क्रसर उद्योगले सिँचाइ ठप्प

कृषकहरु भन्छन्, ‘उद्योगकै कारण असार अन्तिम साता रोपाइँ सकिने खेतमा साउन अन्तिम साता मात्र रोपाइँ भयो’
विप्लव महर्जन

सल्यान — त्रिवेणी गाउँपालिका–३, पिमखोलामा सञ्चालन गरिएको बगेश्वरी एग्रिगेट उद्योगका कारण आसपासका गाउँमा सिँचाइ असुविधा भएको छ  । उद्योगले बालुवा सफा गर्ने प्रयोजनका लागि खोलाको मुहानबाटै ड्याम बाँधेर पानी लिएपछि किसान सिँचाइ सुविधाबाट वञ्चित भएका हुन्  ।

बालुवा सफा र ग्रेडिङ गर्न भन्दै दुई वर्षअघि उद्योग स्थापना गरिएको हो । वर्षौदेखि खोलाको पानी सिँचाइका लागि प्रयोग गर्दै आएका किसान उद्योगले पानी एकलौटी प्रयोग गर्न थालेपछि समस्यामा परेका हुन् । उद्योगले आफूहरूसँग सल्लाह नै नगरी ड्याम बाँधेर पाइपमार्फत पानी लिएको कृषकको गुनासो छ । स्थानीय कृषक गिता खड्काले उद्योगकै कारण हिउँदको समयमा गाउँमा सिँचाइ असुविधा हुने गरेको बताइन् । ‘अब त आकासेपानी पनि करिवकरिव पर्न छाड्यो,’ उनले भने, ‘मुहानबाटै पानी उद्योगमा लिइएकाले अब कसरी खेतमा सिँचाइ गर्ने भन्ने समस्या भएको छ ।’ उनले सिँचाइ समस्याका कारण केही कृषकले यस वर्ष धानखेती नगरेको गुनासो गरिन् । बालुवा उद्योगका कारण दुई दर्जन बढी किसान परिवार समस्यामा परेको उनको गुनासो छ । उनले उद्योगका कारण करिब सय रोपनी खेतमा सिँचाइ असुविधा पुगेको जानकारी दिइन् । उनको १३ रोपनी खेतमा धानखेती भइरहेको छ ।


उद्योगकै कारण असार अन्तिम साता रोपाइँ सकिने खेतमा साउन अन्तिम साता मात्र रोपाइँ भएको कृषकको गुनासो छ । ‘वर्षायाममै आकासे पानी पर्न ढिलाइ हुँदा रोपाइँमा समस्या भयो,’ स्थानीय धनसरी ओलीले भनिन्, ‘हिउँदमा गहुँबाली लगाउन झन सास्ती खेप्नुपर्ने भयो ।’ उनले तीन रोपनी खेतमा धानखेती गरिरहेकी छिन् । उनका अनुसार गाउँका अधिकांश कृषकले परम्परागत अन्नबाली लगाउँदै आइरहेका छन् । सिँचाइ असुविधाका कारण वर्सेनि उब्जनी घटिरहेको उनको दुःखेसो छ । उनले वर्षभरि खान पुग्ने घरधुरीसमेत उव्जनी घटेपछि समस्यामा परेको जनाइन् । यस्तै अवस्था रहे केही वर्षभित्र गाउँको अधिकांश जमिन बाँझो हुने उनको दुःखेसो छ ।


उद्योग सञ्चालकले किसानलाई क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने स्थानीयको माग छ । उद्योगकै कारण खेतीपातीमा समस्या देखिएको भन्दै स्थानीयबासीले जिल्ला प्रशासनमा उजुरी दिएका छन् । उजुरीउपर कुनै सुनुवाइ नभएको स्थानीय पूर्णबहादुर ओलीले बताए । उद्योगका कारण वातावरणीय र ध्वनी प्रदुषणको समस्या बढाएको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार गाउँ र उद्योगको दूरी मुस्किलले दुई सय मिटर मात्र छ । ‘उद्योगकै कारण गाउँमा धेरै समस्या निम्तिएको छ,’ उनले भने, ‘तर स्थानीय प्रशासन र स्थानीय सरकार लामो समयदेखि मौन छन् ।’


उद्योग सञ्चालक कमानसिं डाँगीले शारदा खोलाको किनारमा रहेको दर्तावाला जग्गाबाट बालुवा किनेर ल्याइ चाल्ने र धुने काम गरिरहेको बताए । उनले वातावरणीय प्रभाव मुल्यांकन (आईइई) गरी मापदण्ड अनुसार उद्योग सञ्चालन गरिरहेको दाबी गरे । ‘प्रभावित किसानलाई यसअघि नै क्षतिपूर्ति दिइसकेको छु, अन्यलाई उद्योगले केही हानी पुर्‍याएको छैन,’ उनले भने, ‘केही व्यक्तिले पोलिटिकल इश्यु बनाएर उद्योग सञ्चालन गर्न नदिने योजना बनाएका हुन्, उनीहरूले नै किसानलाई उचालिरहेका छन् ।’ किसानलाई सिँचाइका लागि पानी आवश्यक परे छोडिने उनको दाबी छ । उनले केही समस्या आए समाधान गर्न आफू तयार रहेको जानकारी दिए ।


सम्बन्धित निकायमा दर्ता गरिए पनि केही मापदण्ड पूरा नगरेकाले उद्योगलाई कैफियत सुधार्न निर्देशन दिइएको त्रिवेणी गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रेमन्तबहादुर डाँगीले बताए । ‘उद्योग सञ्चालकले केही मापदण्ड पूरा नगर्दा किसानलाई समस्या भएकै छ,’ उनले भने, ‘समयमै मापदण्ड पूरा नगरे आवश्यक कारवाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाइनेछ ।’ उनले किसानको समस्या समाधानका लागि स्थानीय सरकार तयार रहेको जनाए ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ १३:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पञ्चकोसीको डीपीआर हुँदै

ज्योति कटुवाल

दैलेख — पञ्चकोशीमा मानव निर्मित ताल निर्माणका लागि विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) को काम सुरु हुन थालेको छ  । आवेदन दिइएका चारमध्ये २ कन्सल्टेन्सी छनोटमा परेपछि डीपीआरको काम सुरु हुन थालेको हो  ।

नारायण नगरपालिकाका अनुसार कोटिलामा मानव निर्मित ताल निर्माण गर्न लागिएको छ । जसको डीपीआरका लागि इन्जिनियरिङ कल्सल्टेन्ट/जियोकम इन्टरनेसनल प्रालि जेभी र सीआईएस प्रालि/पश्चिमाञ्चल कन्सलटेन्सी/नेपाल इन्जिनियरिङ एसोसियसन जेभी छनोटमा परेका छन् ।

छनोटमा परेका कन्सल्टेन्सीले चक्रपथ, ताल, बाँध, पुललगायत संरचनाको डिजाइन स्टमेट गरेपछि डीपीआरको कामले तीव्रता पाउने नगरपालिकाका इन्जिनियर हिक्मत रोकायले बताए । उनका अनुसार डीपीआरको काम नहुँदा पटकपटक प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारले विनियोजन गरेको बजेट फ्रिज जाने गरेको थियो । डीपीआरका लागि प्रदेश सरकारको उद्योग, पर्यटन, वन तथा बातावरण मन्त्रालयल चालु आर्थिक वर्षमा ३ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ ।


नगरपालिकाले गत वर्ष डीपीआरका लागि २५ लाख रुपैयाँ छुट्याएको थियो भने यस वर्ष २२ लाख रकम विनियोजन गरेको छ । दुई वर्षको गरी नगरको ४७ लाख रुपैयाँले डीपीआरको काम हुने उनको भनाइ छ । ‘कन्सल्टेन्सी छनोट गरिसकिएकाले डीपीआरको कामले समयमै हुने हाम्रो अपेक्षा छ,’ उनले भने, ‘त्यसका लागि सबै गम्भीर बनेका छौं, काम समयमै सम्पन्न गर्न छनोट भएका कन्सल्टेन्सीलाई ताकेता गरिरहने छौं ।’

नारायण नगरपालिका प्रमुख रत्नबहादुर खड्काले छनोटमा परेका कन्सल्टेन्सीले संरचनाको डिजाइन इस्टमेटको काम सुरु गर्न थालेको बताए । ‘दुई वर्षअघि नै डीपीआरका लागि प्रयास थालेका थियौं, बल्ल कन्सलटेन्सी छनोटको काम सकिएको छ,’ उनले भने, ‘अबको ५ महिनाभित्र डीपीआरको काम हुनेछ ।’ उनले मानव निर्मित ताल नगरपालिकाको ‘डिम प्रोजेक्ट’ भएको सुनाए । तोकिएको समयमा डीपीआर तय नभए यो वर्ष पनि बजेट फिर्ता जाने जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख प्रेम थापाले बताए ।

‘यो दैलेखको गौरवको योजना हो,’ उनले भने, ‘नगरपालिकाले यसलाई प्राथमिकता दिन जरुरी छ ।’ उनले तीनै तहका सरकारको सहभागितामा पञ्चकोशी क्षेत्रको विकास गरिने जनाए । पञ्चकोसीमा गत वर्ष भूक्षय रोक्न पर्खाल लगाउने गरी ३५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको थियो । तर नगरले काम समयमै सम्पन्न गर्न नसकेको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ १३:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्