आयातित बीउ रोगी

कान्तिपुर संवाददाता

कञ्चनपुर — धानमा रोग लागेको भन्दै भीमदत्त–१८ का एक कृषक धानको बोटसहित कृषि ज्ञान केन्द्रको कार्यालयमा पुगे । उनले बोकेको बोट हेर्दा मरुवा रोग लागेको जानकारी गराउँदै प्राविधिकहरूले उपचार प्रक्रिया बताए । रोग लागेको उक्त धान ‘सर्जु ब्राउन’ जातको हो । भारतबाट अवैध रूपमा आयात गरिएको उक्त बीउ नेपालमा सूचीकृत पनि छैन । 

मरुवा रोग लागेपछि उपचारका लागि धानको बोट बोकेर कृषि ज्ञान केन्द्रमा पुगेका कञ्चनपुरका कृषक । तस्बिर : भवानी भट्ट/कान्तिपुर

बाली संरक्षण प्रयोगशाला सुन्दरपुरले जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा सञ्चालन गरेको बाली शिविरमा पनि अधिकांश भारतबाट ल्याएर लगाइएका बीउमै रोग बढी देखिएको प्राविधिकले बताएका छन् । उक्त क्षेत्रमा पनि सर्जु ब्राउनसँगै शंकरलगायतका जातमा रोग देखिएको हो ।

‘बाली शिविरमा आधाभन्दा बढी रोग भारतबाट आयात गरिएको बीउमा देखियो,’ प्राविधिक सहायक अम्बादत्त विष्टले भने, ‘धेरैजसो रोग भारतीय बीउबाटै भित्रिएको हुन सक्छ ।’ उनका अनुसार बाली शिविरमा उपचारका लागि नमुना ल्याइएका धानमध्ये आधा बढी भारतीय नै थिए । नयाँ बीउ ल्याएर लगाउनुअघि प्राविधिकसँग सल्लाह नगर्ने किसानको बानीले आफैंलाई मर्का परेको उनले बताए ।

यहाँको अन्न बाली हुने क्षेत्रमा परम्परागत रूपमा पुरानै जातको धान लगाउने चलन छ । कतिपय किसान भारतबाट ल्याइएकै बीउ पनि लगाउँछन् । कृषि प्राविधिकले नेपालमा सूचीकृत नभएका जात नलगाउन सल्लाह दिने गरे पनि किसानहरू समस्या आएपछि मात्रै शिविर र प्रयोगशाला पुग्ने गरेका छन् ।

‘सर्जु ब्राउनमा भएको ढुसीले महामारीको रूप लिएमा झापादेखि कञ्चनपुरसम्मको धान एकैपटक सखाप हुन सक्छ,’ कृषि ज्ञान केन्द्र कञ्चनपुरका प्रमुख रामचन्द्र भट्टले भने, ‘यसको ढुसी एकपटक माटोमा बस्यो भने वर्षौंसम्म रहिरहन्छ र विभिन्न माध्यमबाट अन्यत्र सर्दै जान्छ ।’ यसमा ब्लास्ट रोगको संक्रमण पनि बढी हुने गरेको उनले बताए ।

भात मीठो हुने र मौसमअनुकूल भए धेरै फल्नुका साथै पराल राम्रो हुने भएकाले उक्त भारतीय जात किसानको रोजाइमा छ । बोट छोटो भएका कारण हावाहुरीले नढल्ने भएकाले पनि कृषकको रोजाइमा पर्ने गरेको हो । यसमा बर्सेनि रोग लागेर कृषकहरू आउने गरे पनि लगाउन नछाड्ने प्राविधिकहरू बताउँछन् ।

सर्जु ब्राउनका गुण, अवगुणबारे कृषि प्राविधिका मत पनि फरकफरक छन् । कतिपय यो जात कृषकको रोजाइमा पर्ने भएकाले यसलाई सूचीकृत गरेर रोगको निदानतर्फ लाग्नुपर्ने बताउँछन् भने कतिपय यसले धानबालीमा ठूलो असर गर्न सक्ने भएकाले प्रतिबन्ध नै लगाउनुपर्ने बताउँछन् ।

यस क्षेत्रमा भारतबाट आयात गरिएका सर्जु ब्राउनसँगै शंकर, शिल्की र वर्णशंकर जातका धानहरू लगाइने गरिन्छ । यी जातका धान नेपालमा सूचीकृत छैनन् । कञ्चनपुरका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका एग्रोभेटहरूले अवैध रूपमा भारतीय बीउ बिक्री गर्दा पनि कृषकहरूले सजिलै पाइने भन्दै रुचाउने गरेका छन् ।

कृषि ज्ञान केन्द्र र प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना धान जोनले अनुगमन गर्दा पनि महेन्द्रनगर तथा आसपासका क्षेत्रमा अवैध धानको बीउ बिक्री भइरहेको भेटिएको थियो । अनुगमन टोलीले कतिपय एग्रोभेट सिल पनि गरेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७६ १०:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

डेंगु रोकथाममा ढिलाइ

निर्मला खडायत

धनगढी — कैलालीलगायत सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा डेंगुको संक्रमण बढ्दै गएको पाइएको छ । रोकथामका उपायबारे सम्बन्धित निकायले कार्यक्रम सञ्चालन नगरेको भन्दै स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । धनगढी उपमहानगरपालिका र प्रदेश सरकारले हालसम्म कुनै कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छैनन् । 

उपमहानगरका स्वास्थ्य शाखा स्वास्थ्य सहसंयोजक कुम्भ शर्माले केही दिनमै नगरका स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको सहयोगमा लार्भा नष्ट गर्ने अभियान सुरु गर्ने बताए । ‘अबको २/४ दिनमा स्वयंसेविकाहरू घरघरमा परिचालन गरेर लामखुट्टेका लार्भा नष्ट गर्छौं,’ उनले भने ।

कैलालीमा हालसम्म १७ जनामा डेंगुको संक्रमण देखिएको छ । उपमहानगर प्रमुख नृपबहादुर वडले भने जिल्लामा डेंगुका संक्रमित फेला परेको भए पनि आफ्नो नगरमा अहिलेसम्म संक्रमित फेला नपरेकाले त्यति डराउनुपर्ने अवस्था नरहेको बताए । ‘डेंगु नियन्त्रणको अभियान र कार्यक्रम अबको केही दिनमै घरदैलोबाट थाल्छौं,’ उनले भने ।

जिल्लामा डेंगुको संक्रमणको दर बढेको खबर आइरहँदा उपमहानगरपालिकाले रोकथामका लागि कार्यक्रम नगरेकामा नगरवासीले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । नगरमा केही समस्या देखिँदा स्थानीय सरकार त्यसको न्यूनीकरण र समाधान गर्न अग्रसर देखिनुपर्नेमा त्यसो हुन नसकेको धनगढी–१ का केशव विष्टले बताए ।

‘सामाजिक संघसंस्थाले थालेको अभियानमा स्थानीय सरकारले अगुवाइ गर्नुपर्छ,’ उनले भने । डेंगुविरुद्ध जनचेतनाका कार्यक्रम ल्याउने विषयमा प्रदेश सरकारले पनि ढिलाइ गरेको छ । ‘समस्या बल्झिसकेपछि हतारो गर्नुभन्दा नगरपालिका र प्रदेश सरकारले समस्या सुरु हुनेबित्तिकै चनाखो हुन जरुरी छ,’ धनगढीको हसनपुरका आदित्य क्षेत्रीले भने, ‘कैलालीमा डेंगु संक्रमण बढ्दै गएको छ । सम्बन्धित निकायहरू थाहा नपाएजस्ता देखिन्छन् ।’ नगरपालिकाले घरदैलो अभियान गरेर जनतालाई डेंगुबारे जनचेतना फैलाउन जरुरी रहेको उनले बताए । समयमै रोग नियन्त्रण गर्न सकिएन भने डेंगुको महामारी हुन सक्ने उनले औंल्याए ।

रोटरी क्लब अफ धनगढीले जनचेतनामूलक कार्यक्रम सुरु गरेको छ । क्लबले डेंगुसम्बन्धी जनचेतनामूलक अभियान सञ्चालन गरेको हो । चिकित्सकसहितको टोली लिएर डेंगु सर्ने कारण र नसर्न अपनाइने उपायबारे क्लबले ८ विद्यालयका छात्रछात्रालाई जानकारी दिइसकेको क्लब अध्यक्ष हरिशंकर ठाकुरले बताए । धनगढीका १५ विद्यालयमा सचेतनात्मक कार्यक्रम गर्ने योजना छ ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७६ १०:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्