वसन्ता करिडोर : काटिँदै १ सय २१ रुख

मोहन बुढाऐर

धनगढी — हुलाकी सडकअन्तर्गत वसन्ता करिडोरभित्र बाँकी रहेको २ किमि सडक निर्माणको बाटो खुलेको छ । त्यस खण्डको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए) स्वीकृत भएपछि त्यहाँ रहेका रुखहरू हटाइने काम सुरु हुने आयोजनाले जनाएको छ ।

यसअघि ईआईए स्वीकृत नभएर हुलाकी सडक निर्माण हुन बाँकी रहेको वसन्ता जैविक मार्गभित्रको खण्ड । तस्बिर : मोहन/कान्तिपुर 

पाँच वर्षअघि सम्पन्न भई सक्नुपर्ने हुलाकी सडक वसन्ता करिडोरमा अन्योल भएकाले पूरा हुन सकेको थिएन । पहिलोपटक तयार गरी पेस गरिएको ईआईए प्रतिवेदन वन मन्त्रालयले वन्यजन्तु मैत्री सडकको आवश्यकता औल्याउँदै अस्वीकृत गरेको थियो ।

हुलाकी सडकका इन्जिनियर पदम मडैले वन्यजन्तुमैत्री सडक निर्माण गर्ने सहमतिमा दोस्रोपटक वन मन्त्रालयले ईआईए स्वीकृत गरेको बताए । उनका अनुसार पछिल्लो पटक स्वीकृत प्रतिवेदनमा हुलाकी सडकको ३० मिटर भित्रका सबै रुख नहटाइने भएको छ । सडकको संरचना तयार हुने १२ मिटर चौडाइमा १ सय २१ रुख मात्रै हटाइने छ । ३० मिटर भित्र ४ सय १ रुखहरू परेका थिए ।

वन कार्यालयले सडक निर्माण गरे पनि वन्यजन्तुको ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डर पास निर्माण गर्नुपर्ने सर्त राखिएको छ । जिल्ला वन अधिकृत रामचन्द्र कँडेलले निर्माणमा ढिलाइ नहोस् भनेर तत्काल सडकको संरचना बनाउन रुख कटानको अनुमति दिइए पनि वन्यजन्तु ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डरपास निर्माण गरिनुपर्ने सर्त रहेको बताए ।

वसन्ता जैविकमार्ग भारतको दुधुवा नेसनल पार्कसँग जोडिएको छ । दुदुवा नेसनल पार्कका बाघ, हात्तीलगायत ठूला वन्यजन्तु उक्त नाकाबाट ओहोरदोहोर हुने गरेका छ । यो अन्तर्राष्ट्रिय जैविक मार्गको मुख्य नाका भएको वन अधिकृत कँडेलको भनाइ छ । सडक आयोजनाका सूचना अधिकारी मडैले तत्काल संरचना निर्माण गर्न रुख कटानका लागि वन कार्यालयसँग प्रक्रिया अघि बढाइने बताए । ‘वन्यजन्तु ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डरपास संरचनाका लागि बजेटिङ र डिजायनको काम गर्दै जाने छौं,’ उनले भने, ‘अब सडक निर्माणमा ढिलाइ गरिन्न ।’

कैलालीको हसुलियाको कटनी नदी पूर्वको २ किमि क्षेत्र वसन्ता जैविक मार्गको दुदुवा नेसनल पार्कसँग जोड्ने मुख्य नाका हो । हुलाकी सडकको वसन्ता जैविक मार्गभित्र १८ किमि पर्छ । टन्टी पवेरा वसन्ता जेबी ठेकादार कम्पनीले २ किमि जंगल क्षेत्र बाहेकको १६ किमि खण्डको निर्माणको काम गरिरहेको बताए । उक्त कम्पनीले हालसम्म ६० प्रतिशत मात्र काम गरेको इन्जिनियर मडै बताउँछन् ।

भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण हुन लागेको पूर्व–पश्चिम हुलाकी सडकको पहिलो चरणको कामअन्तर्गत कैलालीमा निर्माण सुरु गरेको थियो । भारतीय कम्पनीले ०७२ मा धनगढीदेखि हसुलियासम्म ३१ र भजनीदेखि सत्ती कर्णालीसम्म १२ किमि गरी ४३ किमि सिंगल सडक निर्माण गरेको थियो । त्यसबेला उक्त १८ किमि सडकको ईआईए पूरा गरी रुख हटाउन नसकेकाले भारतीय निर्माण कम्पनीले काम अधुरै छोडेर फर्केको इन्जिनियर मडै बताउँछन् ।

नेपाल–भारत सम्झौताअनुसार सन् २०१० बाट पहिलो चरणमा ६ प्याकेजमा हुलाकी सडक निर्माणको ठेक्का सुरु भएको थियो । पहिलो चरणको ६ प्याकेजमा धनगढी–भजनी–सत्ती–खक्रौलासम्मको ६१.७ किमि हुलाकी सडक निर्माणको ठेक्का भारतीय कम्पनी जीआर गावतले लिएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वैदैशिक रोजगारीले खेत बाँझै

‘घरमा महिला र वृद्धवृद्धा मात्र भए, भएको जमिन कमाउन नसकेपछि बाँझै हुन थाल्यो’
मोहन बुढाऐर

धनगढी — गाउँका सबै वैदेशिक रोजगारीमा हिँडेपछि धनगढी उप–महानगरपालिका १८ वडाको ‘जे’ गाउँको रानाभाट बस्तीका खेत बाँझै छन् । गाउँका अधिकांश पुरुष वैदेशिक रोजगारमा छन् । घरमा खेतीपाती गर्ने कोही नभएर तिनका खेत बाँझै पर्न थालेका हुन् ।

धनगढी उपमहानगर १८को जे गाउँको रानाभाटको बस्ती बेदेशिक रोजगारले रित्तिदै । तस्बिर : मोहन बुढाऐर । कान्तिपुर

‘घरमा महिला र वृद्धवृद्धा मात्र भए’ ८६ वर्षीय वसन्त रानाभाटले भने, ‘कमाउन नसकेको जमिन बाँझै पर्न थालेको हो ।’

गाउँबाट केहि परिवार पलायन पनि भइसकेका छन् । उनकाअनुसार यो गाउँ ७४ परिवार रानाभाट परिवार मध्ये अहिले १५/२० मात्रै रहेका छन् । ‘कोहि सुगम सहरको खोजीमा छोड्न थालेका छन्, कोही आफ्नै थातथलो पोखरा राम्रो मानेर गएका छन्,’ उनले भने । रानाभाटको परिवारबाट पनि ४ जना वैदेशिक रोजगारमा छन् ।

उनका जेठो र कान्छो छोराबुहारीको परिवारले पनि पोखरामा घरजग्गा जोडेर उतै घरजम गरेका छन् । उनी भन्छन्, ‘यहाँ कुनै दुःख पीडा भएर छोड्न थालेका छैनन्, यहाँभन्दा बढी सुविधा र काम पाइने सम्भावना पोखरामा छ, त्यै भएर छोराहरूले पोखरा बसाइँ सरौ भने । विदेशबाट फर्केपछि उतै घरजग्गा किनेका हुन् ।’

०३२ सालमा पहिरोपीडित ७४ परिवार रानाभाट परिवारलाई सरकारले पुनःस्थापना गरेको थियो । धनगढीका १४, १५ र १८ नम्बर वडामा पर्ने फूलबारीको ‘ए’ देखि ‘के’ सम्मका गाउँ सरकारले बाढीपहिरो पीडितलाई ०३२ मा यहाँ ल्याएर पुनर्बास गराएको हो । फूलवारी कैलालीको साबिकको एक सिंगो गाविस हो । ‘जे’ गाउँको रानाभाट बस्ती वैदेशिक रोजगारले रित्तिन लागेको होइन ।

धनगढी उप–महानगरपालिको १४, १५ र १८ नम्बर वडामा पर्ने फूलवारीबाट बैदेशिक रोजगारमा जानेको सख्या बढी छ । फूलबारीको अर्को ‘डी’ गाउँ पनि वैदेशिक रोजगारमा निर्भर छ । खेतीपातीबाट घर खर्च धान्न नसकिने भएपछि यहाँको युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारमा आकर्षित भएका देखिन्छन् ।

स्थानीय रमेश बस्नेत १८ वर्ष पूरा भएपछि वैदेशिक रोजगारको पछि दौड्ने जनशक्तिले यहाँको खेतीयोग्य जमिन बाँझो पर्न थालेको बताउछन् । ‘सुरुमा विदेशको कमाइबाट राम्रो कमाइगरि फर्केको देख्दा गाउँका अन्य बेरोजगार यवा/युवतीसमेत वैदेशिक रोजगारमा आर्कषित भए,’ उनले भने । ‘केटाकेटीको पढाइतिर पनि ध्यान गएको देखिँदैन । पढौलेखौं र सरकारी जागिर खोजौं भन्नेतिर कसैको सोच नै जादैन’ बस्नेतले भने ।

सुरक्षित अप्रावासन क्षेत्रमा स्वयंसेविको काम गर्दै आएका पुर्णबहादुर तिवारीले फूलवारीमा वैदेशिक रोजगारमा बुझेर नजाने ले दुःखसमेत पाएको बताए । उनी भन्छन्, ‘वैदेशिक रोजगारको लोभमा दलालको फन्दामा परेर कैयौं युवा ठगिएको, युवती बेचिएका घटना छन् ।’ उनका अनुसार फूलवारी गाउँका ३ जनाको विदेशमा मृत्यु भएको छ । कोहि जेलमा परेका छन् । कसैले काम नपाएर अलपत्र परेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७६ ०९:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्