कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कर्मचारी सापट मागेर काम चलाउँदै

तृप्ति शाही

(बैतडी) — कर्मचारी अभावले यहाँका स्थानीय तहको सेवा प्रभावित भइरहेको छ । वैतडीमा चार नगरपालिकासहित १० वटा स्थानीय तह छन् । सबै स्थानीय तहमा पर्याप्त संख्यामा कर्मचारी छैनन् । केही अघिसम्म जसोतसो कर्मचारीको व्यवस्थापन गरिरहेका स्थानीय तहहरू कर्मचारी समायोजनपछि अप्ठ्यारोमा परेका छन् । 

सिगास गाउँपालिकाले कर्मचारी सापटी मागेर काम चलाइरहेको छ । कार्यकारी अधिकृत रघुनाथ अवस्थी र सहायक चौथौ राजबहादुर धामी बाहेक अन्य कर्मचारी छैनन् । कोष तथा लेखा नियन्त्रण कार्यालयबाट लेखापाल बोलाएर काम गर्ने गरिएको पालिकाले जनाएको छ । सदरमुकामबाट महिनाको एक/दुई पटक पालिकामा आएर कोलेनिकाका लेखापालले सहयोग गर्ने गरेका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत अवस्थीले बताए । इन्जिनियर र ओभरसियरको जोहो पनि यसैगरि चलाइएको उनले बताए ।


नौवटा वडा रहेको सिगासमा एकजना पनि सचिव छैनन् । तत्कालीन गाविस हुँदा काम गर्ने प्राविधिक सहायकले वडाहरू धानिरहेका बताउँदै उनले भने, ‘उहाँहरू पनि ६ जना मात्र हुनुहुन्छ । ९ वटै वडा हेर्नु भएको छ ।’

कर्मचारी नहुँदा पालिकाका धेरैजसो कामहरू लथालिंग भएका जनप्रतिनिधिहरू बताउँछन् । विकटमा पर्ने यस्तै पञ्चेश्वर गाउँपालिका पनि कर्मचारीविहीन जस्तै अवस्थामा छ । निमित्त कार्यकारी र एक जना लेखापालको भरमा पालिका चलेको छ । भएका केही कर्मचारी पनि समायोजन भएर गएपछि अहिले पालिकामा अधिकांश कामहरू हुन सकेका छैनन् । २ जना वडा सचिव भएकोमा उनीहरू पनि समायोजन भएर गएका गाउँपालिकाका प्रवक्ता दशरथ मंगोलाले बताए । उनले भने, ‘पालिकाका कामहरू हुनै सकेका छैनन् । हामीहरू त अनुगमनको काम गर्दैछौं । गाउँघरमा जान्छौ, जनतालाई भेट्छौ र फर्कन्छौ । कर्मचारी नभएर जनताका कामै रोकिएका छन् । कर्मचारीहरू नहुँदा पीडा भएको छ ।’


केहि करारका कर्मचारी भर्ना गरेर र ३ जना प्राविधिक सहायकबाट काम चलाइरहेको पालिकाका निमित्त कार्यकारी अधिकृत कमलापती भट्टले बताए । ‘लोकसेवालाई माग गरेका छौं,’ उनले भने, ‘नयाँ कर्मचारी आएपछि समस्या घट्ला भन्ने आश छ ।’


अन्य पालिकाहरूमा पनि कर्मचारी अभाले समस्या छ । कुनै पनि पालिकामा आवश्यक संख्यामा कर्मचारीहरू छैनन् । ३/४ जनाको भरमा सबै काम धान्नु परेको उनीहरूले बताए । पालिका भर एक जना वडा सचिव मात्र रहेको मेलौली नगरपालिकाका नगर प्रमुख कृष्णसिंह नायकले बताए । ‘कर्मचारी नभएर हैरान छ । ९ वडा भएको पालिकामा एक जना मात्र सचिव छन्,’ उनले भने, ‘उहाँलाई पनि नगरपालिकाको कार्यालयमा काम रोकिने भएकोले बोलाउँने गरेका छौ ।’ केहि करारका कर्मचारीद्धारा काम गराइरहेका छौं । केहि प्राविधिक सहयकले धानेको उनले बताए । कर्मचारी नहुँदा पालिकाका सबै क्रियाकपलापमा असर परिरहेको गुनासो उनले गरे ।


पुरचौर्डी नगरपालिकाका स्थानीय अनिरुद्र जोशीको गुनासो पनि उस्तै छ । वडा र नगरपालिकामा हुने काम, त्यहाँबाट पाउनु पर्ने सेवा सुविधाको लागि कर्मचारीहरूको खोजीमा भौतारिनु पर्ने अवस्था रहेको उनको दुखेसो छ । जोशीले भने, ‘सचिव खोज्न वडादेखि पालिकाको कार्यालयसम्म घण्टौं लाएर पुग्छौं, त्यैपनि काम नभएर फर्किनु पर्ने अवस्था छ । ससानो कामको लागि हप्तौ बित्छ । स्थानीय सरकार आयो भनेर भन्नु मात्र हो ।’

प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ १०:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उखु पेलेर सखर

पहिले–पहिले सखर उत्पादनबाट मुनाफा लिएको सम्झेर उद्योगलाई निरन्तरता दिएकाहरु बिक्री घट्दा निराश छन् ।
भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — चारैतिर उखुका चाङले भरिएको उद्योगमा एकातिर पेल्ने काम भइरहेको छ, अर्कातिर रसलाई पकाउने । ६२ वर्षीय तेजबहादुर भण्डारीले खाँडसारी उद्योग सञ्चालन गरेको तीन दशक भयो । महाकाली नगरपालिका–५ चाँदनीस्थित उनको लघु उद्योगले गुँड (सखर खब भेली) उत्पादनमा नाम कमाएको छ । बर्सेनि वार्षिक ५/६ सय क्विन्टल सखर उत्पादन हुन्छ छ । 

यतिबेला उनको उद्योगमा निकै चहलपहल छ । उखुको रस पकाएपछि सखर बन्छ । उद्योग नजिकै रहेको खाली जमिनमा उखु पेलेपछि निस्केका खोस्टा सुकाइन्छ । त्यो बगासले रस पकाउन दाउराको काम गर्छन् । उद्योगमा काम गर्न र कृषकको खेतमै गएर उखु ल्याउनका लागि छुट्टाछुट्टै टोली खटिएको छ ।

महाकाली नगरपालिका सखर उत्पादनका लागि चिनिन्छ । फाटफुट रूपमा उखु खेती हुने भए पनि चिनी मिलसम्म पुर्‍याउन नसकिने भएकाले उक्त सखर बनाइन्छ । यसले किसानलाई सहजै बजार उपलब्ध भएको छ । लघु उद्योगीले कच्चा पदार्थ पाएका छन् । लघु उद्योग सञ्चालनले ग्रामिण भेगमा रोजगारी पनि सिर्जना गरेको छ । खाँडसारी उद्योगमा कात्तिक अन्तिमदेखि फागुन चैतसम्मै चहलपहल हुन्छ । यहाँ उखु ल्याउनेदेखि कोलुमा पेल्ने र त्यसलाई पकाएर भेली बनाउनेलगायतका काम निरन्तर चलिरहन्छन् । ‘६ महिना निकै चहलपहल र व्यस्त भइन्छ,’ भण्डारीले भने, ‘मौसम ठीक भए हिउँदभरि राम्रै उत्पादन हुन्छ ।’

महाकाली–४ चाँदनीमै अर्को खाँडसारी उद्योग सञ्चालनमा छ । यहाँ पनि एक महिनादेखि उखु पेल्ने र गुड बनाउने काम धुमधामका साथ चलिरहेको हुन्छ । यतिबेला त्यहाँ पनि हरेक क्षेत्रमा कामदारहरू आ–आफ्नो काममा खटिएका छन् । उनीहरू बिहानदेखि साँझ अबेरसम्मै काममा जुटेका हुन्छन् । एउटा उद्योगमा दैनिक ७०/८० क्विण्टल उखु पेलिन्छ । प्रतिक्विन्टल ६/७ किलोसम्म गुँड बन्छ । उद्योगमा एक दिनमा ४/५ क्विन्टल सखर उत्पादन हुन्छ । फागुन चैतमा काटिएको उखुमा बढी गुलियोपना हुने भएकाले धेरै सखर बन्छ । त्यतिबेला प्रतिक्विन्टल झण्डै दोब्बर १२ किलोसम्म सखर उत्पादन हुने गर्छ । ‘उखु पाइए चैत अन्तिमसम्मै उद्योग सञ्चालन हुन्छ,’ शिवानी गुड उद्योगका सञ्चालक रोशन सिंह घटालले भने, ‘नभए फागुन अन्तिममा बन्द हुन्छ ।’

महाकाली नगरपालिकामा आधा दर्जन खाँडसारी उद्योग छन् । कतिपयले कातिक अन्तिमदेखि नै सखर उत्पादन गर्न थालेका छन् भने कतिपय भर्खर सञ्चालनको तयारीमा छन् । स्थानीय स्तरमा कामदार नपाएका कारण उनीहरू भारतका कामदार ल्याएर उद्योग सञ्चालन गर्ने तयारीमा छन् ।

‘उखु पनि अब दरिलो हुँदै जान्छ । कामदार पाउन पनि सजिलो हुन्छ,’ महाकाली–८ को महादेव खाँडसारी उद्योगका सञ्चालक कर्णबहादुर खत्रीले भने, ‘उद्योगको मर्मतदेखि उखु खोज्ने लगायतका काम सकेर अब उत्पादनतिर लाग्ने तयारीमा छौं ।’ उनले यसै वर्षदेखि उद्योग सञ्चालनमा ल्याएका हुन् । जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा पनि आधा दर्जन बढी खाँडसारी उद्योग सञ्चालनमा छन् । ती उद्योगमा पनि ठुलो मात्रामा सखर उत्पादन हुन्छ । उक्त क्षेत्रमा दुई ठुला चिनी मिल पनि सञ्चालनमा छन् ।

यसरी बन्छ सखर
कृषकका खेतबाट संकलनगरि ल्याएको उखु तौलेर सुरुमा कोलुमा पेलिन्छ । पेलेपछि आएको रस एक ट्यांकीमा जान्छ । उक्त ट्यांकीबाट छानेर केही पर रहेको भट्टीमा पुग्छ । उक्त ठाउँमा पनि रस छान्ने साधन लगाइएको हुन्छ । पहिलो भट्टीको रस दोस्रो भट्टीमा हालिन्छ । केहीबेर तातेपछि तेस्रो भट्टीमा हालिन्छ । त्यसपछि उक्त रस लाम्चो डाडुले चलाएर निकैबेर उमालेपछि बाक्लो हुन्छ र बाहिर निकालिन्छ । बाहिर निकालेको १५/२० मिनेटमा अलि अलि चिसो भएपछि भेली बनाउने काम हुन्छ । यसरी एक पटकमा एक/डेढ किलोका २०/२५ भेली तयार हुन्छन् । उक्त भेली प्लाटिकमा हालेर बोरामा प्याक गरिन्छ । एक क्विन्टल उखुका रसबाट ७ किलोसम्म सखर बन्छ । उखु पेल्नेदेखि भेली बनाउने सम्मको एक चरणको प्रक्रिया पुरा हुन कम्तिमा तीन घण्टा लाग्ने प्राविधिक बताउँछन् । यो क्रम एक दिनमा ३/४ पटकसम्म चल्ने गर्छ ।

कोलुमा पेल्नेदेखि डाडुले चलाउने र भेली बनाउने छुट्टाछुट्टै समुह हुन्छन् । भट्टीभित्र आगो लगाउने पनि छुट्टै ब्यक्ति हुन्छन् । जसलाई ‘झोक्नेवाला’ भनिन्छ । उखु पेलेपछि बाँकी रहेका छिल्काहरू सुकाइन्छ । जसलाई ‘खोया’ भनिन्छ । तिनै सुकाएका खोयालाई दाउराका रुपमा प्रयोग गरेर भट्टीमा हालेर रस पकाउने काम गरिन्छ । मौसम खराब भएमा खोया सुक्न नपाई उद्योग नै बन्द हुने अवस्था आउँछ । शीतलहर वा वर्षाका कारण पनि उद्योग बन्द हुने गरेको व्यवसायीहरू बताउँछन् । दुई/तिन दिन सकाएपछि मात्रै खोया आगो बाल्न लायक हुन्छ ।

बजार अभावले समस्या
३० वर्षदेखि सखर उत्पादनमा लागेका भण्डारीलाई पछिल्लो समय उद्योग बन्द हुने चिन्ता पनि छ । आवश्यकताअनुसार उखु नपाइनु, उत्पादन भएको सखरले सहजै बजार नपाउनु तथा कामदार र उचित मूल्यको अभावका कारण उनी केही वर्षयता घाटामै भए पनि व्यवसाय धानिरहेका छन् । भारतबाट अवैध रुपमा आयात हुने गुँडका कारण यहाँको खाँडसारी उद्योगहरू धराशायी हुने अवस्थामा पुगेको भण्डारी बताउँछन् । २५/३० वर्षको उमेरदेखि सुरु गरेको उद्योगबाटै उनले घर परिवारको खर्चसँगै छोराछोरी पढाउनेलगायतका काम गरे । त्यही उद्योगबाट उनले घर पनि बनाए । तर अहिले स्थानीय स्तरमा कामदारको अभाव र लागत अनुसारको मूल्य नपाउँदा वर्सेनी घाटा ब्योहोर्नु परेको छ । पछिल्ला दुई/तीन वर्ष त सखरले बजार नपाउँदा गोदाममा पग्लेर घाटा व्योहोर्नु परेको भण्डारी बताउँछन् ।

‘एक किलो गुँड तयार पार्न ६० रुपैंयाँसम्म लागत लाग्छ,’ उनी भन्छन्, ‘तर अहिले गुँड प्रतिकिलो ४५/५० मा पनि बिक्री भइरहेको छैन ।’ अहिले उखु प्रतिक्विन्टल ३ सय २० देखि ४ सय रुपैंयाँसम्ममा खरिद भइरहेको छ । त्यसमा ढुवानीदेखि कोलुमा पेल्ने र पकाउनेलगायतका कामदारको खर्च जोड्दा प्रतिकिलो सखर उत्पादनमा ६० रुपैंया खर्च हुने उनले बताए ।

भण्डारी झैं घटाल पनि सखरले बजार नपाउँदा वर्षेनी घाटाको व्यवसाय गर्नुपरेको बताउँछन् । सानैदेखि गुड उद्योग सञ्चालन गरेका उनलाई यो पेशा नशा जस्तै भएको छ । घाटा भएपनि छाडेर अरु काम गर्न सकिरहेका छैनन् । भारत उत्तर प्रदेशको मझौला र उत्तराखण्डको किच्छामा रहेका २ ठुला चिनी मिल बन्द छन् । जसका कारण उक्त क्षेत्रका उखुबाट पनि ससाना उद्योगमा गई सखर नै बनाइन्छ । उक्त सखर बजारमा प्रतिकिलो ३५/४० मा आउने गरेको छ ।

अवैध रुपमा आयात हुने सखरसँग प्रतिश्पर्धा गर्न नसकेर भारतीय कामदारकै भर महाकाली नगरपालिकामा सञ्चालित खाँडसारी उद्योगमा काम गर्ने अधिकांश कामदार भारतीय नै छन् । उखु पेल्नेदेखि, सखर बनाउने सबै काम भारतीयकै भरमा चलेको छ । एक उद्योगमा १०/१५ कामदारहरू आवश्यक पर्छ । यहाँका उद्योगमा काम गर्ने भारतको बरेली र नवाबगञ्ज क्षेत्रबाट आएका कामदारहरू छन् । उनीहरू मासिक १५/२० हजारसम्म पारिश्रमिक पाउँछन् । ‘हामीकहाँ यी सबै काम गर्न सक्ने कामदार छैनन्’ घटाल भन्छन्, ‘एक/दुई जना भएका पनि काम गर्न रुचाउँदैनन् ।’ उनका अनुसार भारतमा ठेक्का लगाएर कामदारहरू ल्याउनुपर्छ ।

प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ १०:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×