पारिश्रमिक नपाएको उजुरी 

निर्मला खडायत

(धनगढी) — काम लगाएर ज्याला नदिनेविरुद्ध श्रम कार्यालयमा उजुरी दिने क्रम बढेको छ । काममा लगाउने तर पारिश्रमिक दिन आलटाल गर्ने प्रवृत्तिमा वृद्धि भएको कार्यालयले जनाएको छ । यहाँका उद्योग तथा होटलमा काम गर्ने कामदारले कामअनुसारको पारिश्रमिक पाउन नसकेको गुनासो गर्ने गरेका छन् ।


श्रम कार्यालय धनगढीमा ३ वर्षको अवधिमा २२ जना कामदारले कामअनुसारको पारिश्रमिक नपाएको भन्दै उजुरी दिएका छन् । ‘चालु आर्थिक वर्षको पहिलो एक महिना साउनमा पारिश्रमिक नपाएको भन्दै ७ जना कामदारको उजुरी परेको छ,’ कार्यालयका सूचना अधिकारी जयदेव विष्टले भने । श्रम कार्यालयमा दर्ता भएका अधिकांश उजुरीको फछर्योट भइसकेको उनले बताए । चालु आर्थिक वर्ष प्राप्तमध्ये एउटा उजुरी फछर्योट भइसकेको छ भने अन्य उजुरीका आधारमा सम्बन्धित उद्योग तथा प्रतिष्ठानलाई परिपत्र गरिसकेको उनले बताए ।

‘पारिश्रमिक नपाएको भन्दै उजुरी दिने अधिकांश श्रमिकसँग न नियुक्तिपत्र हुन्छ, न त पारिश्रमिक तोकिएको कागजपत्र नै,’ उनले भने, ‘यसले गर्दा सम्बन्धित कम्पनीबाट असुलउपर गराउन पनि असहज हुने गरेको छ ।’ उनले श्रमिकले नियुक्तिपत्र र सरकारले तोकेको ज्यालाका आधारमा काम गर्नुपर्ने सुझाव दिए । बिष्टका अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा दर्ता भएका १५ उजुरीमध्ये ३ वटा उजुरी फछर्यौट हुन सकेका छैनन् । आवश्यक प्रमाण नलिएर उजुरी दिँदा त्यस्ता श्रमिकहरूलाई पारिश्रमिक दिलाउन समस्या हुने गरेको छ । ‘कतिपय अवस्थामा पारिश्रमिक नपाएको भन्दै उजुरी दिने र पछि पारिश्रमिक पाइसकेपछि पनि कार्यालयलाई जानकारी दिने गरिएको हुँदैन,’ उनले भने, ‘यसले गर्दा उजुरीकर्ताले पारिश्रमिक पायो या पाएन भन्ने लगत पनि राख्न समस्या हुने गरेको छ ।’

श्रमिकहरूको पारिश्रमिक पाएको नपाएको विषयमा उजुरी लिँदै आएको श्रम कार्यालयमा पछिल्लो समय लेनदेनका पनि उजुरी आउन लागेको छ । यस्ता मुद्दा श्रम कार्यालयको क्षेत्राधिकारभित्र नपर्ने भए पनि श्रमिक थाहा नपाएर अलमलिने गरेका हुन् । अदालतले हेर्ने विषयका उजुरी आएपछि आवश्यक सल्लाह दिएर पठाउने गरेको उनले बताए ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशमा नियुक्तिपत्र लिएर काम गर्ने र बैंकमार्फत पारिश्रमिक वितरण गर्ने प्रणालीको विकास हुन नसकेको उनको भनाइ छ । ‘आर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा प्रदेशका ५३ वटा उद्योग प्रतिष्ठानमा हामीले अनुगमन तथा निरीक्षण गरेका थियौं,’ उनले भने, ‘कतिपय ठूला उद्योगले श्रमसम्बन्धी नियम पालना गरेको पाइए पनि अधिकांशले त्यो व्यवस्था लागू गरेको पाइएन ।’

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १०:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मानसिक रोगीलाई सहारा घर 

कान्तिपुर संवाददाता

घोडाघोडी — मानसिक सन्तुलन गुमाएर बिचल्ली परेकाहरूका लागि कैलालीको बर्दगोरिया –२ मा एउटा आश्रय स्थल छ । नाम हो सहारा घर । सडक जीवन बिताइरहेकाहरूलाई यहाँ आश्रय दिइएको छ । स्थानीयवासी बलबहादुर विष्टले आफ्नै प्रयासमा सञ्चालन गरेको सहारा घरमा अहिले ४४ जना मानसिक रोगी छन् ।

‘मानसिक सन्तुलन गुमेकाहरू राम्रोसँग खान र बस्न पाएपछि छोटो समयमै स्वास्थ्य हुँदै गएका छन्,’ उनले भने, ‘सुरुका केही दिन बानी पार्न निकै कठिनाइ हुन्छ, केही दिनमा स्वस्थ हुँदै गएपछि सबैले आफ्नो काम आफै गर्छन् ।’ सडक जीवन बिताउादै आएका एक वृद्धको कीरा परेको घाउको उपचार गरेपछि त्यस्ता बेवारिसेको स्याहार गर्ने सोच आएको उनले बताए ।

वर्षदिन अघि कैलालीको लम्की सडकमा मानसिक सन्तुलन गुमाएको अवस्थामा भेट्टाएर सहारा घरमा ३५ वर्षीय महेश कुँवरलाई लगिएको थियो । बैतडीको पुचौडी–८ का उनी घर झगडापछि मानसिक सन्तुलन गुमाएर सडकमा भौतारिदै लम्की पुगेका थिए । विष्टले सडकमा भौतारिने गरेको देखेर आश्रय दिए । समय बित्दै गयो र केशव पनि सहारा घरको माया, ममताले गर्दा पहिले जस्तै सामान्य अवस्थामा नै फर्किए । उही केशव अहिले मानसिक सन्तुलन गुमाएर सहारा घरमा बस्दै आएकाहरूको सहारा बनेका छन् । सबैको स्याहार सुसार गर्न पाउँदा आफूलाई छुट्टै आनन्द आउने उनी बताउँछन् । ‘म पनि पहिला यस्तै अवस्थामा गुज्रिएर आएको हुँ, सहारा घरको माया स्नेहले बिना उपचार म निको भएँ,’ उनले भने, ‘अब म पनि यही बसेर बलबहादुर दाइ जस्तै अरूको सेवा गर्छु ।’ अहिले केशव यहाँ आश्रितका लागि भरपर्दा सेवक छन् । मानसिक सन्तुलन गुमाएर भौतारिएको अवस्थामा भेटेर यहाँ ल्याइएकाको लागि उनले नुहाइदिनेदेखि खाना पकाएर खुवाउने कामसमेत गर्छन् ।

सहारा घरमा बस्ने लम्कीको चुहा–१ थकालीपुरकी सुनिताको भोगाइ कहालीलाग्दो छ । मानसिक सन्तुलन गुमाएर सडकमा हिड्दै गर्दा बौनिया प्रहरीले उनलाई सहारा घरमा पुर्‍याए । उनका दुई छोरा र दुई छोरी थिए । करिब १२ वर्षदेखि मानसिक रोगको सिकार भइन । अहिले उनी निको भएकी छन् । उनी पनि यही रहेर आश्रितको सेवा गर्छिन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT