तीजमा स्थानीय तहको साथ

गीतमार्फत महिलाले भोगिरहेका समस्या, पीडा, हिंसा, छाउपडी कुप्रथा, मदिरा, बालविवाहलगायत सामाजिक कुपरम्पराबारे प्रस्तुति देखाइयो
मेनुका ढुंगाना, संगीता तिमिल्सेना 

अछाम र बाजुरा — सहर–बजारमा मात्र होइन, गाउँगाउँमा तीजको रौनक छ । केहि वर्षयता धुमधाम साथ मनाउन थालिएको तीजमा अछाम र बाजुरामा स्थानीय सरकारले आर्थिक सहयोग गरी थप उमंग बनाइदिएका छन् । 

अछामका १० स्थानीय तहमध्ये सबैमा महिलालाई दर खुवाउनेदेखि तीज प्रतियोगितासम्म गरिएका छन् । बाजुरामा पनि त्यस्तै छ । टोलदेखि वडा हुँदै गाउँ तथा नगर स्तरीय प्रतियोगिता हुन थालेपछि महिलाहरू पनि खुसी देखिन्छन् ।

मंगलसैनमा शनिबार नगपालिकाले आयोजना गरेको तीज विशेष प्रतियोगितामा १३ समूह सहभागी भए । कसैले गीत गाए । कसैले नृत्य देखाए भने कसैले देउडामार्फत नै प्रतियोगितामा सहभागिता जनाए । ती सबैका लय र भाकामा महिलाले भोगिरहेका समस्या, पीडा, हिंसा, छाउपडी कुप्रथा, मदिरा, बालविवाहलगायत सामाजिक कुपरम्पराले महिलालाई पारेको समस्याबारे प्रस्तुति देखाएका थिए ।

केही वर्षअघिसम्म सदरमकाुम क्षेत्रका महिलाहरूले मात्रै तीजमा रमाइलो गर्थे । ‘गाउँतिर तीजबारे खासै थाहा थिएन,’ प्रतियोगितामा सहभागी मंगलसैन नगरपालिका २ की खन्टी विकले भनिन्, ‘योपटक मंगलसैनमै आएर आफ्ना दुःख समस्यालाई गीत र नाचबाट देखाउन पाउँदा खुसी छौं । योपटक त हामीलाई पनि तीज लाग्यो ।’ प्रतिस्पर्धा गर्न नगरका विभिन्न गाउँबाट आएका महिलाहरूलाई जमघट र भेटघाट गर्ने मौका मिलेको उनको भनाइ छ ।

‘जनप्रतिनिधि आएपछि महिलाका कुरा सुन्नुपर्‍यो । हाम्राबारेमा पनि बोल्नुपर्‍यो भनेर गीतमार्फत पनि सुनायौं,’ मंगलसैन ६ की नामसरा भण्डारीले भनिन्, ‘सबै महिलाको प्रस्तुतिमा दुःख, पीडा, हिंसाका कुरा मात्रै आएका छन् । यसले पनि महिलाको अवस्थाबारे थाहा हुन्छ । यी कुराबाट नगरले पनि केही बुझोस् भन्ने चाहन्छौं ।’

कार्यक्रमका सहभागी मंगलसैन ७ की पार्वती ढुंगानाले हराउँदै गएको मौलिकतालाई यस्तै कार्यक्रम गरी संरक्षण गर्नुपर्ने बताइन् । ‘३ महिनाअघि नै तीजका गीत आउन थालेपछि धेरैले आफ्नो मौलिकता बिर्सिएका छन् । दिदीहिनी एकै ठाउँमा बसेर गाउने, आफ्नै गीत सिर्जना गर्न बिर्सएका छन् । वेशभूषा, कला संस्कृतिको संरक्षण गर्नलाई पनि यस्ता प्रतियोगिता हुनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘एक दिन बजार आउन नपाउने महिलाका लागि यो अवसर पनि हो ।’

नगरभित्रका महिलालाई बोलाएर तीजका अवसरमा प्रतियोगिता गर्दा महिलालाई हौसला मिलेको मंगलसैन नगरपालिकाका उपप्रमुख सरिता उपाध्यायले बताइन् । ‘महिलालाई बोलाएर दर नै खुवाउन सक्ने अवस्था थिएन । त्यसैले तीज विषेश प्रतियोगिता गरेका हौं,’ उनले भनिन् । उपमेयरसँग महिला कार्यक्रमअन्तर्गत चालु आवको पहिलो कार्यक्रम तीजकै अवसर पारेर सुरु गरेको उनले बताइन् । मंगलसैन नगरपालिकाले तीज प्रतियोगिताको लागि ५० हजार खर्च गरेको छ ।

यस्तै चौरपाटी गाउँपालिकाले पनि तीज विषेश प्रतियोगिताको लागि १ लाख २० हजार खर्च गरेको प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत गणेशप्रसाद ढुंगानाले बताए । यस्तै साँफेबगर नगरपालिकाले अन्तरपार्टी महिला सञ्जाललाई तीज प्रतियोगिता गर्न ५० हजार दिएको र १४ वटा वडालाई जनसंख्याको आधारमा रकम दिएको नगरउपप्रमुख बिर्मला बुड्थापाले बताइन् ।

उता बाजुराका स्थानीय तहहरूले पनि तीजका कार्यक्रमहरूलाई आर्थिक रुपमै सघाएका छन् । बडिमालिका नगरपालिका र खप्तड छेडेदह गाउँपालिकाले पनि तीज विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरेका छन् । त्रिवेणी नगरपालिकाले तीज विशेष कार्यक्रममा ९ वटै वडालाई रकम उपलब्ध गराएको छ । प्रत्येक वडामा १० हजारका दरले नगर प्रवक्ता प्रेम थापाले बताएका छन् । उनले भने, ‘सबै मग्र रुपमा तीज विशेष कार्यक्रमका लागि १ लाख १५ हजार खर्च भएको छ ।’

बुढीगंगा नगरपालिकाले पनि तीज विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरी ५० हजार खर्च गरेको उपप्रमुख तारा खातीले बताइन् । ‘सम्पूर्ण नगरपलिकाका महिलाहरूलाई शुक्रबार बोलाएर तीज मनाएका छौं,’ उपप्रमुख खातीले भनिन् । बडिमालिका नगरपालिकाले तीज विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरी प्रसाद ग्रहण मात्र गरेको जनाएको छ ।

बुढीनन्दा, जगन्नाथ, स्वामिकार्तिक, र हिमालीले तीज विशेष कार्यक्रममा सघाएका छन् । बुढीनन्दा नगरपालिका ३ का धनबहादुर बोहराले भने, ‘पहिला पहिला तीज अलि ठीकै हुन्थ्यो, अहिले स्थानीय तहले रकम विनियोजन गर्न थालेपछि धेरै भड्किलो भयो । आर्थिक अवस्था कमजोर भएका महिलाहरूका लागि समस्या हुने गरेको देखिन्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७६ १०:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खेत बन्यो बगर

‘झोलुंगे पुल पुरिएको २ साता जति भयो, कपडा पसल र कुखुरा फार्म पनि बगायो । खेतीयोग्य जमिन बगरमा परिणत भएको छ ।’
मेनुका ढुंगाना, संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बुढीगंगा नगरपालिका ३, ताप्रिसेराको जमिन उर्वर थियो । त्यहाँ बुढीगंगा नदी पसेपछि सबै बगर बन्यो । त्रिवेणी नगरपालिकाका पन्धारादेखि बागापाटासम्मका दर्जनौं गाउँको व्यापारिक केन्द्रसमेत भएको ताप्रिसेराका खेतहरू अहिले बगर बनेका छन् ।

ताप्रिसेराभन्दा केही माथि अम्कोटको पारि त्रिवेणी नगरपालिकाको पैमा क्षेत्रबाट खसेको पहिरोले तल तटीय क्षेत्रमा नोक्सान गरेको छ । ताप्रिसेराको झोलुंगे पुल भाँसिएको छ । बस्तीसमेत जोखिममा परेको अवस्था छ । त्यसैमा पहिरोले बुढीगंगा थुनिएको अवस्थामा अछामका बस्तीसम्म असर गर्ने जोखिम छ ।

बुढीगंगा १, अम्कोटमा महिनादिनअघि दुवैतिरबाट पहिरो गएर बुढीगंगामा मिसिएपछि त्यहाँबाट ढुंगा र माटो बगेर साउन ९ गते ताप्रिसेराको झोलुंगे पुल भासिएको स्थानीय कृष्णबहादुर विष्ट बताउँछन् । ‘झुलंगेपुल पुरिएको २ साता जति भयो,’ उनले भने, ‘मेरै कपडा पसल र कुखुरा फार्म नै बगायो । खेतीयोग्य जमिन बगरमा परिणत भएको छ ।’ प्रहरी मुचुल्काअनुसार व्यापारीसमेत रहेका विष्टको ८ लाख रुपैयाँबराबरको सामान बगाएको छ ।

स्थानीय व्यापारी मात्रै होइन, यहाँका बासिन्दा जोखिम मोलेर भासिएको पुलबाटै आवतजावत गर्न बाध्य रहेको त्रिवेणी नगरपालिकाकी पानसरा नेपाली बताउँछिन् । ‘यहाँबाट गाउँ जान अन्य बाटो नभएकाले यतैबाट जानुपरेको छ,’ उनले भनिन्, ‘पुलै भासिएपछि आवतजावत गर्न समस्या भएको छ ।’

तोप्रेसेरा झुलंगे पुल भासिएपछि स्थानीयमा त्रास छाएको बुढीगंगा नगरपालिका प्रमुख दीपक शाह बताउँछन् । ‘पहिरो त प्राकृतिक विपत् हो । कतिखेर आउँछ भन्न सकिन्न । तर, झोलुंगे पुल भाँसिएपछि झनै कठिनाइ भएको छ,’ उनले भने, ‘पुलको उचाइ बढाउने र अलि माथिबाट पुनः बनाउन केन्द्रमा रहेको झोलुंगे पुल एकाइसँग पहल गरिरहेका छौं ।’

राहत नपाएको गुनासो
घरबाहेक पसल बगाउँदा राहत नदिने गरेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी गंगाप्रसाद न्यौपाने बताउँछन् । ‘लाखौंको क्षति भए पनि प्रशासनले १० हजार रुपैयाँभन्दा बढी क्षतिपूर्ति दिन सक्दैन । निर्देशिकाको प्रावधानअनुसार हामीले राहत दिने हो,’ उनले भने । तर प्रशासनले अहिलेसम्म कसैलाई राहत नदिएको पीडितहरूको भनाइ छ ।

ताप्रिसेरा नदीकिनार रहेका घर र अम्कोट गाउँ जोखिममा रहेको प्रहरी प्रमुख (डीएसपी) उद्धवसिंह भाटले बताए । ‘अम्कोट ताप्रसेरालगायत बाजुराका धेरै गाउँ पहिरोको जोखिममा छन्,’ उनले भने, ‘केही दिनअघि गौमुलमा पहिरोको कारण आमाछोरीको ज्यान गयो ।’

डीएसपी भाटका अनुसार अम्कोटमा उच्च जोखिममा रहेको घर भत्काएर त्यही ठाउँमा वैकल्पिक सडक बनाइएको छ । ‘त्यहाँ एउटा घर उच्च जोखिममा थियो । तलको पक्की सडक पहिरोले बगाएपछि सोही घर भत्काएर वैकल्पिक सडक बनाइएको छ,’ उनले भने, ‘ठूलो वर्षा भएपछि बुढीगंगा नदी थुनिने खतरा छ । यसले दर्जनौं बस्ती र अछामको साँफेबगरलाई क्षति गर्ने देखिन्छ ।’

पहिरोको निरीक्षण
अछामका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, प्रहरी र सशत्र प्रहरी प्रमुखले बाजुराको अम्कोट गाउँबाट बग्ने बुढीगंगा नदीमा गएको पहिरोको सोमबार निरीक्षण गरेको छ । बाजुराबाट अछाम हुँदै बग्ने बुढीगंगा नदी बाजुराको अम्कोट क्षेत्रमा त्रिवेणीतर्फबाट खसेको पहिरोका कारण थुनिने अवस्थामा छ ।

सुरक्षा निकायका प्रमुखको टोली बाजुरा पुगेको अछामका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भोजराज श्रेष्ठ बताउँछन् । ‘बाजुराको बुढीगंगामा पहिरो गएपछि त्यसको असर अछामको साँफेबगरलाई पनि पुग्छ भन्ने लागेर त्यहाँ गएका हौं,’ उनले भने, ‘अहिलेको अवस्थामा अछामलाई असर हुने देखिँदैन । पहिरो बढे बुढीगंगा थुनिने खतरा अत्यधिक देखिन्छ । अहिले त बाजुरालाई नै बढी असर पारेको देखियो ।’ पहिरो निरीक्षणपछि सम्भावित विपत्लाई मध्यनजर गर्दै बाजुरासँग सल्लाह गरेर आगामी दिनमा अघि बढ्ले उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ ०९:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्