सहरमा पनि बालविवाह 

मोहन बुढाऐर

धनगढी — बालबिवाह गरेकी रेखा अहिले घर न बारकी भएकी छिन् । उनी काकाको घरमा आ श्रय लिएर धनगढीमा बस्दै आएकी छिन् । उनी भन्छिन्, ‘प्रेम सम्बन्धले जीवनमा ठूलो धोका दियो । जबरजस्ती मलाई १५ वर्षकै उमेरमा माइतीबाट उठाइयो ।’ कुरो ५ वर्षअघिको हो ।

उनी कैलालीको भजनी क्षेत्रको एक स्थानीय विद्यालयमा कक्षा १० पढ्थिन् । त्यसबेला उनको उमेर १५ वर्ष मात्र थियो । गाउँकै उनको उमेरका विजयसँग हिमचिम बढ्दै गएको थियो । केटातर्फबाट प्रेम प्रस्ताव पनि आयो र घनीभूत ढंगले जोडिएको सम्बन्धमा उनले नकार्न सकिनन् । ‘प्रेम प्रस्ताव गरेको केही दिनमै केटाबाट विवाहको प्रस्ताव आयो,’ उनले भनिन्, ‘तर मैले स्वीकारेन, उसले विवाह नगरेअर्को केटी रोज्नेजस्ता धम्कीपूर्ण दबाब दिन लाग्यो ।’

केही दिनपछि दसैं आयो । दसैंका दिन उनलाई विजयले आफ्नो घरमा लिएर गए । ‘विजयकी आमाले पनि फकाउन खोजिन्,’ रेखाले भनिन्, ‘तर मेरो विजयसँग प्रेम सम्बन्ध भए पनि अहिल्यै विवाह गर्दिनँ भनें । म पढ्छु भनें ।’ तर कुरो त्यतिकैमा अन्त्य भएन् ।

विजयकी आमाले आफ्नो छोरा प्रेममा पागल बन्दै गएकाले जबरजस्ती थुनेर राख्ने धम्की दिएकाले १ महिनाजति बाध्य भएर बस्नुपरेको बताइन् । ‘आमा र दाजु मलाई लिन पनि आएका थिए,’ उनले भनिन्, ‘त्यसबेला आमाबुबाको साथमा पनि घर फर्कन दिइएन ।’ रेखाको आमा र २ दाजुभाइ थिए । उनका बुबा सानैमा बितेका हुन् । उनकी आमाले किराना पसल थापेर घर खर्च चलाइरहेकी थिइन् ।

उनका अनुसार महिनादिन नपुग्दै विजय कामका लागि भारत गए । ‘घरको काम सबै आफैंले गर्नुपर्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘लाग्यो घरमा काम गर्न राखेको रहेछ ।’ यसैबीच उनको जबरजस्ती गरी बुहारी बनाएर राखेको पत्ता लागेको बालविवाहविरुद्ध कार्यरत संस्था वर्ल्ड भिजनका चेतराजभट्टराई बताउँछन् ।
उक्त घटना वडाध्यक्ष र वडा स्तरीय बाल संरक्षण समितिका प्रतिनिधिहरूको रोहबरमा जबरजस्ती बिवाह गर्न नसक्ने सम्झौता भएपछि रेखा र विजयलाई हस्ताक्षर गराइएको भट्टराई बताउँछन् । अहिले आमा र दाजुहरूले पढाइमा सघाएको उनले बताइन् । उनी कक्षा १२ मा व्यवस्थापन विषय लिएर अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

बालविवाहमा फसेर दुःख पाउने रेखा त एक प्रतिनिधि हुन् । समाजमा जबरजस्ती बालविवाहमा परेका अन्य थुप्रै घटना रहेको भट्टराईको अनुभव छ । उमेर नपुग्दै विवाह गर्ने चलन ग्रामीण क्षेत्रमा मात्र नभई तराईका सुगम तथा सहरी क्षेत्रमा पनि व्याप्त देख्न सकिन्छ ।

स्वेच्छिक बालविवाहमा परेकी धनगढीकी निर्याता (नाम परिवर्तन) पनि अहिले पछुतोमा छिन् । उनी कक्षा ८ मा पढ्दापढ्दै आफैंले रोजेर १५ वर्षको उमेरमा प्रेम बिवाह गरिन् । ‘सानैमा बुबाले छाडेर गएपछि आफ्नो इच्छा र चाहना सहरमा बसेर पुरा गर्न सकेनँ,’ उनले भनिन्, ‘राम्रै घरको केटासँग प्रेम विवाह गर्दा भावी जिन्दगीका सपना पूरा होलान् भन्ने लागरे भागेरै विवाह गरेँ ।’

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँगाउँमा वित्तीय संस्था : ऋणले जेथा गुम्यो, छोराछोरीको बिचल्ली

मेनुका ढुंगाना

अछाम — सदरमुकाम आसपासका बजार क्षेत्रमा मात्र क्रियाशील लघुवित्त संस्थाहरू पछिल्लो समय ग्रामीण क्षेत्रमा विस्तार हुन थालेका छन् । वित्तीय संस्थाहरूले गाउँगाउँमा पुगेर महिलाहरूको समूह निर्माण गरेर लगानी गर्न थालेका छन् । 


गाउँतिर भर्खरै मात्र वित्तीय संस्था प्रवेश गर्न थालेपछि गृहणीहरूको आकर्षण पनि बढेको देखिन्छ । यसअघि बजार क्षेत्रमा सक्रिय संस्थामा आबद्ध कतिपय महिला भने ऋण चुक्ता गर्न नसकेर समस्यामा पनि परेका छन् ।

मंगलसैनमा होटल गर्दै आएकी निर्मला खवास वित्तीय संस्थाका समूहमा आबद्ध भइन् । आफ्नै वरिपरिका १५ महिलाको समूह बनाएरपछि वित्तीय संस्थाहरूले लगानी गर्न थाले । बिनाधितो कर्जा पाइन थालेपछि निर्मलाले धमाधम ऋण निकाल्न सुरु गरिन् । सुरुमा २५ हजार ऋण निकालेर किस्ताबाट चुक्ता गरेकी निर्मलाले पछि अरू संस्थाबाट झिकिन् ।

तर ऋण चुक्ता गर्न नसकेपछि हाल उनी फरार छिन् । उनको घरबार मात्रै बिग्रिएको छैन, मंगलसैनमा सञ्चालन भएको होटल पनि बन्द भएको छ । भएको जायजेथा गुम्यो । छोराछोरीको बिचल्ली भयो । ‘निर्मलाले हामी सबैलाई विश्वासमा पारेर विभिन्न संस्थाहरूबाट ऋण निकाल्न अनुरोध गरिन् । ऋण दिने नदिने भन्ने अधिकार समूहलाई नै हुने भएकाले हामीले पनि विश्वासमा परेर अरूको नामबाटसमेत उनका लागि ऋण झिकिदियौं,’ मंगलसेन ५ की नमिता नगार्जीले भनिन्, ‘सुरुमा गीत रेकर्ड गर्न त्यसपछि घरघडेरी किन्न निकालिन् । हामी भने विश्वासमा परिरह्यौं ।

अहिले उनी सम्पर्कमा नभएपछि ऋण तिर्ने तनाव हामीलाई छ ।’ न्यून आयआर्जन भएका तथा बैंकहरूसम्म प्रत्यक्ष पहुँच नभएका व्यक्तिहरूलाई लक्षित गरी वित्तीय सेवा दिने उद्देश्यले ती संस्थाहरू सञ्चालित छन् । लघुवित्त संस्थाहरूले गरिब तथा विपन्न वर्गहरूलाई विनाधितो कर्जा प्रवाह गरी जीवनस्तरमा थप सहजता ल्याएको दाबी गर्छन् ।

‘लघुवित्त संस्थाले न्यून आय भएका परिवारहरूलाई गाउँघरमै वित्तीय सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्,’ निर्धन उत्थान लघुवित्त संस्थाका शाखा प्रवन्धक उमनाथ तिमिल्सेनाले भने, ‘बजार क्षेत्रमा केहि व्यक्तिका कारण समस्या देखिए पनि ग्रामीण क्षेत्रका महिलाहरूमा त्यस्तो समस्या छैन ।’ यस्ता संस्थाहरू अछामका विभिन्न ठाउँमा ८४ समूह गठन भएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT