स्थानीय तहमै बिजुली उत्पादन तयारी

महाकाली किनारका जाख, बलडा, तोली, पत्रम, चुँडी, सायल, बलकाँडेलगायत गाउँमा सातामा मुस्किलले २ दिन मात्र बिजुली आउँछ
डीआर पन्त

डडेलधुरा — विद्युत् उत्पादनको सम्भावना रहेका नदी र खोला आफूसँग पनि रहेको भन्दै भागेश्वर गाउँपालिकाले प्रदेशशभाको क्षेत्र १ लाई अँध्यारोमुक्त बनाउने तयारी गरेको छ । त्यसका लागि उसले विभिन्न योजनामार्फ विद्युत उत्पादनको योजना पनि अघि सारेको छ ।

‘अबका ३ वर्षमा गाउँपालिका भित्र बग्ने नदी र खोलामा विद्युत् उत्पादन गर्ने तयारी गरिरहेका छौं,’ गाउँपालिका प्रमुख कौशिला भट्टले भनिन्, ‘तत्काल विद्युत लाइन पुर्‍याउन नसकिने ठाउँमा सोलार र वैकल्पिक ऊर्जा प्रयोग गरि अध्यारो मुक्त बनाउने योजनामा काम भइरहेको छ ।’ राष्ट्रिय प्रशारण लाइनमार्फत गाउँगाउँमा विद्युतिकरण गर्ने योजना रहेको उनले बताइन् ।

गाउँपालिका प्रमुख भट्ट भन्छिन्, ‘हाम्रो बजेटले मात्र सम्भव नभएका कारण थोरै लगानीमा धेरै ठाउँमा विद्युत उत्पादन हुनसक्ने प्रचुर सम्भावना भएकाले लगानीकर्ताको खोजीसमेत सुरु गरिएको छ ।’ यस विषयमा गाउँपालिकाले विभिन्न निकायसँग सहकार्य र समन्वयसमेत गरिरहेको उनले बताइन् ।

हुन पनि सदरमुकामपछि जिल्लामा पहिलोपटक आफ्नै गाउँमा उत्पादन गरी बिजुली बलेको भागेश्वर गाउँपालिकामै हो । साबिक रुपालको रुद्रावती रुपालीगाडबाट साना जलविद्युत् आयोजना निर्माणगरि पहिलोपटक जिल्लामा विद्युत् उत्पादन सुरु भएको हो । तर ४ वर्षयता रुपालका बासिन्दा विद्युत् उपभोग गर्नबाट वञ्चित छन् । कुनै समय आफ्नै गाउँमा निर्माण भएको साना जलविद्युत् आयोजनावाट विद्युत उपभोग गरिरेहका स्थानीय राष्ट्रिय प्रशारण जोडिएपछि उपभोग गर्न स्थानीय वञ्चित थिए ।

विद्युतको राष्ट्रिय प्रशारण लाइन जोडिएपछि साना जलविद्युत पनि बन्द भएको थियो । राष्ट्रिय प्रशारण लाइन बिग्रेको बिग्रियै हुन थालेपछि सर्वसाधारणले वषौंदेखि उपभोग गर्दै आएको सेवाबाट पनि वञ्चित हुनुपरेको हो । महाकाली किनाराका जाख, बलडा, तोली, पत्रम, चुँडी, सायल, बलकाँडेलगायत दुर्गम गाउँमा सातामा मुस्किलले २ दिन बिजुली आउँछ । सदरमुकामदेखि अजयमेरु गाउँपालिका हुँदै भागेश्वर गाउँपालिकाको बगरकोट भएर झन्डै डेढ सय किमि लामो विद्युत लाइन रुपाल पुग्दासम्म ठाउँठाउँमा समस्या उत्पन्न भएर विद्युत उपभोग गर्नबाट वञ्चित हुनुपरेको हो ।

रुपालका बासिन्दा मात्र होइन कुनै समय आफ्नै गाउँमा उत्पादन भएको विद्युत् उपभोग गरिरहेका साविक बगरकोटको लेक क्षेत्रका बासिन्दाको अवस्था पनि उस्तै छ । राष्ट्रिय प्रशारण लाइन विस्तार भएसँगै गाउँमा उत्पादन हुने लघु जलविद्युत बन्द भएपछि यस क्षेत्रका बासिन्दाले पनि निकै सास्ती भोग्नुपरेको छ । विज्ञहरूका अनुसार भागेश्वर गाउँपालिकाकामा बग्ने आधा दर्जन बढी नदी र खोलामा थोरै लगानीमा धेरै विद्युत् उत्पादन गर्न सक्ने प्रचुर सम्भावना नभएका होइनन् ।

यसबारे पटकपटक अनुसन्धान र अध्ययन पनि भए । भागेश्वर गाउँपालिकाभित्र बग्ने सतमूला तथा गणिका नदी, चुल्लगाड, सिराडी गाड, रुपालीगाडसहितका आधा दर्जन खोला र नदीमा विद्युत उत्पादनका लागि पटकपटक धेरै सम्भाव्यता अध्ययन भए । कुनै समय विद्युत् उत्पादन गर्ने भन्दै सबै नदी र खोला व्यक्तिका नाममा दर्ता पनि भए तर अहिलेसम्म विद्युत उत्पादन त परै जाओस अध्ययनपछि कसैलै फर्केर पनि हेरेन । गाउँपालिकाका अधिकांश दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दा अहिले पनि टुकी र सल्लाको दियालोले उज्यालो बनाउन बाध्य छन् ।

‘विगतमा सम्भाव्यता अध्ययन भएका ठाउँमा मात्र नभइ थप सम्भाब्यता अध्ययन गरी साना तथा लघु जलविद्युत योजना निर्माण गर्ने तयारीमा गाउँपालिका रहेको छ’ गाउँपालिका प्रमुख भट्टले भनिन् ‘विगतमा अध्ययन भएका गणिका र सतमूला नदीको संगम, सतमूला नदीको खुल्लाखेत क्षेत्र, गणिका नदीको दोगाड क्षेत्र, रुपालीगाडबाट पहिले विद्युत उत्पादन भइरहेको क्षेत्र र साविक बगरकोटको चुल्ल गाडलगायतका विद्युत उत्पादन हुनसक्ने सम्भावना भएका क्षेत्रमा पुन अध्ययन सुरु गरिने छ ।’ यस अघि भएका अध्ययनले पनि यस क्षेत्रमा सस्तो मूल्यमा विद्युत उत्पादन हुन सक्ने सम्भावना देखाएको छ ।

‘भागेश्वर गाउँपालिकामा बग्ने नदी र खोलामा उत्पादन हुनसक्ने विद्युतले पुरै क्षेत्रलाई सस्तोमा अँध्यारोमुक्त क्षेत्र बनाउन सकिने धेरै सम्भावना छन्’ जल विद्युतका क्षेत्रमा २ दशकदेखि कार्यरत एकजना इन्जिनियर रामएकवाल सिंहले भने ‘गाउँपालिकामा बग्ने ३ वटा प्रमुख नदीका ४ ठाउँबाट एकएक मेगावाट विद्युत उत्पादन सहज उत्पादन हुन सक्छ ।’

साना जलाशय निर्माण गरेर थप ३ ठाउँबाट १.५० डेढ मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुन सक्ने सम्भावना रहेको पनि उनले जानकारी दिए । सिंहले भने, ‘१२ करोडदेखि १८करोडसम्मको लागतमा यी नदीहरूमा विद्युत् उत्पादन हुनसक्ने सम्भावना छ ।’ यसमा थपअध्ययन र अनुसन्धान गर्न बाकी रहेको उनले बताए ।

जलविद्युत् क्षेत्रका वरिष्ठ इन्जिनियर मणि दहाल पनि भौगोलिक अवस्था, नदीको वहाव र हिउँदमा हुने पानी हेरेर यस क्षेत्रमा विद्युत् उत्पादनको प्रचुर सम्भावना रहेको बताउँछन् । बरिष्ट इन्जिनियर दहालले भने ‘स्थानीय तहले जनतासँग मिलेर पब्लिक साझेदारीमा यस्ता लघु जलविद्युत आयोजनाहरू सुरु गर्नसके पुरै जिल्लालाई आवश्यक पर्ने विद्युत उत्पादन हुनसक्ने सम्भावना देखिएको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०८:५५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गौचरन बन्यो विमानस्थल

मझगाउँ विमानस्थल
कान्तिपुर संवाददाता

कञ्चनपुर — दुई दशकदेखि बन्द रहेको मझगाउँ विमानस्थल सञ्चालनको माग गर्दै एक टोली काठमाडौं गएको छ । विमानस्थल सञ्चालनका लागि गठित संघर्ष समितिका पदाधिकारीसँगै जनप्रतिनिधिहरू सहितको टोली सोमबार काठमाडौं गएको हो ।

वैशाखदेखि स्थानीयले संघर्ष समिति गठन गरी विमानस्थल सञ्चालनका लागि दबाबमूलक कार्यक्रम गर्दै आएका थिए । उनीहरूले स्थानीय तहदेखि प्रदेश र संघीय सरकारका जनप्रतिनिधिहरू समक्षसमेत पटकपटक छलफल गरिसकेका छन् ।

स्थानीय स्तरमा पनि नागरिक समाज तथा उद्योगी व्यवसायीहरूसंग पनि छलफल गरिसकेका छन् । ‘स्थानीय र प्रदेशस्तरमा हामीले धेरै छलफल तथा परामर्श गरिसकेका छौं,’ मझगाउँ विमानस्थल सञ्चालनका लागि गठित संघर्ष समिति संयोजक रमेश चन्दले भने, ‘स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूसहित मन्त्रालय र सम्बन्धित विभागमा दबाब दिन डेलिगेसनमा जान लागेका हौं ।’

उनले काठमाडौंमा पर्यटन मन्त्रालय, नागरिक उड्यन प्राधिकरण र विभिन्न एयरलाइन्सका सञ्चालक तथा प्रतिनिधिहरूसँग भेटेर विमानस्थल सञ्चालनबारे छलफल गरिने बताए । डेलिगेसन टोलीले नागरिक उड्यन प्राधिकरणका प्रमुखसँग भेटघाट गर्ने कार्यक्रम तय भएको जनाएको छ । उनले विमानस्थल सञ्चालनको सम्भाव्यताका विषयसंगै आवश्यकता अनुसार थप जमिन अधिग्रहण गर्न सकिने भएकाले यस विषयमा सरोकारवालाई जानकारी गराइने बताए ।

०५५ सम्म मझगाउँ विमानस्थल नियमित सञ्चालनमा थियो । यहाँबाट सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्ला बैतडीको गोकुलेश्वर, अछाम र बाजुरालगायत जिल्लामा उडान हुने गर्थ्यो । त्यतिबेला सातामा एकपटक काठमाडौं पनि उडान हुने गरेको स्थानीय बताउँछन् । सशस्त्र द्वन्द्व चर्किंदै गएपछि सुरक्षाको कारण देखाउँदै ०५५ देखि नै नियमित उडानहरू बन्द भए पनि विमानस्थल पूर्ण रुपमा भने बन्द भइसकेको थिएन ।

०६५ मा परीक्षणका रुपमा विमानस्थलमा अन्तिमपटक उडान भएको थियो । तत्कालिन पर्यटनमन्त्रीले बन्द रहेका विमानस्थल सुचारु गर्ने भन्दै सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लासँगै मझगाउँ विमानस्थलको परीक्षण गरेका थिए । अहिले विमानस्थल गौचरन बनेको छ । विमानस्थलका भौतिक संरचना जीर्ण बनेका छन् ।

प्राविधिक रुपमा पनि विमानस्थल सञ्चालनका लागि कुनै समस्या नरहेको पाइएको संघर्ष समिति संयोजक चन्दले बताए । ६२ बिघामा अहिले १६ सय ५० मिटर ‘रन वे’ बनाउन सकिने अवस्था रहेको उनले बताए । आवश्यक परे जमिन अधिग्रहण गरेर थप ३ सय मिटर ‘रन वे’ बढाउन सकिने उनले बताए ।

स्थानीय तह तथा प्रदेश र प्रतिनिधिसभा चुनावका बेला सबै राजनीतिक दलका उम्मेदवारले विमानस्थल सञ्चालनका लागि अवाश्यक पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । तर निर्वाचन पश्चात उक्त मुद्दा हराउदै गएको छ । ‘सरकारले यतिबेला धेरै ठाउँमा नयाँ विमानस्थल निर्माणसँगै पुरानाको मर्मत सम्भार गरिरहेको छ’ डेलिगेसन टोलीमा रहेका भीमदत्त नगरपालिका १७ का वडाध्यक्ष हिमाल चन्दले भने, ‘अन्य सँगै मझगाउँ विमानस्थल पनि सुचारु गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो ।’

उनले कैलालीका गेटा विमानस्थलको वैकल्पिकका रुपमा पनि यसलाई सुचारु गर्नु आवश्यक रहेको बताए । भ्रमण वर्ष २०२० को पूर्वाधार निर्माणका रुपमा पनि यसलाई लिनुपर्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०८:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्