वृद्धावस्थामा सहाराको चिन्ता

भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँ पुगेको जिपमा बिदाइका क्रममा सबैका आँखामा आँसु
मेनुका ढुंगाना

अछाम — यसअघि महिला, बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्र गाउँमा रहने अछाममा पछिल्लो समयमा यहाँका महिलाहरू पनि रोजगारीका लागि भारततर्फ जान थालेपछि बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्रै गाउँमा भेटिन्छन् । आफ्नो परिवार र छरछिमेकमा पनि तन्नेरीहरू नभएपछि वृद्धवृद्धा सहाराविहीन देखिन्छन् ।

ZenTravel

खेतीपातीको उत्पादनले नधान्ने र गाउँमा अन्य रोजगारीका अवसर पाउन मुस्किल हुन थालेपछि पुरुषसँगै महिलाहरू पनि काम खोज्न भारततर्फ जाने चलन सुरु भएको छ ।

Meroghar

छोरीको सहारामा बस्दै आएकी साँफेबगर नगरपालिका ११, डाँडागाउँकी ७६ वर्षीया धनी बिक अब एक्लो कसरी बस्ने भन्ने चिन्तामा छन् । एकमात्र छोरी खिमा पनि कामको खोजीमा भारत हिँडेकी छिन् । उनका छोराछोरी गत पुसमै गइसके । ‘अब म एक्लो घरमा भएँ,’ गहभरी आँशु निकाल्दै धनीले भनिन्, ‘सन्तानको सुखसयलमा रमाउने मेरो मेरो अधुरै रह्यो ।’ रातो रंगमा चामल मुछ्दै छोरीको विदाइका लागि अक्षता बनाउँदासम्म उनका आँखाबाट आँशु बगिरहे । भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँमा पुगेको जिपमा बिदाइ गर्दा आमा छोरी मात्र होइन अन्य यात्रुका आँखाबाट आँशु बग्दै थियो ।

त्यही गाउँकी रम्बा बिकका छोरा, बुहारी, नातिनातिना सबै भारत गएका छन् । उमेरको उत्तरार्द्धमा छोराछोरी भारत हिँडेपछि उनले सहाराविहीन कष्टकर जीवन बिताउनु परेको छ । दुई–तीन वर्ष अघिसम्म खेतीपाती लगाउन घर आउने उनका छोराबुहारी नफर्केको धेरै भयो । ‘जग्गा जमिन बाँझै छ,’ उनले भनिन् ‘आफू त आज हो कि भोली, स्याहारसुसारको भर पर्नुपर्ने उमेरमा एक्लै छु ।’

परम्परागत रुपमा चलिआएका र वर्षका एक पटक मात्र आउने चाडपर्वहरूको समयमासमेत घरमा एक्लै बस्नुपर्दा मन बिरक्त हुने गरेको उनले सुनाइन् । गाउँमा रोजगारीका अवसर नभएकाले घर गुजारा चल्नै नसक्ने भएपनि महिलाहरू पनि श्रीमानसँगै भारत जाने चलन बढेको हो ।

गाउँमा बिजुली पुगेको छ । कच्ची भएपनि मोटरबाटोको सुविधा छ । घरघरमा पानीका धारा छन् । तर पजि गाउँमै बस्ने इच्छा धेरैको देखिन्न । लटरम्म अन्न फल्ने उर्बर जमिन बाँझै छ, तर अछामका धेरैजसो गाउँ जहिले सुनसान देखिन्छन् ।

खेतीपाती लगाउने सिजन बाहेकका महिनामा कतिपय पुरुषहरू गाउँ फर्किने भएपनि अघिपछि गाउँघरमा पुरुष भेटाउन मुस्किल पर्छ घर बसेर गुजारा नचल्ने भएपछि कामको खोजीमा भारतजानुको विकल्प नहुने स्थानीय प्रेम सार्कीले बताए ।

‘भारतमा काम गरेर कमाएको पैसाले तराईमा घरजग्गा किन्नेहरू यो गाउँमा धेरै छन् । उतै बसाइसराई गर्छन्, गाउँ दिनप्रतिदिन सुनसान हुँदैछ ।’ प्रेमले भने, ‘खेतबारीमा उत्पादन छैन, अन्य रोजगारीका अवसर पनि गाउँमा पाउन मुस्किल छ । भारत नगएर त परिवार पाल्न सकिदैन ।’

अछामका अधिकांश युवा भारतको सुरत, पुना, मुम्बईलगायतका ठाउँमा जाने गरेको उनले बताए । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि बीचमै पढाई छोडेर भारतमा रोजगार गर्दै आएका साँफेबगरकै भरत बिकले पहुँचवालाले मात्रै रोजगार पाउने भएकाले आफू भारत गएर काम गर्दै आएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लाखौंका भवन र उपकरण कबाडी

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — आल्मुनियमका झ्याल ढोकाहरू तोडिएका छन् । घर पछाडिबाट बगेर आएको ढुंगा माटोसहितको लेदोले कोठा भरिएको छ । कोठाभित्र जताततै शौच गरिएकाले बाहिरैसम्म ह्वास्स गन्धआउँछ ।

कोठाको बीचमा एक दिन पनि प्रयोग नगरिएको जस्तो देखिने एग्रोस्व कम्पनीको बीउँ छान्ने बढेमानको मेसिन लडेको छ । कुनामा रहेको ठडिएको बीउ भेन्डिङ मेसिन खियाले काम नलाग्ने भएको छ । दुवै मेसिनका पाटपुर्जा जबरजस्ती उप्काइएका जस्ता देखिन्छन् ।

यो दृष्य जयपृथ्वी नगरपालिका ९ मा रहेको बीउ गोदामको हो । तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको अनुरोध र लागत साझेदारीमा जिल्ला विकास समितिअन्तर्गतको ग्रामीण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजनाले ५ वर्षअघि बनाएको भवनको वर्णन यतिले मात्र पुग्दैन ।

स्थानीय भवानी बीउ उत्पादन कृषक समूहले व्यवस्थापन गर्ने गरी बनाइएका यहाँका २ भवनको निर्माण ३० लाखमा भएको थियो । बीउ केलाउने २ लाख ५० हजार, बीउ ग्रेडिङ मेसिन ९ लाख, बीउको उपचार गर्ने यन्त्रको २ लाख र बीउका बोरा सिलाउने मेसिन ५० हजार तथा अन्य फर्निचर फिक्स्चर्स तथा तालिमसहित गरी यो गोदाम निर्माणमा ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी लगानी भएको थियो ।

तत्कालीन रिठापाटा गाविसका कृषकहरूले उत्पादन गरेको विभिन्न अन्न, दाल तथा तरकारीबालीको बीउलाई शुद्धीकरण गरी जिल्लाबाहिर व्यावसायिक निकासी गर्ने उद्देश्यले योजना सुरु गरिएको थियो । विडम्बना राज्य र गैरसरकारी संस्थाको आधा करोड बढी लगानीमा तयार भएको यो गोदाम एक दिन पनि प्रयोगमा आएन ।

हेर्दा हेर्दै भवनहरू संरक्षणको अभावमा भत्किने अवस्थामा पुगे । लाखौं मूल्यका यन्त्र उपकरणहरूमध्ये केही तोडफोड भएर कबाडी बनेका छन् । केही त्यहाँबाट चोरी भइसकेको स्थानीय प्रदीप खड्काले बताए । समूहका पदाधिकारीको लापरबाहीको कारण यहाँ बनेको लाखौंको संरचना खेर गएको भवानी बीउ उत्पादन कृषक समूहकी अध्यक्ष सुनीता धामी बताउँछिन् ।

आफू एक महिनाअघि मात्र समूहको अध्यक्ष भएको बताउँदै उनले भनिन्, ‘समूहको हिसाब–किताब पनि स्पष्ट छैन । अनुदानमा बनेका लाखौंका संरचना त्यसै खतम भएका छन् । यो सबै समूहकै लापरबाही र निष्क्रियताले गर्दा भएको हो ।’ उनले यहाँको संरचना र यन्त्र उपकरणहरूलाई प्रयोगमा ल्याउन नयाँ समितिले काम गरिरहेको पनि बताइन् ।

रिठापाटाको यो बीउ गोदाम बझाङमा कृषि क्षेत्रमा गरिएको लगानी कसरी खेर गइरहेको छ भनेर देखाउने प्रतिनिधि योजना मात्र हो । तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले निर्माण गरेका यस्तै ३ वटा बीउ गोदामका भवन एक दिन पनि प्रयोग नभएर भत्किने अवस्थामा पुगिसकेका छन् ।

निर्माण भएदेखि नै देउलेकको बीउ गोदाम भवन, यन्त्र र उपकरणहरू प्रयोगविहीन भएकाले त्यसलाई पुनः सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले सोच बनाइरहेको वित्थड चिर गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमबहादुर बोहरा बताउँछन् । उनले भने, ‘अहिले कृषक समूहको जिम्मामा रहेकोले भवन र मेसिन अलपत्र छन् । यसलाई गाउँपालिकाअन्तर्गत ल्याएर पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी गरिरहेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×