बाढीले सिंगो बस्ती जोखिम

संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बाउली र खारगाड खोलाको कटानले बडिमालिका ८ को गडखेत गाउँ पहिरोको उच्च जोखिममा छ । खोलाको कटान गाउँनजिकै पुगेपछि यहाँका ५० परिवार जोखिममा परेको वडासदस्य नरबहादुर अयडीले बताए ।

‘ठूलो वर्षा सुरु हुनेबित्तिकै पारिबाट खारगाड खोलो सुसाएर आउँछ । बीचमा त बाउली खोलाको गड्गडाहटले झनै रातभर सुत्नसक्ने अवस्था हुन्न,’ उनले भने, ‘दुवै खोला कटान गर्दै नजिकै पुगिसके । उठिबास हुने भयो ।’

वर्षौंअघि पनि बाउली गाडको बाढी गढखेतमा पसेर पुरै घरखेत बगाएको बुढापाकाहरू बताउँछन् । माथि सिरानतिरबाट बाहुली बग्छ, तल बस्ती र खेतीयोग्य जमिन छ । ‘धार परिवर्तन गरेपछि बस्ती नामेट हुने अवस्था छ,’ मार्तडीका गगन रावलले भने, ‘२ वर्षअघि पनि धन्नधन्न जोगिएको हो ।’ गडखेतमा बडिमालिका वडा ८ र ९ का बासिन्दाको खेतीयोग्य जमिन छ । बर्सेनि जमिन कटान हुँदै गएपछि खाद्यान्न उत्पादन पनि घट्दै गएको स्थानीयको भनाइ छ ।

नदीले कटान बढाउँदै गए पनि हालसम्म कतैबाट पनि तटबन्ध निर्माण गरी बस्ती जोगाउन सहयोग नभएको गाउँलेहरू बताउँछन् । नदी नियन्त्रणको पहल नहुँदासम्म बस्ती सुरक्षित नहुने स्थानीय प्रकाश अयडी बताउँछन् । उनले नगरपालिकालगायत अन्य निकायमा पहलगर्दा पनि कतैबाट पनि पीडाको सुनुवाइनभएको बताए ।

पुल नहुँदा समस्या
बडीमालिका ८ मा रहेको खारगाडमा झोलुंगे पुल नहुँदा स्थानीयलाई आउजाउमा समस्या भएको छ । ‘माथितिर पहिरोले हलुका वर्षा हुनेबित्तिकै बाढी आइहाल्छ,’ चोयाकोट माविकी प्रध्यानाध्यापक दिमा सुब्बाले भनिन्, ‘बाढी आउनेबित्तिकै वारिका वारि पारिका पारि हुने अवस्था छ ।’ घाँस दाउराका लागि जंगल आउजाउ गर्न त झन् समस्या छ ।

रजाली तरकारीको पकेट क्षेत्र मानिन्छ । रजालीबाट मार्तडीमा दैनिक सयौं किसान नियमित तरकारी, दूध, दाउरा बिक्रीका लागि आउँछन् । खारगाडा नदीमा पुल नहुँदा स्थानीय कृषकहरू कहिलेकाहीं बाटोबाटै फर्कने अवस्था रहेको वडाध्यक्ष वीरबहादुर रावल बताउँछन् । उनले पुलका लागि पहल भइरहेको बताए ।

बडीमालिका नगरपालिकाले भने नदी नियन्त्रण र झोलुंगे पुल निर्माणका लागि प्रयास गरिरहेको जनाएको छ । नगर उपप्रमुख कविता बिष्टले समस्या समाधानका लागि प्रदेश र संघ सरकारसँग समन्वय भइरहेको बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गानो कुहिने रोगले अदुवा सखाप

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — कैलालीको सहजपुर क्षेत्रमा गानो कुहिने रोगले अदुवा खेतीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ । रोगले ७५ प्रतिशत अदुवा नोक्सान हुने कृषि ज्ञान केन्द्र कैलाली कञ्चनपुरले जनाएको छ । 

चुरे गाउँपालिका ३ को सहजपुर क्षेत्रमा लगाइएको अुदुवामा यो रोग देखिएको हो । करिब २५ हेक्टरमा लगाइएको अदुवामा रोग देखिएको कृषि ज्ञान केन्द्र प्रमुख रामचन्द्र भट्टले बताए ।

केन्द्रको टोली यसै साता सहजपुर क्षेत्रमा पुगेर रोग लागेको अदुवा अनुगमन गरी फर्किएको हो । ‘यस वर्षको फसल जोगाउन सकिने अवस्था छैन,’ केन्द्र प्रमुख भट्टले भने, ‘गानो कुहिने रोगले अदुवाका बोट सुक्न थालेका छन् ।’ उनका अनुसार सहजपुर क्षेत्रमा अदुवा उत्पादनमा ७५ प्रतिशत ह्रास आउने देखिन्छ । सुदूरपश्चिममा अदुवा उत्पादनका लागि सहजपुर प्रमुख क्षेत्र मानिन्छ ।

गानो कुहिने रोग ढुसीजन्य कारणले बीउ तथा माटोबाट लाग्ने गर्छ । लामो समयदेखि एकै ठाउँमा खेती गर्दा ढुसी जम्मा भई त्यसबाट समेत यो रोग लाग्न सक्ने भट्टको भनाइ छ । माटो र बीउमा ढुसी नाशक उपचार गरी रोग लाग्नबाट जोगाउन सकिने उनले बताए । रोग लागेपछि अदुवाले गाँज हाल्दैन ।

एउटा मात्रै बोट हुन्छ । गानो पनि लगाएको बीउ मात्रै हुन्छ । थप गानो बढ्दैन । रोग लागेर रोपेको गानो समेत कुहिने र बिस्तारै बोटपनि पहेँलो भई सुक्ने गर्छ । यसलाई ‘राइजोमरट’ पनि भनिन्छ । सहजपुरमा अदुवाको बिउ आफै उत्पादन नगरी बाहिरबाट ल्याउने गरेको पाइन्छ । यहांँका कृषकले अहिलेको बिउ कपुरकोटबाट ल्याएको बताएका छन् ।

अदुवा खेती प्राय फागुनमालगाएर असोज /कात्तिकमा खन्ने गरिन्छ । तर सहजपुर क्षेत्रमा असारमा लगाएर असोज/कात्तिकमै खन्ने गरेको पाइन्छ छ ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ ०९:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्