दुःखमै संक्रमितको दसैं

मोहन शाही

डोटी — (डोटी) : दसैं नजिकिँदै जाँदा डोटीको पूर्वीचौकी गाउँपालिका पोखरी ३ गनरी साउद (नाम परिवर्तन) लाई भने चिन्ताले सताएको छ । उनलाई दसैं अवधी कष्टकर बनिरहेको छ । अभाव र गरिबीले गाँजेकी गनरीका श्रीमान दुई साताअघि बितेका छन् । खबर सुन्ने बित्तिकै आकाशबाट खसे झै भएकी गनरीले आफु पनि संक्रमित भएको खबर घरपरिवारलाई सुनाउन सकेकी छैनन् ।

‘दसैं मेरा लागि दशा बनेर आयो’ एचआइभि संक्रमित गनरीले भनिन ‘गाउँका छिमेकीहरू भेटघाट र रमझममा हुँदा मैले घर बन्द गरेर बस्नु परेको छ, रोएर रातदिन बितिरहेका छन् ।’


गाजरीकी ललिता खड्काका श्रीमान् रोजगारीका लागि भारत पसेका छन् । ‘डेढ बर्षअघि श्रीमान निकै बिरामी भएर घर फर्केका थिए’ टेलिफोनमा कुराकानी गर्दै ३० बर्षिया ललीता भक्कानिदै भन्न थालिन ‘त्यतिबेला रक्सीले मातेर मलाई कुटेर भारत फर्के, त्यसपछि यता फर्केका छैनन् । मलाई भने घर न घाटको पारेर गए ।’ रुघाखोकी, ज्वरो र कमजोरीले सताएपछि उनी तीन हप्ता अघि जिल्ला अस्पतालमा उपचार गर्ने क्रममा रगत परिक्षण गर्दा एचआइभि संक्रमित भएको थाहा भएको हो । घरमा सासु ससुरा र दुई सन्तान भएपनि उनलाई कसैले उपचार र स्याहार गर्न सकेका छैनन् ।


आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण थुप्रै संक्रमितहरू चाडबाडका बेला दुःखी हुने गरेको एचआइभि संक्रमितका अगुवा कटे नेपाली बताउछन् । एचआइभिका कारण आमाबुवा तथा चार वटा काकाकाकी गुमाएका खिरसैन फुलौटका नरेश भुलले दसैं कहिल्यै नआइदिए हुन्थ्यो भन्ने महसुस हुने गरेको बताए । ‘केही संघसंस्थाले सहयोग गरिरहेकाले जेनतेन पेट पालिरहेका छौं’ उनले भने ‘मागेर गुजारा गरिरहेकाले दसैंमा अरुकै भान्सामा पाकेको कुराले हाम्रो दसैं कस्तो हुने भन्ने हुन्छ ।’ नरेशले आफ्नो पालनपोषण गर्दै आएकी बृद्धा बज्यै पानादेबीलाई पनि हालै गुमाएका छन् ।


‘अधिकांस संक्रमितहरूको अवस्था कमजोर नै हुन्छ’, सामुदायिक विकास मञ्चका डिल बहादुर सिंह भन्छन्, ‘सामान्य ब्यक्ति सरह चाडबाडमा उनीहरू खुसी हुन सक्दैनन्, चाडबाडमा उनीहरू झन् बढी निरास भएका हुन्छन्, यस्तो बेला सबैको माया र स्नेहको खाँचो हुन्छ ।’ आयआर्जन र स्वरोजगारीका कार्यक्रम विगतमा संक्रमितहरूका लागि सञ्चालन भएपनि पछिल्लो समय छैन । प्रायः स्थानीय तहहरूले संक्रमितहरूलाई लक्षित गरेर बजेट समेत बिनियोजीत गरेका छैनन् ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार डोटीमा ९ सय ७८ एचआइभि संक्रमीत छन् । शारीरिक रुपमा कमजोर रहने भएकाले पनि काम गरी परिवार पाल्न सक्ने अवस्थामा नभएकाले उनीहरू बढी समस्यामा रहेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय डोटीका प्रमुख रमेश मलासीले बताए । ‘चाडबाडका बेला अरु झै रमाउने इच्छा उनीहरूको पनि हुन्छ’ प्रमुख मलाुसीले भने,‘तर उनीहरू आर्थिक समाजिक रुपमा रमाउन सक्दैनन् ।’चर्को महंगी, समाजमा बढ्दै गएको तडकभडकले उनीहरूलाई झन् मर्माहित बनाउने गर्छ । सबैभन्दा बढी प्रताडित महिला संक्रमितहरू हुने गरेको महिला संक्रमितकी अगुवा कमला मल्ल बताउँछिन् ।

प्रकाशित : आश्विन १७, २०७६ ११:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खसीबोका बिक्रीले दसैं खर्च

मनोज बडू

दार्चुला — दसैं सुरु भएसँंगै जिल्लामा खसीबोकाको कारोबार हुन थालेको छ । व्यास गाउँपालिका ५ चुकपानीका द्रोपति विष्टले दसै खर्च जोहो गर्न खसीबोका बेच्दैछिन् । गाउँलेहरू जस्तै रमाईलो किसिमले दसैं मनाउन खसीबोका बेच्न ग्राहकको पखाईमा रहेको बताईन् ।

‘यसअघिका बर्षमा पनि खेसी बोका बेचेर दसै मनाउदै आएको थिए । ‘यो बर्ष पनि बेच्न लायक तीन वटा खसी छन्’ उनले भनिन्, ‘खसीबोका बेच्न जानलाई समय छैन । त्यही भएर घरमै ग्राहक पर्खेर बसेको छु ।’

खसी बिक्रीबाट ३०/३५ हजार हुने अनुमान उनको छ । यसबाट दसै. तिहारको खर्चसंँगै एकाध महिनाको घ।ायसी खर्च पनि जुटाउन सके राम्रो हुने उनले बताइन । आम्दानीको अन्यस्रोत नहुँदा खसीबोका बेचेरै दसैको मनाउनु परेको उनले बताईन् । यतिबेला सदरमुकाम खलंगा, गोकुलेश्वर, लटिनाथ लगायतका बजार क्षेत्रमा चाडपर्वका लागि सामग्री खरिद गर्ने र बिक्री गर्नेहरूको चहलपहल बढिरहेको छ । दसै सुरुभएसंँगै परम्पराअनुसार बलि चढाउन खसीबोकाको खरिद बिक्री बढी हुने गरेको छ ।

महाकाली नगरपालिका ६ पौन्याखोलाका जमनसिंह बोहराले खसीबोका बिक्रीका लागि दुई दिनदेखि सदरमुकाम खलंगामा छन् । १५ खसीबोका डोर्‍याएर गाउँबाट सदरमुकाम पुगेका उनले अहिलेसम्म ७ बिक्री गरिसकेका छन् ।

अन्य समयभन्दा दसैंमा राम्रो मूल्य पाईने र बिक्री पनि सहजै हुने हुँदा खसीबोका बिक्रीका लागि यहाँ आएको उनले बताए । व्यवसायीक बाख्रापालन क्रमिक रुपमा बढ्दै गएको देखिन्छ । जिल्लामा विभिन्न निकायबाट अनुदान पाउन थालेपछि व्यवसायीक बाख्रापालन गर्नेहरू बढेका हुन ।

यतिवेला गाउँका स्थानीय पशुपालक किसानहरू खसीबोका बिक्रीका लागी सहरतिर झर्न थालेका छन् । ‘दसै खर्च चलाउनका लागी ६ महिना देखि दुई वर्षसम्मका खसीबोकाहरू बिक्रीका लागि यहाँ पुगेका छौ’ ‘विगतदेखि नै व्यवसायीक रुपमा बाख्रापालन गर्दै आएका नौगाड गाउपालिका ३ खारका रमेश ठगुन्नाले भने, ‘यसअघिका दसैंमा ८/१० खसीबोका बिक्री गर्थे । यसपाली बढी बिक्री गर्ने लक्ष्य छ । खसीबोका बिक्रीबाट प्राप्त रकमले दशै मनाउदै आएको छु ।’


उनीहरूको समूहले खलंगामा बिक्रीका लागि १५ देखि २० खसीबोका ल्याएका थिए । ग्राहक मिले एक दिनमा बिक्री हुने र नमिले अन्तिममा मासु पसलेहरूलाई बिक्री गर्ने सोचले सदरमुकाम झरेको ठगुन्नाले बताए । आफूसित साढे चार हजारदेखि १५ हजारसम्मका खसीबोका छन् । सबै बिक्री हुन सके समयमै घर फर्किने र दशैको जोहो गर्न सकिन्थ्यो ।

तर, अहिलेसम्म २३ मा आधा बिक्री भएको उनले जानकारी दिए । त्यस्तै गाउँबाट संकलन गरेर विगत एक दशकदेखि खसीबोका बिक्री गर्दै आएको व्यास गाउँपालिका ४ का दरपानसिह कुवरका अनुसार एक खसीबोकामा ५ सयदेखि एक हजारसम्म नाफा पाईन्छ । अहिले गाउमै खसीबोकाको बिक्री बढ्न थालेपछि थोरै मात्र कमाई हुने गरेको उनले बताए ।


जिल्लाका व्यास, नौगाड, अपीहिमाल र मार्मा गाउँपालिकामा अन्य ठाउँको तुलनामा बढी भेडा बाख्रापालन हुने भएकाले यहाँ अन्य ठाउँबाट आएर मानिसहरू खसी, बोका र भेडाबाख्राहरू संकलन गर्ने गर्छन् । यहाँबाट संकलन गरेर कम भेडाबाख्रा पालन हुने ठाउँमा गएर बिक्री गरेर फाईदा उठाउने गर्छन् ।

व्यवसायीक रुपमा बाख्रापालन गर्ने र परम्परागत रुपमा भेडाबाख्रा पाल्दै आएका किसानहरूको मूल्यमा भिन्नता हुने गरेको छ । चरण क्षेत्र बढी भएका ठाउँहरूमा अहिले व्यवसायीक रुपमा भेडाबाख्रा पाल्ने किसानहरू बढ्दै गएका छन् । ठाउँ अनुसार खसीबोकाको मूल्यमा पनि अन्तर हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १७, २०७६ ११:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्