दूषित बन्दै महाकाली

‘नदी किनारका बजारको सबै फोहोर र दाहसंस्कार स्थलमा मृतकका कपडा तथा अन्य सामग्री फाल्दा नदी दूषित’
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — महाकाली नदीलाई पवित्र तीर्थस्थल मानिन्छ । ऋषि पञ्चमी र माघे संक्रान्तिलगायत विभिन्न पर्वका बेला नदीका विभिन्न ठाउँमा मेला लाग्छ । महाकाली नदी धार्मिक रुपमा जति महत्वपूर्ण छ, सिँचाई र पिउने पानीका लागि पनि ठुलो महत्व छ । तर पछिल्ला वर्ष जथाभावी फोहोर गर्दा महाकाली दूषित बन्दै गएको छ ।

ZenTravel

दशक अघिसम्म महाकालीको पानी सोझै पिउन लायक थियो । तर अहिले प्रदुषणकै कारण नदीको पानी पिउन सकिने अवस्था नरहेको स्थानीय बताउँछन् । ‘किनारका बस्तीको सबै फोहोर नदीमै जान्छ,’ भीमदत्त नगरपालिका ९ मटेनाका वीरसिंह भाटले भने, ‘बगरमा जताततै फोहोर मात्रै भरिएको छ ।’

बजार क्षेत्रको फोहोर महाकालीमै बिसर्जन गरिन्छ । किनारका बस्तीको ढल निकास पनि नदीमै छाडिएको छ । अझ कतिपय ठाउँमा मलमूत्रसमेत नदीमै मिसाइएको सहजै देखिन्छ । यसले महाकाली नदी दिन प्रतिदिन दूषित बन्दै गएको हो । भीमदत्त नगरपालिकाअन्तर्गत

ब्रह्मदेव, भुजेला, ऐरी र झोलुंगे पुल क्षेत्रमा नदी किनारका बासिन्दाले जथाभावी फोहोर फाल्ने गरेको कारण नदी दुर्गन्धित बनेको छ ।दाहसंस्कार स्थलमा मृतकका लुगाकपडा तथा अन्य सामग्री फाल्दा झनै दूषित बनेको छ । व्यवस्थित ढंगले दाहसंस्कार गरी प्रयोग गरिएका सामग्रीहरू पनि निश्चित स्थानमा मात्रै फाल्दा फोहोर घटाउन सकिने भए पनि त्यसो हुन सकेको छैन ।

‘दार्चुलादेखि कञ्चनपुरसम्मै फोहोर मैला र ढल निकासका कारण नदी दुषित बन्दै गएको छ,’ लामो समयदेखि महाकाली नदीको स्वच्छता र जलीय जैविक विविधता संरक्षणका क्षेत्रमा काम गरिरहेका पानी विज्ञ जगदीश भट्टले भने, ‘यसले जलचर प्राणीलाई पनि असर पुर्‍याएको छ ।’ उनका अनुसार मानवबस्ती भएका क्षेत्रमा नदी अझ बढी दूषित भएको छ । बढदो सहरीकरण र बस्ती विकासका कारण भारततर्फ पनि महाकालीमा प्रदुषण निकै बढेको स्थानीय बताउँछन् ।

गत वर्ष गरिएको एक परीक्षणअनुसार महाकालीको पानीमा कोलिफार्म पनि देखिएको छ । नदी किनारका बासिन्दाले शौचालयको पाइप सोझै नदीमा मिसाउँदा प्रदूषण बढेको महाकाली नदीको सफाइमा लागेका भीमदत्त नगरपालिका ११ भुजेलाका किसन खड्काले बताए । यसबाहेक क्षारीयपन, एमोनियम र नाइट्रेडको मात्रा पनि बढ्दो छ ।

तराईमा कृषिका लागि रासायनिक मल तथा विभिन्न विषादीको प्रयोग निरन्तरबढ्दो छ । उक्त मलमा भएका विभिन्न पदार्थ खोलानाला र ढलका माध्यमबाट महाकालीमै मिसिन्छन् । यसले पनि प्रदुषण बढाएको छ । नदीमा बढ्दो प्रदुषणले जलचरहरूलाई ठुलो असर परेको जानकारहरू बताउँछन् । यसबाहेक नदी किनारमा पिउने पानी र वातावरणीय रुपमासमेत ठुलो समस्या हुने सरोकारवालाहरूको भनाई छ ।

गत साता अन्तर्राष्ट्रिय स्वयंसेवक दिवसका अवसरमा झोलुंगे पुल किनारका बासिन्दाले उक्त क्षेत्रमा सफाइ गरे । झोलुंगे पुल क्षेत्र पर्यटकीयस्थल भएका कारण अझ बढीफोहोर थुप्रिएको छ । उक्त क्षेत्रमा भएको होटल तथा अन्य पसलको फोहोर पनि नदीमै फाल्ने गर्दा बढी समस्या देखिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७६ १३:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

आश्रयस्थल नहुँदा पीडितलाई समस्या

गणेश चौधरी

टीकापुर — घरेलु हिंसामा परेका महिला न्यायका लागि न्यायिक निकायमा जाने गरेका भएपनि पीडकसित मिलापत्रमै जान बाध्य हुन्छन् । न्याय सम्पादन अवधिसम्म पीडितलाई राख्ने ठाउँ (सेल्टर) सम्म नभएकाले उनीहरूलाई मिलापत्रमा जानुपर्ने बाध्यता भएको हो ।इलाका प्रहरी कार्यालय टीकापुरका प्रहरी नायब उपरीक्षक मनोहरप्रसाद भट्टले भने, ‘हिंसामा परेका महिलालाई सुरक्षित वातावरणको आवश्यकता हुन्छ । तर टीकापुरमा पीडित महिलालाई राख्न त्यस्तो सुरक्षित आश्रय स्थल (सेल्टर) छैन ।’

पीडितलाई राखेर न्याय प्रक्रिया अघि बढाउन नसकिनेस्थिति रहेको उनले बताए । ‘दिनभरिमा विवाद टुंगिएन भने पीडित महिलालाई कहाँ राख्ने भन्ने समस्या हुन्छ । उनीहरूलाई कसै न कसैको जिम्मा दिनुपर्ने बाध्यता छ । जिम्मा दिइएको ठाउँमा गएर पनि आक्रमण गर्न सक्ने जोखिम रहन्छ,’ उनले भने । उनका अनुसार स्थानीय सरकारसँग पनि न्यायिक समिति भएकाले यसका लागि सोच्न आवश्यक छ ।

स्थानीय एकिन्द्र तिमिल्सिनाले न्यायिक निकायमा आपसमा मिलेजस्तो गर्ने र घरमा पुनः हिंसा सहनु परेपछि उनीहरू फर्केर न्यायका लागि नआउने र आत्महत्याको बाटो रोज्न बाध्य हुने गरेको बताए । उनले भने, ‘कतिपय पीडितलाई मनोसामाजिक परामर्शको पनि खाँचो हुन्छ । यो नहुँदा आपसमा मेलमिलाप भए पनि उनीहरू मानसिक रुपमा विक्षिप्त भई आत्महत्याको बाटो रोज्छन् ।

घरमा बस्न नसक्नेलाई सेल्टरमा राखेर न्याय दिनुपर्ने प्रकृतिका पीडितलाई त्यहाँ राखेर न्याय सम्पादनको व्यवस्था हुन जरुरी छ ।’ न्याय सम्पादनको अवधिमा पीडितलाई केही सिप पनि सिकाउन सके उनीहरूलाई जीवन जीउन सहज हुने तिमिल्सिनाले बताए । ‘यसका लागि नगरपालिकाले विभिन्न संघ–संस्थासित साझेदारी पनि गर्न सक्छ,’ उनले भने । न्यायमा सबैको पहुँचका लागि सबै वडामा मेलमिलापकर्ताको व्यवस्था गरिए पनि मेलमिलापकर्ता बस्ने वा न्याय सम्पादन गर्ने कोठाको भने व्यवस्था भइनसकेको मेलमिलापकर्ता लोकराज ढुंगानाले बताए ।

उनले भने, ‘नगरपालिकाले मेलमिलापकर्ताको व्यवस्था गर्‍यो । कोठाको पनि व्यवस्था होला भन्ने आशा गरौं ।’ प्रहरी नायब उपरीक्षक भट्टले महिला हिंसाको घटनामा आफु संवेदनशील भएर काम गरिरहेको बताए । उनले भने, ‘प्रमाणविना पनि विभिन्न हिंसाको घटनाका उजुरी आउँछ । आपसी सहमतिको प्रयास गर्छौं । सहमति नभए कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउँछौं ।’ नगरपालिकाका कानुन अधिकृत केशर थापाले पनि आफ्नो अधिकार क्षेत्रभित्रका मुद्दा सकेसम्म चाँडो न्याय दिन सक्रिय रहेको बताए ।

उनले भने, ‘छिटो न्याय सम्पादन होस् भनेर नगरपालिकाका सबै वडामा मेलमिलापकर्ता खटाइसकेको छ । मेलमिलापबाट टुंगिने मुद्दा मेलमिलापबाट र नभए अरु बाटो देखाउने गरेका छौं ।’ न्यायमा सबैको पहुँचका लागि स्थानीय तहको न्याय समिति, प्रहरी कार्यालय, सामुदायिक सेवा केन्द्रलगायत निकाय सक्रिय रहे पनि उनीहरूबीच समन्वय अभाव छ । आपसमा समन्वय नहुँदा कुन निकायले कसरी न्याय सम्पादन गरिरहेको भन्ने पनि थाहा हुन नसकेको सरोकारवालाले बताएका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७६ १३:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×