अझै घोडा र खच्चडकै भर

खच्चड पालक भन्छन्, ‘हिउँदमा होपरी, दल्लेक, सेलालगायत ठाउँबाट काम मिल्थ्यो, अहिले दिनहुँजसो ढुवानीको काम पाइएको छ’
मनोज बडू

दार्चुला — सडक सञ्जालको विस्तारसँगै समान ढुवानीमा प्रयोग हुँदै आएका घोडा, खच्चड विस्थापित भए । पहिलेका तुलनामा यसको प्रयोग पनि कम हुन थाल्यो । तर, बर्खामा यहाँका अधिकांश सडक अवरुद्ध भएपछि भने ढुवानीका लागि घोडा र खच्चडको विकल्प हुँदैन ।

दार्चुलाको नौगाड गाउँपालिका २ मा खाद्यान्न बोकेर ग्रामीण बस्तीमा जाँदै गरेका खच्चड । तस्बिर : मनोज/कान्तिपुर

पहिलापहिला सबैतिर घोडा खच्चडकै भर हुन्थ्यो । ग्रामीण सडक सञ्जालको विस्तार हुँदै गएपछि ट्र्याक्टर, जिप नपुग्ने सीमित ठाउँमा मात्र खच्चडको प्रयोग हुन थालेको थियो । अहिले पुनः सबैतिर खच्चडकै भर पर्नुपरेको छ । वर्षाले ग्रामीण सडकहरू अवरुद्ध भएका छन् । स्थानीय बासिन्दालाई ढुवानीको अर्को विकल्प छैन ।

गत वर्ष सडक सञ्जाल जोडिएको व्यास र अपीहिमाल गाउँपालिकाका सडक अहिले हिलाम्मे छन् । गाडी चल्ने अवस्थामै छैनन् । ‘सडक अवरुद्ध भएकाले अहिले खच्चडकै भर पर्नुपरेको छ,’ व्यास गाउँपालिका ५ का नरेन्द्रसिंह धामीले भने, ‘व्यासका केहि भागमा सडक पुगेपछि खच्चड व्यवसाय संकटमा पर्छकि लागेको थियो । तर, अहिले पहिलाको जस्तै काम पाइएको छ ।’ यहाँका बासिन्दाले दैनिक उपभोग्य सामान चामल, पिठो, दाल, चिनीलगायत ब्यापारिक सामग्रीहरू खच्चडबाटै ढुवानी गर्दै आएका छन् ।

‘सडक नपुगेका गाउँमा त पहिल्यैदेखि समान ढुवानी गर्न भ्याइनभ्याई हुन्थ्यो,’ धौलाकोटका कल्यानसिंह धामीले भने, ‘यतिबेला सबैतिरका ग्रामीण सडक अवरुद्ध भएकाले काम र दाम राम्रै पाइएको छ ।’ १५ वर्ष अघिदेखि घोडा खच्चडबाटै व्यवसाय गर्दै आएका धामी सुरुमा भारतका विभिन्न ठाउँमा घोडा खच्चडबाट मालसामान ढुवानी गर्थे । भारतबाट समान ढुवानी गर्न छाडेको ३ वर्ष मात्र भएको उनले बताए । ‘पहिला जस्तो काम नपाए पनि विकट क्षेत्रमा अझै काम पाइएकै छ,’ उनले भने, ‘निर्माण सामग्री ढुवानीको कामहरू आइरहन्छ ।’

ग्रामीण सडक नखुल्दासम्म दार्चुलामा खच्चड व्यवसाय फस्टाएको थियो । व्यवसाय राम्रो हुन थालेपछि यहाँका धेरैले खच्चड किनेका थिए । क्रमशः सडक बन्नु र यातायातका साधान सञ्चालन हुन थालेसँगै अधिकांशले बिक्री गरेका थिए । जिप ट्याक्टर चल्न थालेपछि खच्चडको भाडा पनि घटेको हो । व्यवसायी दरपानसिंह विष्टले भने, ‘सदरमुकामदेखि सुन्सेरासम्म ढुवानी भाडा प्रतिकिलो ८ रुपैया थियो । अहिले भाडादर बढेको छ । अहिले फेरी दुरीअनुसार २ रुपैयादेखि ३०/३२ रुपैया प्रतिकिलोसम्म ढुवानी भाडा लिने गरेका छौं ।’

अर्का खच्चड व्यवसायी नौगाड गाउँपालिका १, इयरकोटका उञ्जलेसिंह डडालले भने, ‘हिउँदमा होपरी, दल्लेक, सेलालगायतका ठाउँबाट ढुवानी मिल्थ्यो । अहिले दिनहुँजसो ढुवानीको काम पाइएको छ ।’ संख्या थोरै भए पनि जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा घोडा खच्चड चलेको उनले बताए ।

खच्चडबाट ढुवानी गर्न विश्वास र सुरक्षित रहेको अपीहिमाल गाउँपालिका ६, सितोलाका राजेन्द्र बुढाथोकीले बताउँछन् । यहाँ सडक सञ्जाल नजोडिएकाले पारिबगडसम्म गाडीमा ढुवानी गर्ने र त्यहाँबाट खच्चडबाटै समान ढुवानी हुँदै आएको छ । गाडीको पहुँच नभएको समयमा यात्रा गर्न, खाद्यान्न सामान, फेन्सी सामान तथा अन्य सामग्रीको ढुवानीका निम्ति घोडा खच्चडको प्रयोग हुने गरेको मार्मा गाउँपालिकास्थित लटिनाथका सुरेन्द्र विष्ट बताउँछन्

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७६ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

समाचार प्रभाव : असहायलाई नयाँ घर

कान्तिपुर संवाददाता

अछाम — भत्किन थालेको सानो झुपडीमा २ छोराछोरी च्यापेर आधा पेट रात काट्ने मंगलसैन नगरपालिका ७ की कलु उपाध्यायको सधैं अध्याँरो देखिने अनुहारमा अहिले चमक देखिन्छ । यतिबेला उनलाई कहाँ बसुँ भन्ने झर्को छैन ।

नयाँ बनेको घरमा कलु पाध्याय । तस्बिर : मेनुका ढुंगाना/कान्तिपुर

गत फागुनमा कान्तिपुरमा उनले भोग्दै आएको कठिनाइबारे समाचार प्रकाशन गरेपछि उनको घर बनाउन सहयोग जुट्न थाल्यो । अफ्रिकामा रहेका अछामको मंगलसैन नगरपालिका ३ का भरत बोगटीले समाचार पढेपछि उनलाई सहयोग जुटाउन अग्रसर भए । नेपालमा रहेका साथीहरूलाई पनि जानकारी गराएर रकम जुटाउन थाले ।

‘मैले एक्लैले सामान्य सहयोग गर्ने कि भनेर सोचेको थिएँ । साथीहरूले अलिकति हामी पनि सहयोग गर्छौं भनेपछि सबै लाग्यौं,’ उनले भने, ‘शोडषा भूतपूर्व विद्यार्थी समाजले अभियानै चलायो ।’ जुटाएको सहयोग रकमबाट कलुको ४ कोठे घर बनेको छ ।

घर निर्माण गर्न ४९ हजार शोडषा भूतपूर्व विद्यार्थी समाजले जुटायो । ‘फजुल खर्च घटाएर सहयोग गर्‍यौं,’ अध्यक्ष शंकर भण्डारीले भने । विद्यार्थी समाजकै आग्रहमा मंगलसैन नगरपालिकाले समेत १ लाख उपलब्ध गराएको नगरपालिकाका उपप्रमुख सरिता उपाध्यायले बताइन् ।

उनका अनुसार अछामका तत्कालीन प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद आचार्य, हालका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भोजराज श्रेष्ठ, प्रहरी प्रमुख (डीएसपी) जनकबहादुर शाहीले समेत घर निर्माणमा सहयोग गरेका थिए । नयाँ घरमा बस्न सुरु गरेकी कलुले हातको इसारा गर्दै खुसी व्यक्त गरिन् । ‘अब अरूको घरमा बास माग्न जानुपर्ने दुःखका दिन गए । मेरो घर बनाइदिने सबैलाई धन्यवाद,’ उनले भनिन् ।

सदरमुकाम मंगलसैनबाट ३ घण्टाको दूरीमा रहेको खेताडा गाउँको एक छेउमा उमेरले ४६ वर्ष पुगेकी उनी न हिँड्न सक्छिन् न राम्रोसँग बोल्न । मंगलसैन ७ का गोरे पाध्यायले उनीसंँग बिहे गरेको १५ वर्ष भयो । त्यतिखेर कलु र गोरेको उमेर ३१ वर्ष फरक थियो । गोरेका २२ वर्षीया एक्ला छोराको मृत्यु भएपछि उनले अर्को विवाह गर्ने निधो गरे ।छोराको मृत्यु अघि नै पत्नीको मृत्यु भएको थियो ।

गोरे पाध्यायलाई विवाह गर्न समाजले दबाब दिन थाल्यो । छोरा नभए अपुताली हुन्छ भन्ने मान्यताले गोरे अर्को बिहे गर्न बाध्य भए । नभन्दै उनका वर्षदिनको अन्तरमा २ छोरा र एक छोरी भए । ०७४ साउनमा गोरेको मृत्यु भयो । पतिको मृत्युपछि कलुका दुःखका दिन सुरु भए । जेठा छोरा विनोदको उमेर १३ वर्ष भयो ।

कापी, कलमको जोहो गर्न सक्ने अवस्था नभएपछि ५ कक्षा पढेर स्कुल जान छोडेर भारतमा चौकीदारी गर्न गएका छन् । कान्छो छोरालाई गाउँका मान्छेले पढाइ दिन्छौं भनेर कता लगे पत्तो छैन,’ कलुले इसारा गर्दै भनिन्, ‘अनाथलयमा राखेको छ भन्ने सुन्छु । तर कहाँ छ । कस्तो अवस्थामा छ मलाई केहि पनि थाहा छैन ।’

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७६ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्