खेत बन्यो बगर

‘झोलुंगे पुल पुरिएको २ साता जति भयो, कपडा पसल र कुखुरा फार्म पनि बगायो । खेतीयोग्य जमिन बगरमा परिणत भएको छ ।’
मेनुका ढुंगाना, संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बुढीगंगा नगरपालिका ३, ताप्रिसेराको जमिन उर्वर थियो । त्यहाँ बुढीगंगा नदी पसेपछि सबै बगर बन्यो । त्रिवेणी नगरपालिकाका पन्धारादेखि बागापाटासम्मका दर्जनौं गाउँको व्यापारिक केन्द्रसमेत भएको ताप्रिसेराका खेतहरू अहिले बगर बनेका छन् ।

बाजुराको अमकोटमा बुढीगंगा नदी नै थुनिने गरी खसेको पहिरो । तस्बिर : मेनुका/ कान्तिपुर 

ताप्रिसेराभन्दा केही माथि अम्कोटको पारि त्रिवेणी नगरपालिकाको पैमा क्षेत्रबाट खसेको पहिरोले तल तटीय क्षेत्रमा नोक्सान गरेको छ । ताप्रिसेराको झोलुंगे पुल भाँसिएको छ । बस्तीसमेत जोखिममा परेको अवस्था छ । त्यसैमा पहिरोले बुढीगंगा थुनिएको अवस्थामा अछामका बस्तीसम्म असर गर्ने जोखिम छ ।

बुढीगंगा १, अम्कोटमा महिनादिनअघि दुवैतिरबाट पहिरो गएर बुढीगंगामा मिसिएपछि त्यहाँबाट ढुंगा र माटो बगेर साउन ९ गते ताप्रिसेराको झोलुंगे पुल भासिएको स्थानीय कृष्णबहादुर विष्ट बताउँछन् । ‘झुलंगेपुल पुरिएको २ साता जति भयो,’ उनले भने, ‘मेरै कपडा पसल र कुखुरा फार्म नै बगायो । खेतीयोग्य जमिन बगरमा परिणत भएको छ ।’ प्रहरी मुचुल्काअनुसार व्यापारीसमेत रहेका विष्टको ८ लाख रुपैयाँबराबरको सामान बगाएको छ ।

स्थानीय व्यापारी मात्रै होइन, यहाँका बासिन्दा जोखिम मोलेर भासिएको पुलबाटै आवतजावत गर्न बाध्य रहेको त्रिवेणी नगरपालिकाकी पानसरा नेपाली बताउँछिन् । ‘यहाँबाट गाउँ जान अन्य बाटो नभएकाले यतैबाट जानुपरेको छ,’ उनले भनिन्, ‘पुलै भासिएपछि आवतजावत गर्न समस्या भएको छ ।’

तोप्रेसेरा झुलंगे पुल भासिएपछि स्थानीयमा त्रास छाएको बुढीगंगा नगरपालिका प्रमुख दीपक शाह बताउँछन् । ‘पहिरो त प्राकृतिक विपत् हो । कतिखेर आउँछ भन्न सकिन्न । तर, झोलुंगे पुल भाँसिएपछि झनै कठिनाइ भएको छ,’ उनले भने, ‘पुलको उचाइ बढाउने र अलि माथिबाट पुनः बनाउन केन्द्रमा रहेको झोलुंगे पुल एकाइसँग पहल गरिरहेका छौं ।’

राहत नपाएको गुनासो
घरबाहेक पसल बगाउँदा राहत नदिने गरेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी गंगाप्रसाद न्यौपाने बताउँछन् । ‘लाखौंको क्षति भए पनि प्रशासनले १० हजार रुपैयाँभन्दा बढी क्षतिपूर्ति दिन सक्दैन । निर्देशिकाको प्रावधानअनुसार हामीले राहत दिने हो,’ उनले भने । तर प्रशासनले अहिलेसम्म कसैलाई राहत नदिएको पीडितहरूको भनाइ छ ।

ताप्रिसेरा नदीकिनार रहेका घर र अम्कोट गाउँ जोखिममा रहेको प्रहरी प्रमुख (डीएसपी) उद्धवसिंह भाटले बताए । ‘अम्कोट ताप्रसेरालगायत बाजुराका धेरै गाउँ पहिरोको जोखिममा छन्,’ उनले भने, ‘केही दिनअघि गौमुलमा पहिरोको कारण आमाछोरीको ज्यान गयो ।’

डीएसपी भाटका अनुसार अम्कोटमा उच्च जोखिममा रहेको घर भत्काएर त्यही ठाउँमा वैकल्पिक सडक बनाइएको छ । ‘त्यहाँ एउटा घर उच्च जोखिममा थियो । तलको पक्की सडक पहिरोले बगाएपछि सोही घर भत्काएर वैकल्पिक सडक बनाइएको छ,’ उनले भने, ‘ठूलो वर्षा भएपछि बुढीगंगा नदी थुनिने खतरा छ । यसले दर्जनौं बस्ती र अछामको साँफेबगरलाई क्षति गर्ने देखिन्छ ।’

पहिरोको निरीक्षण
अछामका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, प्रहरी र सशत्र प्रहरी प्रमुखले बाजुराको अम्कोट गाउँबाट बग्ने बुढीगंगा नदीमा गएको पहिरोको सोमबार निरीक्षण गरेको छ । बाजुराबाट अछाम हुँदै बग्ने बुढीगंगा नदी बाजुराको अम्कोट क्षेत्रमा त्रिवेणीतर्फबाट खसेको पहिरोका कारण थुनिने अवस्थामा छ ।

सुरक्षा निकायका प्रमुखको टोली बाजुरा पुगेको अछामका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भोजराज श्रेष्ठ बताउँछन् । ‘बाजुराको बुढीगंगामा पहिरो गएपछि त्यसको असर अछामको साँफेबगरलाई पनि पुग्छ भन्ने लागेर त्यहाँ गएका हौं,’ उनले भने, ‘अहिलेको अवस्थामा अछामलाई असर हुने देखिँदैन । पहिरो बढे बुढीगंगा थुनिने खतरा अत्यधिक देखिन्छ । अहिले त बाजुरालाई नै बढी असर पारेको देखियो ।’ पहिरो निरीक्षणपछि सम्भावित विपत्लाई मध्यनजर गर्दै बाजुरासँग सल्लाह गरेर आगामी दिनमा अघि बढ्ले उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चमेलियाको बिजुली बल्ल दार्चुलामा

मनोज बडू

दार्चुला — चमेलिया जलविद्युत् आयोजनाले विद्युत् उत्पादन सुरु गरेको डेढ वर्षपछि बल्ल दार्चुलाका स्थानीयले उज्यालो देख्न पाएका छन् । महाकाली नगरपालिका ७ स्थित थालिगाडमा निर्माण भएको सबस्टेसन चार्ज भएपछि सोमबारदेखि दार्चुला सदरमुकाममा चमेलियाको विद्युत् सेवा उपलब्ध गराइएको नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको दार्चुला वितरण केन्द्रले जनाएको छ । 

दार्चुलामा निर्माण सम्पन्न भएको ३० मेगावाटको चमेलिया जनविद्युत् आयोजनाको विद्युत्गृह । तस्बिर : मनोज/कान्तिपुर



थालिगाडमा निर्माण भएको सबस्टेसन जेठ महिनामा ११ केभी प्रसारण लाइनमै चार्ज गरिएको थियो । गोकुलेश्वरबाट थालिगाडसम्मको ३३ केभीको २५ किलोमिटर प्रसारण लाइन निर्माण सम्पन्न भएको थियो ।

एक सातादेखि ३३ केभी प्रसारण लाइनलाई चार्जिङ टेस्ट गरेर सोमबारबाट नियमित लाइन सदरमुकामसम्म छोडिएको दार्चुला वितरण केन्द्र प्रमुख दयाराम शाहले बताए । ‘थालिगाडबाट एक सर्किटमा सदरमुकाम खलंगासम्म सोमबारदेखि लाइन छोडिएको छ,’ उनले भने, ‘समस्या नआए नियमित लाइन छोडिएको हो ।’ अब विस्तारै दोस्रो सर्किटबाट जौलजिवीसम्म लाइन छोड्ने तयारी गरिरहेको उनको भनाइ छ । थालिगाडबाट पहिलो सर्किटमा सदरमुकाम, दुहु र व्यास गाउँपालिकामा लाइन छोड्ने कार्ययोजना छ । दोस्रो सर्किटबाट जौलजिवी, लाली हुँदै जिल्लाका अन्य ठाउँमा लाइन छोडिने दार्चुला वितरण केन्द्रले जनाएको छ ।

तत्काल राष्ट्रिय प्रसारण लाइन एवं चमेलियाको बिजुली थालिगाड, मेसिनबालुवा, खेट्टेबगड, किम्तडी, धौलगाड, नमस्कार र सदरमुकामसम्म छोडिएको छ । हाल सदरमुकाम माथिल्लो क्षेत्रमा प्रसारण लाइन निर्माणाधीन छ । थालिगाडदेखि तल्लो क्षेत्रमा केहि दिनमै लाइन छोडेर जौलजिवीदेखि भारतबाट ल्याएको लाइन काटिने वितरण केन्द्र प्रमुख शाहले जानकारी दिए । ‘माथिबाट पनि भारतबाट आउने बिजुली काट्न निर्देशन आईसकेको छ,’ उनले भने, ‘लाइन छोड्ने बित्तिकै जौलजिवीबाट आउने बिजुली काटिनेछ ।’ नयाँ लाइन र जंगलबाट प्रसारण लाइन आएको हुनाले तत्काल भारतीय बत्ती काटेमा अगाडिको जस्तै समस्या आउनसक्ने भन्दै तत्काल नकाटिएको उनले बताए ।

केहि ठाउँबाहेक अहिलेसम्म महाकाली र शैल्यशिखर नगरपालिका तथा मालिकार्जुन र लेकम गाउँपालिकाका अधिकांश ठाउँहरूमा राष्ट्रिय प्रसारण निर्माण भइसकेको र केही ठाउँमा निर्माणाधीन अवस्थामा छन् । दुहु, मार्मा र व्यास गाउँपालिकामा निर्माणाधिन तथा नौगाड र अपीहिमाल गाउँपालिकामा चालु आवबाट प्रसारण लाइन निर्माण हुने वितरण केन्द्र दार्चुलाका प्राविधिक मीनराज पन्तले जानकारी दिए ।

यसअघि जिल्लामा ३८ मेगावाट बिजुली उत्पादन भएर पनि भारतको विद्युत् लाली, जौलजिवी र हुतीबाट खरिद गरेर उपभोग गर्दै आएका थिए । स्थानीयस्तरमा लघु जलविद्युत्बाट उत्पादन भएको र खलंगा साना लघु जलविद्युत् आयोजनाबाट गरी करिब ५ सय किलोवाट बिजुली उत्पादन हुँदै आएको थियो ।

०७३ मा दार्चुलाबाट उत्पादन भएको बिजुली देशका अन्य भागलाई उज्यालो दिए पनि स्थानीयले भने बल्ल उपभोग गर्न पाउँदा खुसी लागेको महाकाली नगरपालिका ७ का स्थानीय रमेश लोहारले बताए । २०७३ मा इनर्जी प्याक इन्जिनिरिङ नरेन्द्र निर्माण जेभीसित १ वर्षमा निर्माण सक्ने गरी सम्झौता भएको उक्त सब–स्टेसनको काम ३ वर्ष बढी समय लगाएर निर्माण भएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ ०९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्