर प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र मेलौली गरी ३ ठाउँमा मात्र डाक्टरको दरबन्दी छ ।

केशरपुरमा डाक्टर नभएको १ वर्ष पुग्न लागेको छ । स्थापना भएको १६ वर्षपछि पहिलोपटक डाक्टर आएकामा उनी पनि गत फागुनमा सरुवा भएपछि अहिले त्यहाँ डाक्टरविहीन छ । तल्लोस्वराड क्षेत्रको रेफरल सेन्टरका रुपमा रहेको प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा डाक्टर नहुँदा उपचारका लागि कि पाटन प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र वा जिल्ला पुग्नुपर्ने अवस्था छ । धेरै टाढा जान आर्थिक स्थिति कमजोर भएकाहरू नसक्ने हुदा रोग पालेरै बस्न बाध्य छन् ।

गाउँमा विशेषज्ञ सेवासहितको नि:शुल्क शिविर बस्दा भने महिलाहरू चेकजाँचका लागि पुग्ने गर्छन् । वर्षौंबाट पालेका रोगहरू ल्याएर उनीहरू दुर्गममा सञ्चालन हुने शिविरमा आउने गरेको जिल्ला अस्पतालका डा. वसन्तराज जोशीले बताए । उनका अनुसार अधिकांश महिला प्रजनन् समस्या लिएर शिविरमा पुग्ने गरेका छन् । पाठेघर खसेका, यौन रोगको संक्रमण भएका र असुरक्षित गर्भपतनको असर खेपिरहेका महिला ग्रामीण क्षेत्रमा आयोजना हुने शिविरमा उपचारका क्रममा भेटिने गरेका डा. जोशीले बताए । । धेरैजसो शिविरमा उपचारका लागि आउने महिलाहरूको समस्या यस्तै हुने गरेको उनले सुनाए । जिल्ला अस्पतालमा पनि यस्ता प्रकारका शारिरिक समस्या भएका महिलाहरू आइरहने गरेका उनको भनाइ थियो ।

यी रोगहरूको सुरुमै उपचार खोज्ने प्रवृत्ति नभएको बताउँदै उनले भने, ‘जटिल अवस्थामा मात्र उपचारका लागि आउँछन् । पतिले पनि महिलाहरूको उपचारमा चासो दिएको देखिँदैन । आफैं पनि उनीहरू खुल्न लाज मान्नुले झन गाह्रो छ ।’ रोगले संक्रमण गरेको बेला सुरुमै उपचार गराए ठीक हुने भए पनि अन्तिम अवस्थामा उपचारका लागि आउने भएकाले ठूलै अप्रेसन गर्नुपर्ने अवस्थासम्म पुगेका बिरामी देख्दै आएको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : मंसिर २७, २०७६ १०:४१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्यालयमा  छैन सुविधा

कान्तिपुर संवाददाता

टीकापुर — भजनी नगरपालिका ९ भुरुवाको राजी बस्ती । सोनपाल प्राथमिक विद्यालय यही बस्तीमा छ । उक्त विद्यालयमा लोपोन्मुख राजी समुदायका बालबालिका मात्र अध्यनरत छन् । लोपोन्मुख समुदायको विद्यालय पनि लोपोन्मुख जस्तै छ ।

‘विद्यालयको न भौतिक संरचना राम्रो छ । न खानेपानी सुविधा छ । अहिलेको समयमा नभई नहुने कम्प्युटर पनि छैन,’ प्रधानाध्यापक धनीराम राजीले भने, ‘कम्प्युटर नहुँदा विद्यालयको सामाजिक परीक्षण, एसआइपी, एमआइएसलगायतका कागजपत्र तयार पार्न पनि कठिन हुने गरेको छ ।’ गत वर्ष नगरपालिकाले १ लाख २० हजार निजी शिक्षकलाई तलबका लागि अनुदान दिएको थियो । त्यही रकमबाट बाँडीचुँडी पारिश्रमिक लिएको उनले सुनाए । उनले भने, ‘यसपाली दिने हो कि होइन थाहा छैन ।’

‘आफ्ना समुदायका बालबालिकाले शिक्षा पाउन् भनेर आधा पेटै खाएर पनि सेवा गरिरहेका छौं,’ राजीले भने, ‘विद्यालयको छाना पनि हावाहुरीले उडाइरहन्छ ।’ शिक्षाबिना समुदायअघि बढन नसक्ने भएकाले ०६४ सालमा राजीहरू आफैले यो विद्यालय खोलेका हुन् । देउताका नाममा विद्यालयको नाम राखिएको राजीले बताए ।

यो विद्यालयमा गरिबीका कारण सबै राजी समुदायका विद्यार्थी पढने र उनीहरू निजी विद्यालयमा जानसक्ने अवस्था नरहेको धनीरामले बताए । उनले भने, ‘अहिलेसम्म समुदायकै बलबुतामा चलिरहेको छ । कतिसम्म चलाउन सकिने हो थाहा छैन,’ प्रअ राजीले भने, ‘हामी राजी पनि लोपोन्मुख, विद्यालय पनि लोपोन्मुख अवस्थामै पुग्यो ।’

विद्यालयमा एक सय ५१ विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । ती मध्ये २ दलित र ३ जना थारू समुदायको रहेको विद्यालयले जनाएको छ । विद्यालयमा एक राहत, एक बालविकास र ३ निजी शिक्षक छन् । उनका अनुसार राहत र वालविकास कोटाका शिक्षक गैरराजी समुदायका छन् । सबै विद्यार्थी राजी भए पनि पढाइ भने नेपाली भाषामा हुने गरेको छ । प्रअ राजीले भने, ‘राजी बालबालिका भएकाले उनीहरूलाई बुझाउन कुनै कुनै बेला राजी भाषामै सिकाउने गरेका छौं ।’ राजी भाषाको कुनै लिखित किताब अहिलेसम्म आफुले नदेखेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २७, २०७६ १०:३९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×