वृद्धावस्थामा सहाराको चिन्ता- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

वृद्धावस्थामा सहाराको चिन्ता

भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँ पुगेको जिपमा बिदाइका क्रममा सबैका आँखामा आँसु
मेनुका ढुंगाना

अछाम — यसअघि महिला, बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्र गाउँमा रहने अछाममा पछिल्लो समयमा यहाँका महिलाहरू पनि रोजगारीका लागि भारततर्फ जान थालेपछि बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्रै गाउँमा भेटिन्छन् । आफ्नो परिवार र छरछिमेकमा पनि तन्नेरीहरू नभएपछि वृद्धवृद्धा सहाराविहीन देखिन्छन् ।

खेतीपातीको उत्पादनले नधान्ने र गाउँमा अन्य रोजगारीका अवसर पाउन मुस्किल हुन थालेपछि पुरुषसँगै महिलाहरू पनि काम खोज्न भारततर्फ जाने चलन सुरु भएको छ ।


छोरीको सहारामा बस्दै आएकी साँफेबगर नगरपालिका ११, डाँडागाउँकी ७६ वर्षीया धनी बिक अब एक्लो कसरी बस्ने भन्ने चिन्तामा छन् । एकमात्र छोरी खिमा पनि कामको खोजीमा भारत हिँडेकी छिन् । उनका छोराछोरी गत पुसमै गइसके । ‘अब म एक्लो घरमा भएँ,’ गहभरी आँशु निकाल्दै धनीले भनिन्, ‘सन्तानको सुखसयलमा रमाउने मेरो मेरो अधुरै रह्यो ।’ रातो रंगमा चामल मुछ्दै छोरीको विदाइका लागि अक्षता बनाउँदासम्म उनका आँखाबाट आँशु बगिरहे । भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँमा पुगेको जिपमा बिदाइ गर्दा आमा छोरी मात्र होइन अन्य यात्रुका आँखाबाट आँशु बग्दै थियो ।


त्यही गाउँकी रम्बा बिकका छोरा, बुहारी, नातिनातिना सबै भारत गएका छन् । उमेरको उत्तरार्द्धमा छोराछोरी भारत हिँडेपछि उनले सहाराविहीन कष्टकर जीवन बिताउनु परेको छ । दुई–तीन वर्ष अघिसम्म खेतीपाती लगाउन घर आउने उनका छोराबुहारी नफर्केको धेरै भयो । ‘जग्गा जमिन बाँझै छ,’ उनले भनिन् ‘आफू त आज हो कि भोली, स्याहारसुसारको भर पर्नुपर्ने उमेरमा एक्लै छु ।’


परम्परागत रुपमा चलिआएका र वर्षका एक पटक मात्र आउने चाडपर्वहरूको समयमासमेत घरमा एक्लै बस्नुपर्दा मन बिरक्त हुने गरेको उनले सुनाइन् । गाउँमा रोजगारीका अवसर नभएकाले घर गुजारा चल्नै नसक्ने भएपनि महिलाहरू पनि श्रीमानसँगै भारत जाने चलन बढेको हो ।


गाउँमा बिजुली पुगेको छ । कच्ची भएपनि मोटरबाटोको सुविधा छ । घरघरमा पानीका धारा छन् । तर पजि गाउँमै बस्ने इच्छा धेरैको देखिन्न । लटरम्म अन्न फल्ने उर्बर जमिन बाँझै छ, तर अछामका धेरैजसो गाउँ जहिले सुनसान देखिन्छन् ।


खेतीपाती लगाउने सिजन बाहेकका महिनामा कतिपय पुरुषहरू गाउँ फर्किने भएपनि अघिपछि गाउँघरमा पुरुष भेटाउन मुस्किल पर्छ घर बसेर गुजारा नचल्ने भएपछि कामको खोजीमा भारत जानुको विकल्प नहुने स्थानीय प्रेम सार्कीले बताए ।


‘भारतमा काम गरेर कमाएको पैसाले तराईमा घरजग्गा किन्नेहरू यो गाउँमा धेरै छन् । उतै बसाइसराई गर्छन्, गाउँ दिनप्रतिदिन सुनसान हुँदैछ ।’ प्रेमले भने, ‘खेतबारीमा उत्पादन छैन, अन्य रोजगारीका अवसर पनि गाउँमा पाउन मुस्किल छ । भारत नगएर त परिवार पाल्न सकिदैन ।’


अछामका अधिकांश युवा भारतको सुरत, पुना, मुम्बईलगायतका ठाउँमा जाने गरेको उनले बताए । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि बीचमै पढाई छोडेर भारतमा रोजगार गर्दै आएका साँफेबगरकै भरत बिकले पहुँचवालाले मात्रै रोजगार पाउने भएकाले आफू भारत गएर काम गर्दै आएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लाखौंका भवन र उपकरण कबाडी

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — आल्मुनियमका झ्याल ढोकाहरू तोडिएका छन् । घर पछाडिबाट बगेर आएको ढुंगा माटोसहितको लेदोले कोठा भरिएको छ । कोठाभित्र जताततै शौच गरिएकाले बाहिरैसम्म ह्वास्स गन्धआउँछ ।

कोठाको बीचमा एक दिन पनि प्रयोग नगरिएको जस्तो देखिने एग्रोस्व कम्पनीको बीउँ छान्ने बढेमानको मेसिन लडेको छ । कुनामा रहेको ठडिएको बीउ भेन्डिङ मेसिन खियाले काम नलाग्ने भएको छ । दुवै मेसिनका पाटपुर्जा जबरजस्ती उप्काइएका जस्ता देखिन्छन् ।

यो दृष्य जयपृथ्वी नगरपालिका ९ मा रहेको बीउ गोदामको हो । तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको अनुरोध र लागत साझेदारीमा जिल्ला विकास समितिअन्तर्गतको ग्रामीण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजनाले ५ वर्षअघि बनाएको भवनको वर्णन यतिले मात्र पुग्दैन ।

स्थानीय भवानी बीउ उत्पादन कृषक समूहले व्यवस्थापन गर्ने गरी बनाइएका यहाँका २ भवनको निर्माण ३० लाखमा भएको थियो । बीउ केलाउने २ लाख ५० हजार, बीउ ग्रेडिङ मेसिन ९ लाख, बीउको उपचार गर्ने यन्त्रको २ लाख र बीउका बोरा सिलाउने मेसिन ५० हजार तथा अन्य फर्निचर फिक्स्चर्स तथा तालिमसहित गरी यो गोदाम निर्माणमा ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी लगानी भएको थियो ।

तत्कालीन रिठापाटा गाविसका कृषकहरूले उत्पादन गरेको विभिन्न अन्न, दाल तथा तरकारीबालीको बीउलाई शुद्धीकरण गरी जिल्लाबाहिर व्यावसायिक निकासी गर्ने उद्देश्यले योजना सुरु गरिएको थियो । विडम्बना राज्य र गैरसरकारी संस्थाको आधा करोड बढी लगानीमा तयार भएको यो गोदाम एक दिन पनि प्रयोगमा आएन ।

हेर्दा हेर्दै भवनहरू संरक्षणको अभावमा भत्किने अवस्थामा पुगे । लाखौं मूल्यका यन्त्र उपकरणहरूमध्ये केही तोडफोड भएर कबाडी बनेका छन् । केही त्यहाँबाट चोरी भइसकेको स्थानीय प्रदीप खड्काले बताए । समूहका पदाधिकारीको लापरबाहीको कारण यहाँ बनेको लाखौंको संरचना खेर गएको भवानी बीउ उत्पादन कृषक समूहकी अध्यक्ष सुनीता धामी बताउँछिन् ।

आफू एक महिनाअघि मात्र समूहको अध्यक्ष भएको बताउँदै उनले भनिन्, ‘समूहको हिसाब–किताब पनि स्पष्ट छैन । अनुदानमा बनेका लाखौंका संरचना त्यसै खतम भएका छन् । यो सबै समूहकै लापरबाही र निष्क्रियताले गर्दा भएको हो ।’ उनले यहाँको संरचना र यन्त्र उपकरणहरूलाई प्रयोगमा ल्याउन नयाँ समितिले काम गरिरहेको पनि बताइन् ।

रिठापाटाको यो बीउ गोदाम बझाङमा कृषि क्षेत्रमा गरिएको लगानी कसरी खेर गइरहेको छ भनेर देखाउने प्रतिनिधि योजना मात्र हो । तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले निर्माण गरेका यस्तै ३ वटा बीउ गोदामका भवन एक दिन पनि प्रयोग नभएर भत्किने अवस्थामा पुगिसकेका छन् ।

निर्माण भएदेखि नै देउलेकको बीउ गोदाम भवन, यन्त्र र उपकरणहरू प्रयोगविहीन भएकाले त्यसलाई पुनः सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले सोच बनाइरहेको वित्थड चिर गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमबहादुर बोहरा बताउँछन् । उनले भने, ‘अहिले कृषक समूहको जिम्मामा रहेकोले भवन र मेसिन अलपत्र छन् । यसलाई गाउँपालिकाअन्तर्गत ल्याएर पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी गरिरहेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×