बाढीले सिंगो बस्ती जोखिम

संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बाउली र खारगाड खोलाको कटानले बडिमालिका ८ को गडखेत गाउँ पहिरोको उच्च जोखिममा छ । खोलाको कटान गाउँनजिकै पुगेपछि यहाँका ५० परिवार जोखिममा परेको वडासदस्य नरबहादुर अयडीले बताए ।

‘ठूलो वर्षा सुरु हुनेबित्तिकै पारिबाट खारगाड खोलो सुसाएर आउँछ । बीचमा त बाउली खोलाको गड्गडाहटले झनै रातभर सुत्नसक्ने अवस्था हुन्न,’ उनले भने, ‘दुवै खोला कटान गर्दै नजिकै पुगिसके । उठिबास हुने भयो ।’

वर्षौंअघि पनि बाउली गाडको बाढी गढखेतमा पसेर पुरै घरखेत बगाएको बुढापाकाहरू बताउँछन् । माथि सिरानतिरबाट बाहुली बग्छ, तल बस्ती र खेतीयोग्य जमिन छ । ‘धार परिवर्तन गरेपछि बस्ती नामेट हुने अवस्था छ,’ मार्तडीका गगन रावलले भने, ‘२ वर्षअघि पनि धन्नधन्न जोगिएको हो ।’ गडखेतमा बडिमालिका वडा ८ र ९ का बासिन्दाको खेतीयोग्य जमिन छ । बर्सेनि जमिन कटान हुँदै गएपछि खाद्यान्न उत्पादन पनि घट्दै गएको स्थानीयको भनाइ छ ।

नदीले कटान बढाउँदै गए पनि हालसम्म कतैबाट पनि तटबन्ध निर्माण गरी बस्ती जोगाउन सहयोग नभएको गाउँलेहरू बताउँछन् । नदी नियन्त्रणको पहल नहुँदासम्म बस्ती सुरक्षित नहुने स्थानीय प्रकाश अयडी बताउँछन् । उनले नगरपालिकालगायत अन्य निकायमा पहलगर्दा पनि कतैबाट पनि पीडाको सुनुवाइनभएको बताए ।

पुल नहुँदा समस्या
बडीमालिका ८ मा रहेको खारगाडमा झोलुंगे पुल नहुँदा स्थानीयलाई आउजाउमा समस्या भएको छ । ‘माथितिर पहिरोले हलुका वर्षा हुनेबित्तिकै बाढी आइहाल्छ,’ चोयाकोट माविकी प्रध्यानाध्यापक दिमा सुब्बाले भनिन्, ‘बाढी आउनेबित्तिकै वारिका वारि पारिका पारि हुने अवस्था छ ।’ घाँस दाउराका लागि जंगल आउजाउ गर्न त झन् समस्या छ ।

रजाली तरकारीको पकेट क्षेत्र मानिन्छ । रजालीबाट मार्तडीमा दैनिक सयौं किसान नियमित तरकारी, दूध, दाउरा बिक्रीका लागि आउँछन् । खारगाडा नदीमा पुल नहुँदा स्थानीय कृषकहरू कहिलेकाहीं बाटोबाटै फर्कने अवस्था रहेको वडाध्यक्ष वीरबहादुर रावल बताउँछन् । उनले पुलका लागि पहल भइरहेको बताए ।

बडीमालिका नगरपालिकाले भने नदी नियन्त्रण र झोलुंगे पुल निर्माणका लागि प्रयास गरिरहेको जनाएको छ । नगर उपप्रमुख कविता बिष्टले समस्या समाधानका लागि प्रदेश र संघ सरकारसँग समन्वय भइरहेको बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्याउ ढुवानीमा अनुदान

संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बाजुराको पूर्वोत्तर क्षेत्रमा फलेका स्याउ नजिकको बजारमा अनुदानमा ढुवानी हुने भएका छन् । गाउँमा बिक्री हुन नसकेर बारीमै कुहिने अवस्था आएपछि कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुराले ६ सय क्विन्टल ढुवानीका लागि अनुदान दिने भएको हो ।

केन्द्रले ढुवानी गर्न अनुदान दिने प्रक्रिया सुरु गरिएको जनाएको छ । किसान आफैंले बिक्री गर्नेगरी केन्द्रले स्याउ बारीबाट बजारसम्म ढुवानी गराइदिन थालेको कृषि प्रसार अधिकृत मीनप्रसाद जैसीले बताए ।

जगन्नाथ र जुकोटबाट पिलुचौरसम्म प्रतिकिलो १८ रुपैयाँ ७५ पैसा ढुवानी अनुदान निर्धारण गरेको जानकारी उनले दिए । कोल्टीदेखि मार्तडीसम्म १८ रुपैयाँ ९० पैसा र पाण्डुसेनदेखि मार्तडीसम्म १३ रुपैयाँ ५० पैसा निर्धारण गरिएको छ । केन्द्रको बाजुरा कार्यालयको तथ्यांकअनुसार जिल्लामा २ सय ३० हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती छ । बाजुरामा १ हजार ५० मेट्रिक टन उत्पादन हुने जैसी बताउँछन् ।

सदरमुकाम मार्तडीमा प्रतिकिलो १ सय ४० भन्दा बढी मूल्य छ । तर, पाण्डुसेन र जुकोटका गाउँमा भने १५ रुपैयाँमा किनबेच भइरहेको छ । स्याउ भण्डारका रूपमा रहेको स्वामीकार्तिक गाउँपालिकाले गाउँमा एक किलोको मूल्य १५ रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ । ‘यो वर्ष फल बढी छ तर, बजार टाढा भएकाले बारीमै कुहिने अवस्था छ,’ जुकोटका गोविन्दबहादुर शाहीले भने, ‘बारीमा एक रुपैयाँको एक दाना दिने गरेका छौं ।’ त्यही पनि बिक्री नहुने समस्या रहेको उनले बताए । ‘सडक यातायातको सुविधा छैन । जुकोटबाट बोकेर कोल्टी, पिलुचौर पुर्‍याउँदा भरियाले मनपरी भाडा माग्छन्,’ उनले भने, ‘किसानले बेच्न नपाएर थुप्रै बारीमै कुहिएर जान्छ कि भन्ने चिन्तामा छन् ।’ सडक विस्तार हुन सके किसानले फाइदा पाउने उनले बताए ।

जुकोटमा दुई सयभन्दा बढी परिवारले स्याउ खेती गरेका छन् । तर, बजार नपाउँदा उनीहरूले अपेक्षित फाइदा उठाउन सकेका छैनन् । गाउँपालिकाले पनि परीक्षणका लागि एकै वर्षमा फल्ने स्याउको बिरुवा दिएको थियो । ती बिरुवामा योपल्ट फल लटरम्म छन् । बजारसम्म स्याउ पुयाउनका लागि कृषि ज्ञान केन्द्रसँग समन्वय गरिरहेको गाउँपालिकाका अध्यक्ष चिरञ्जीवी शाहीले बताए । ‘त्यति सजिलै हुन सके किसानले फाइदा पाउँछन्,’ उनले भने, ‘ढुवानीमा अनुदानको सुविधाले थोरै भए पनि राहत मिल्छ ।’

पाण्डुसेन, घोडाकोट, जुकोट, जगन्नाथ, कोटिलालगायतका ठाउँमा यो वर्ष उत्पादन राम्रो छ । ‘हाँगा नै भाँच्चिने गरी फल लागेको छ,’ जुकोटका उमेशजंग शाहीले भने, ‘बेस्सरी फलेका बेला स्याउले राम्रो बजार पाउन सक्यो भने यहाँका किसानको जीवनस्तर चाँडै माथि उठ्ने थियो ।’ प्रतिदाना एक रुपैयाँमा बेच्नुपर्दा किसान मर्कामा परेको उनले बताए । बाजुरा खाद्यान्न संकट हुने जिल्ला हो ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७६ ०७:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्