वसन्ता करिडोर : काटिँदै १ सय २१ रुख

मोहन बुढाऐर

धनगढी — हुलाकी सडकअन्तर्गत वसन्ता करिडोरभित्र बाँकी रहेको २ किमि सडक निर्माणको बाटो खुलेको छ । त्यस खण्डको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए) स्वीकृत भएपछि त्यहाँ रहेका रुखहरू हटाइने काम सुरु हुने आयोजनाले जनाएको छ ।

पाँच वर्षअघि सम्पन्न भई सक्नुपर्ने हुलाकी सडक वसन्ता करिडोरमा अन्योल भएकाले पूरा हुन सकेको थिएन । पहिलोपटक तयार गरी पेस गरिएको ईआईए प्रतिवेदन वन मन्त्रालयले वन्यजन्तु मैत्री सडकको आवश्यकता औल्याउँदै अस्वीकृत गरेको थियो ।


हुलाकी सडकका इन्जिनियर पदम मडैले वन्यजन्तुमैत्री सडक निर्माण गर्ने सहमतिमा दोस्रोपटक वन मन्त्रालयले ईआईए स्वीकृत गरेको बताए । उनका अनुसार पछिल्लो पटक स्वीकृत प्रतिवेदनमा हुलाकी सडकको ३० मिटर भित्रका सबै रुख नहटाइने भएको छ । सडकको संरचना तयार हुने १२ मिटर चौडाइमा १ सय २१ रुख मात्रै हटाइने छ । ३० मिटर भित्र ४ सय १ रुखहरू परेका थिए ।


वन कार्यालयले सडक निर्माण गरे पनि वन्यजन्तुको ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डर पास निर्माण गर्नुपर्ने सर्त राखिएको छ । जिल्ला वन अधिकृत रामचन्द्र कँडेलले निर्माणमा ढिलाइ नहोस् भनेर तत्काल सडकको संरचना बनाउन रुख कटानको अनुमति दिइए पनि वन्यजन्तु ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डरपास निर्माण गरिनुपर्ने सर्त रहेको बताए ।


वसन्ता जैविकमार्ग भारतको दुधुवा नेसनल पार्कसँग जोडिएको छ । दुदुवा नेसनल पार्कका बाघ, हात्तीलगायत ठूला वन्यजन्तु उक्त नाकाबाट ओहोरदोहोर हुने गरेका छ । यो अन्तर्राष्ट्रिय जैविक मार्गको मुख्य नाका भएको वन अधिकृत कँडेलको भनाइ छ । सडक आयोजनाका सूचना अधिकारी मडैले तत्काल संरचना निर्माण गर्न रुख कटानका लागि वन कार्यालयसँग प्रक्रिया अघि बढाइने बताए । ‘वन्यजन्तु ओहोरदोहोरका लागि ओभरहेड र अन्डरपास संरचनाका लागि बजेटिङ र डिजायनको काम गर्दै जाने छौं,’ उनले भने, ‘अब सडक निर्माणमा ढिलाइ गरिन्न ।’


कैलालीको हसुलियाको कटनी नदी पूर्वको २ किमि क्षेत्र वसन्ता जैविक मार्गको दुदुवा नेसनल पार्कसँग जोड्ने मुख्य नाका हो । हुलाकी सडकको वसन्ता जैविक मार्गभित्र १८ किमि पर्छ । टन्टी पवेरा वसन्ता जेबी ठेकादार कम्पनीले २ किमि जंगल क्षेत्र बाहेकको १६ किमि खण्डको निर्माणको काम गरिरहेको बताए । उक्त कम्पनीले हालसम्म ६० प्रतिशत मात्र काम गरेको इन्जिनियर मडै बताउँछन् ।


भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण हुन लागेको पूर्व–पश्चिम हुलाकी सडकको पहिलो चरणको कामअन्तर्गत कैलालीमा निर्माण सुरु गरेको थियो । भारतीय कम्पनीले ०७२ मा धनगढीदेखि हसुलियासम्म ३१ र भजनीदेखि सत्ती कर्णालीसम्म १२ किमि गरी ४३ किमि सिंगल सडक निर्माण गरेको थियो । त्यसबेला उक्त १८ किमि सडकको ईआईए पूरा गरी रुख हटाउन नसकेकाले भारतीय निर्माण कम्पनीले काम अधुरै छोडेर फर्केको इन्जिनियर मडै बताउँछन् ।


नेपाल–भारत सम्झौताअनुसार सन् २०१० बाट पहिलो चरणमा ६ प्याकेजमा हुलाकी सडक निर्माणको ठेक्का सुरु भएको थियो । पहिलो चरणको ६ प्याकेजमा धनगढी–भजनी–सत्ती–खक्रौलासम्मको ६१.७ किमि हुलाकी सडक निर्माणको ठेक्का भारतीय कम्पनी जीआर गावतले लिएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भड्किलो बन्दै तीज

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछाममा तीज मनाउन थालिएको धेरै भएको छैन । तीजमा व्रत बस्ने, सामान्य नाचगान गर्ने र रमाइलो गर्न थालेको १० वर्ष जति मात्रै भयो । यसअघि तिज मनाउँदा यातायात, सञ्चारको सुविधा सबै ठाउँमा पुगेको थिएन ।

बर्खे कामको चाप सकिएपछि मनाइने तीजमा माइतीहरूले पनि फुर्सद मिलाएर चेली बोलाइ मीठो–मसिनो खुवाउने बहाना हुन्थ्यो । त्यतिबेला तीजमा आफूहरूले वर्षभरि भोगेका दुःख–पीडा गीतका माध्यमबाट साटने चलन थियो । बुहारी भइसकेपछि कामको बोझ थपिने र आफ्नै घरको चुलो–चौकामा सीमित हुनुपर्ने बेला थियो ।

माइत जाँदा घरका सबैको अनुमति चाहिने र अर्कोतिर कामको बोझले आमाबुबा र दाजुभाइलाई भेट्न सहज थिएन । त्यसैले महिलाले तीजलाई नै माइत जाने बहाना बनाउँथे । सामान्य लवाइखवाइ र गरगहनामा मनाइने पहिलेको तिज र अहिलको परिवेशलाई हेर्दा दायरा फराकिलो भएको देख्न सकिन्छ ।

तीज मनाउने तरिका फरक र भडकिलो देखिएको अहिलेको गहना बजारबाट पनि प्रस्टै हुन्छ । मंगलसैनमा १८ वर्षदेखि सुनचाँदी व्यवसाय गर्दै आएका हेमराज सुनारका अनुसार तीजको समयमा ३/४ वर्षयता सुनचाँदीको व्यापार बढेको छ । ‘दिनप्रतिदिन व्यापार बढदै छ ।

अहिले प्रतितोला सुनको ७४ हजार रुपैयाँ नाघे पनि गहना बनाउनेको संख्यामा कमी आएको छैन,’ हेमराजले भने, ‘पछि सुनको मूल्य झन् बढ्छ होला भनेर अहिले नै गहना बनाउन आउने धेरै देखेको छु । सुनको मूल्य बढ्नु र घट्नुसंँग आवश्यकता तुलना गर्न नमिल्दो रहेछ ।’ उनका अनुसार मंगलसैनमा मात्रै ८ सुनचाँदी पसल छन् । यी सबैमा गहना बनाउनेको चाप देखिन्छ । अहिले एउटा पसलबाट दैनिक ४ तोलाभन्दा बढी सुनका गहना खरिद–बिक्री भइरहेका छन् ।

तीजमा गरगहनासँगै लत्ताकपडाको खरिद–बिक्री पनि राम्रै हुन्छ । तीज आएपछि लेहेंगा, साडी, कुर्ताजस्ता पहिरन खोज्ने महिला बढेको मंगलसैनमा फेन्सी पसल चलाइरहेकी इन्दु पाण्डे बताउँछिन् । ‘अछाममा पहिले जस्तो सामान्य पहिरनमा तीज मनाउनेहरू कम छन् । विशेष गरी रातो र हरियो साडी, लेहेंगा, कुर्ता–सुरुवालको माग बढिरहेको छ ।’

दर खाने चलन तीज मनाउने अर्को पक्ष हो । विभिन्न समूह, कार्यालय र संघ–संस्थाले नै महिलालाई दर खुवाउन पार्टीको आयोजना गरिरहेका छन् । महिलाहरूका आफ्नै समूहले पनि तीज आउन १५ दिन अघिदेखि दर खान र खुवाउन सुरु गरेको देख्न सकिन्छ । ‘तीजको व्रत बस्ने अघिल्लो दिनमा अफ्ठ्यारो नहोस् भनेर दर खान्थे । विशेष गरी व्रत बस्ने महिलाहरू मात्रै दर खाने चलन थियो,’ मंगलसैन ५ की जानकी बोहराले भनिन्, ‘अहिले एक महिना अघिदेखि दर खान सुरु हुन्छ ।’

मंगलसैनकै ललिता विकका अनुसार तीजलाई भडकिलो तरिकाले मनाउन थालेपछि आर्थिक अवस्था सामान्य भएका परिवारका महिलालाई असर परेको देखिन्छ । ‘जेठानी देवरानीको लवाइ–खवाइअनुसार पनि चल्नैपर्छ । अरु सबै गहनामा सजिएर गएको ठाउँमा केहि नभएको महिलालाई जान गाह्रै पर्छ,’ उनले भनिन्, ‘तीज महँगो र भडकिलो हुँदा धेरैको घरमा झगडासमेत हुने गरेको छ ।’ उनका अनुसार व्यापार व्यवसाय र जागिरे महिलालाई महँगो मानिएको तीज मनाउन सजिलो भए पनि देखावटी गर्नेलाई भने गाह्रो देखिएको छ ।

जिल्लाका केही स्थानीय तहले गत वर्ष महिलाहरूलाई तीज मनाउनकै लागि बजेट विनियोजन गरेका थिए । यसपटक भने गरेनन् । सबै महिलालाई समेट्न नसकिएको भन्दै विभिन्न विवाद सिर्जना भएपछि यो वर्ष तीज मनाउन बजेट नछुट्याइएको मंगलसैन नगरपालिका उपप्रमुख सरिता उपाध्याय बताउँछिन् ।

‘गत वर्ष मंगलसैनका १४ वटै वडामा १०/१० हजारका दरले तीज मनाउन बजेट छुट्याएका थियौं । सबैको चित्त बुझाउन नसकेपछि विवाद आयो,’ उनले भनिन्, ‘महिलाका लागि छुट्याएको रकम सीप विकास, नेतृत्व विकास र महिला सशक्तीकरणका कार्यक्रम बनाउनेछौं ।’ कमलबजार नगरपालिकाले भने तीजकै लागि भनेर बजेट नछुट्याए पनि विविधबाट खर्च गरी तीजका लागि रकम निकाल्न सकिने उपप्रमुख भूमिशरण बजगाईले बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×