मानसिक रोगीलाई सहारा घर 

कान्तिपुर संवाददाता

घोडाघोडी — मानसिक सन्तुलन गुमाएर बिचल्ली परेकाहरूका लागि कैलालीको बर्दगोरिया –२ मा एउटा आश्रय स्थल छ । नाम हो सहारा घर । सडक जीवन बिताइरहेकाहरूलाई यहाँ आश्रय दिइएको छ । स्थानीयवासी बलबहादुर विष्टले आफ्नै प्रयासमा सञ्चालन गरेको सहारा घरमा अहिले ४४ जना मानसिक रोगी छन् ।

‘मानसिक सन्तुलन गुमेकाहरू राम्रोसँग खान र बस्न पाएपछि छोटो समयमै स्वास्थ्य हुँदै गएका छन्,’ उनले भने, ‘सुरुका केही दिन बानी पार्न निकै कठिनाइ हुन्छ, केही दिनमा स्वस्थ हुँदै गएपछि सबैले आफ्नो काम आफै गर्छन् ।’ सडक जीवन बिताउादै आएका एक वृद्धको कीरा परेको घाउको उपचार गरेपछि त्यस्ता बेवारिसेको स्याहार गर्ने सोच आएको उनले बताए ।

वर्षदिन अघि कैलालीको लम्की सडकमा मानसिक सन्तुलन गुमाएको अवस्थामा भेट्टाएर सहारा घरमा ३५ वर्षीय महेश कुँवरलाई लगिएको थियो । बैतडीको पुचौडी–८ का उनी घर झगडापछि मानसिक सन्तुलन गुमाएर सडकमा भौतारिदै लम्की पुगेका थिए । विष्टले सडकमा भौतारिने गरेको देखेर आश्रय दिए । समय बित्दै गयो र केशव पनि सहारा घरको माया, ममताले गर्दा पहिले जस्तै सामान्य अवस्थामा नै फर्किए । उही केशव अहिले मानसिक सन्तुलन गुमाएर सहारा घरमा बस्दै आएकाहरूको सहारा बनेका छन् । सबैको स्याहार सुसार गर्न पाउँदा आफूलाई छुट्टै आनन्द आउने उनी बताउँछन् । ‘म पनि पहिला यस्तै अवस्थामा गुज्रिएर आएको हुँ, सहारा घरको माया स्नेहले बिना उपचार म निको भएँ,’ उनले भने, ‘अब म पनि यही बसेर बलबहादुर दाइ जस्तै अरूको सेवा गर्छु ।’ अहिले केशव यहाँ आश्रितका लागि भरपर्दा सेवक छन् । मानसिक सन्तुलन गुमाएर भौतारिएको अवस्थामा भेटेर यहाँ ल्याइएकाको लागि उनले नुहाइदिनेदेखि खाना पकाएर खुवाउने कामसमेत गर्छन् ।

सहारा घरमा बस्ने लम्कीको चुहा–१ थकालीपुरकी सुनिताको भोगाइ कहालीलाग्दो छ । मानसिक सन्तुलन गुमाएर सडकमा हिड्दै गर्दा बौनिया प्रहरीले उनलाई सहारा घरमा पुर्‍याए । उनका दुई छोरा र दुई छोरी थिए । करिब १२ वर्षदेखि मानसिक रोगको सिकार भइन । अहिले उनी निको भएकी छन् । उनी पनि यही रहेर आश्रितको सेवा गर्छिन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १०:०४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धानमा रोगकिरा 

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — वर्षा कम भएकाले धानखेतमा रोगकिराको संक्रमण बढेको छ । जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र बेलौरी, बेलडाडी र कृष्णपुर क्षेत्रमा धानबालीमा विभिन्न प्रकारका रोगहरू देखा परेको कृषि प्राविधिकले बताएका छन् । 

बाली संरक्षण प्रयोगशाला सुन्दरपुरका अनुसार पर्याप्त वर्षा नहुँदा धानमा गबारो किराको प्रकोप निकै बढेको छ । धानका बोटमा मरुवा र खैरो थोप्ले रोगको संक्रमण पनि देखिएको छ । रोपाइँदेखि नै वर्षा कम भएका कारण रोग देखिएको हो ।

‘धानमा रोग देखिने समय यही हो, पानी परेको भए कम देखिन्छ, नपरे धेरै,’ प्रयोगशालाका प्राविधिक सहायक अम्बादत्त विष्टले भने, ‘बाली शिविरसँगै प्रयोगशालामै समेत किसान नमुना लिएर आउन थालेका छन् ।’ उनका अनुसार कञ्चनपुरमा मात्रै नभई पानी अभावका कारण सुदूरपश्चिमका विभिन्न भागमा धानमा केही न केही रोग देखिएको छ ।

गबारो रोग बेर्ना अवस्थादेखि नै लाग्न सुरु हुन्छ । बेर्ना अवस्थामा पुतलीले अन्डा पारेर त्यहि अन्डापछि लार्भा भई गबारो खाने गर्छ । लार्भाले कोमल पातहरू मात्रै खाने भएकाले गबारोमै बढी आक्रमण गर्छ । पछि धानको बाला दानाबिनाको लाग्ने गर्छ । कृषकहरूले नाइट्रोजनयुक्त मल (युरिया) को प्रयोग बढी गर्दा पनि गबारो रोग लाग्ने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्र कैलाली कञ्चनपुरका प्रमुख रामचन्द्र भट्टले बताए । उनका अनुसार नाइट्रोजनले पात कोमल
हुने भएकाले लार्भाले त्यसमै आक्रमण गर्छन् ।

गबारो रोग नियन्त्रणका लागि बेर्ना अवस्थामै पुतलीको आवागमन भएको ठाउंँमा अन्डा हेरेर नष्ट गरिदिने तथा विषादीको प्रयोगबाट समेत अण्डा नष्ट गर्न सकिन्छ । यसैगरी रोग लाग्न नदिन पनि झोल तथा दानादार विषादीको प्रयोग गर्न सकिने भट्टले बताए । उनका अनुसार पानी कम पर्दा गबारो रोग बढी देखिन्छ । आकासे पानीले अण्डा झराइदिने भएकाले पानी परेका बेला यो रोगको संक्रमण कम हुने गरेको हो ।

बाली संरक्षण प्रयोगशालाले यसै साता बेलौरीमा गरेको वाली शिविरमा धानको मरुवा रोग र खैरो थोप्ले रोग पनि देखिएको प्राविधिक सहायक विष्टले बताए । मरुवा रोग एक प्रकारको ढुसी हो । यो रोग पनि नर्सरीदेखि नै लाग्ने गर्छ । सुरुमा पातमा, त्यसपछि डाँठमा र अन्तिममा बालामा लागेर बाली नै सखाप पार्ने गर्छ । पातमै लागेको बेला यसको उपचार गर्न सके मात्रै ठिक हुने र डाँठ तथा वालामा पुगेपछि यसले बाली नै सखाप पार्ने विष्टले बताए ।

तराईमा युरिया मलको प्रयोग बढदो छ तर जिंकको प्रयोग नगन्य मात्रामा छ । जिंक अभावले खैरो थोप्ले रोगको संक्रमण पनि देखिएको विष्टले बताए । यसमा सुरुमा धानको पातमा खैरो थोप्लो देखिने र बिस्तारै पात सुक्दै गएर धानको बोट नै सुक्ने गरेको उनले जानकारी दिए ।

वर्षा अभावले अहिले धान पसाउन समेत समस्या देखिएको बाली संरक्षण प्रयोगशालाका प्राविधिक राममिलन चौधरीले बताए । उनकाअनुसार चाँडो फल्ने धान कहीं पसाएको छ भने कतै पानी अभावमा आधा बाला मात्रै पसाएको छ ।

धानका लागि विभिन्न संवेदनशील अवस्था हुन्छन् । त्यस्तो अवस्थामा पानीको पर्याप्त आवश्यकता पर्छ । सुरुमा रोपाइँपछि गाँज फोडने बेला पानी आवश्यक पर्छ । पानी नभए गाँज नै नफोडने चौधरी बताउँछन् । त्यसपछि पसाउने बेला पानी आवश्यक पर्छ । भने अन्तिममा फुल फुल्ने बेला पनि पानी आवश्यक पर्ने उनले बताए । ‘यि अवस्थामा पानी नपरे वाली सप्रिदैन, विभिन्न रोगहरू पनि लाग्छन्’ चौधरीले भने, ‘पानी अभाव र विभिन्न रोगका कारण यस वर्ष धानको उत्पादनमा ह्रास आउने देखिन्छ ।’

कञ्चनपुरमा करिब ५० हजार हेक्टरमा धान खेती गरिन्छ । यहां धानको उत्पादकत्व ३ मेट्रिक टन प्रति हेक्टरको हाराहरीमा रहेको छ । धान वालीमा लाग्ने रोग न्यूनीकरणका लागि खेत जोताइदेखि नै ध्यान दिनुपर्ने प्राविधिक बताउँछन् । विभिन्न किसिमका रोगका प्युपा माटामै हुने भएकाले गहिरो जोत्ने, नाइट्रोजन र जिंकको मात्रा मिलाएर प्रयोग गर्ने, माटो परीक्षण गराउने, रोपाइँका बेला उचित दूरी कायम गर्ने र नियमित सिँचाइको व्यवस्थापन गर्न सके धेरै रोग लाग्नबाट जोगाउन सकिने प्राविधिक बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्