चिकित्सक नहुँदा उपचार प्रभावित

सुदूरपश्चिममा कुल विशेषज्ञ चिकित्सक ६४, मेडिकल अफिसर ७१, जनस्वास्थ्य अधिकृत ६९, मेडिकल रेकर्डर ४, अहेब, अनमी ४ सय १९, नर्स १ सय ३० लगायत ३ हजार १ सय ७७ मध्ये ६ सय ३२ पद रिक्त
मोहन बुढाऐर, संगीता तिमिल्सेना 

धनगढी/बाजुरा — कर्मचारी समायोजनले सुदूरपश्चिममा स्वास्थ्य सेवा प्रभावित भएको छ । कार्यरत चिकित्सक, स्वास्थयकर्मी र कर्मचारी समायोजन रोजेर आफ्नो क्षेत्रमा गइसकेका छन् । समायोजन भई दरबन्दीमा हाजिर हुन नआएकाले स्वास्थ्य सेवा प्रभावित भएको हो ।

सुदूरपश्चिमको ठूलो सेती अञ्चल अस्पताल पनि विशेषज्ञ चिकित्सकीय सेवाविहीन हुन लागेको छ । अस्पतालमा कार्यरत ८ विशेषज्ञ चिकित्सक संघमा समायोजन भएर जान लागेका छन् । दैनिक ३ सय बढीले ओपीडी सेवा र भर्ना भई उपचार हुने सेती अस्पताल अब ३ विशेषज्ञका भरमा चल्नेछ ।

अस्पतालका सूचना अधिकारीदिलीप श्रेष्ठले कुल २२ विशेषज्ञचिकित्सक दरबन्दी भएकामा अहिले कार्यरत ११ मात्र छन् । जसमध्ये समायोजन भई ८ जना गएपछि ३ विशेषज्ञ चिकित्सक मात्रै हुनेछन् । उनकाअनुसार समायोजनमा
संघ रोजेका विशेषज्ञ चिकित्सक जान लागेका हुन् ।

प्रदेश रोजेका हालका मेडिकल सुपरिडेन्ट डा. हेमराज पाण्डे, गाइनोक्लोजिस्ट डा. खगेन्द्र भट्ट र डा. जगदीश जोशी मात्रै अब अस्पतालमा विशेषज्ञ चिकित्सकका रुपमा रहनेछन् । अस्पतालका सुपरिटेन्डेन्ट डा. पाण्डेयले विशेषज्ञ सेवा प्रभावित हुन नदिन प्रदेश सरकारको सामाजिक विकास मन्त्रालयलाई समायोजन भएका डाक्टरहरू जानुपूर्व विशेषज्ञ चिकित्सक ल्याउन माग गरिएको बताए । सेती अस्पताल प्रदेश सरकारअन्तर्गत छ ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशको करिब २८ लाख जनसंख्याको अधिकांश बिरामीले अस्पतालमा हाल कार्यरत ११ विशेषज्ञसहित ४१ डाक्टरबाट मात्रै उपचार सेवा पाईरहेका छन् । प्रदेशको दोस्रो ठूलो महाकाली अञ्चल अस्पतालमा १८ विशेषज्ञ डाक्टरको दरबन्दीमध्ये १ जना मात्र कार्यरत छन् । पहाडी जिल्लाका जनतालाई सेवा दिन डडेलधुरामा खुलेको उप–क्षेत्रीय अस्पताल नाममा मात्रै सीमित भएको छ । २० विशेषज्ञ चिकित्सक दरबन्दी भएको उप–क्षेत्रीयमा हालसम्म कोही हाजिर छैनन् ।

एक/एक विशेषज्ञको दरबन्दी भएको जिल्ला अस्पताल बैतडी, बाजुरा, बझाङ, कैलालीेका मालाखेती, टीकापुर, दार्चुलाको गोकुलेश्वर र डडेल्धुराको जोगबुढामा विशेषज्ञ डाक्टर छैनन् । सुदूरपश्चिममा ६४ विशेषज्ञ र २२ डाक्टर पद रिक्त रहेको प्रदेश सामाजिक बिकास मन्त्रालयले जनाएको छ । स्वास्थ्य चौकी, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र जिल्ला अस्पताल लगायतका स्वास्थ्य क्षेत्रमा ६ सय ३२ स्वास्थ्यकर्मीको दरबन्दी रिक्त छन् ।

‘पछिल्लो समयमा समायोजनले गर्दा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीहरू पनि आफ्नो कार्यक्षेत्रमा गएकाले दरबन्दी रिक्त छन्,’ क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशक डा. गुणराज अवस्थी भने । उनले यहाँ समायोजन भई आउनहरूे हाजिर हुन नहुँदा यहाँका स्वास्थ्य संस्थाको सेवा प्रभावित भएको बताए । उनका अनुसार सुदूरपश्चिम प्रदेशमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत ८० प्रतिशत कर्मचारी अन्य प्रदेशका भएकाले उनीहरू आफ्नो क्षेत्रमा जाँदा खाली देखिएको छ ।

सामाजिक विकास मन्त्रालयका अनुसार सुदूरपश्चिम प्रदेशमा स्वास्थ्य चौकी ३ सय ७६, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र १६, जिल्ला अस्पताल ४, अञ्चल , उप–क्षेत्रीय अस्पताल ३, प्रसूति सेवा केन्द्र ३ सय ७१ छन् । ती स्वास्थ्य संस्थामा कुल विशेषज्ञ चिकित्सक ६४, मेडिकल अफिसर ७१, जनस्वास्थ्य अधिकृत ६९, मेडिकल रेकर्डर ४, अहेब, अनमी ४ सय १९, नर्स १ सय ३०, लगायत ३ हजार १ सय ७७ पद छन् । जसमध्ये ६ सय ३२ पद रिक्त रहेका छन् ।

खाने फुर्सदै पाउँदैनन् डाक्टर
जिल्ला अस्पताल बाजुरामा बिरामीको चाप बढेको छ । बर्खाको मौसम, खानपानमा उचित ध्यान नदिँदा सर्वसाधारणमा आउँ, ग्यास्ट्रिक, ज्वरो, झाडापखलाको समस्या देखिएको हो । यिनै समस्या लिएर अहिले हरेक दिन अस्पतालमा सय बढी बिरामी आउने गरेको डा. लोकेन्द्र नाथ बताउँछन् । बिरामीको चाप बढेसँगै चिकित्सकहरूलाई खाने फुर्सद पाउनसमेत कठिन छ ।

‘अहिले जिल्ला अस्पतालका डाक्टरहरूलाई खाना खाने समय पनि छैन,’ उनले भने, ‘बिहानैदेखि खटिएर काम गरिरहेका छौं ।’ अस्पतालमा बढीजसो महिला र बालबालिका उपचारका लागि आउने गरेका छन् । अस्पताल खुल्नुअघि नै बिरामीहरू लाइन लागिसकेका हुन्छन् । जिल्ला अस्पताल बाजुरामा भिडियो एक्सरे, अडियो एक्सरे, ल्याब टेस्ट, एमडीजीपी डाक्टरहरूबाट शल्यक्रियालगायत सेवाहरू प्रदान गरिने भएकाले जिल्लाभरका बिरामी आउने गरेको अस्पताल प्रमुख डा. रोहित गिरीले बताए ।

‘५ दिनदेखि ज्वरो आएको थियो । स्थानीय स्वास्थ्य चौकीमा उपचार गरें । सन्चो भएन टाइफाइड देखियो,’ खप्तड छेडेदह गाउपालिका ३ गुदुखातीका मनबहादुर धामीले भने, ‘अनि घरबाट ४ घण्टाको बाटो पैदल हिँडेर गाडी पुग्ने स्थानसम्म जसोतसो आएर जिल्ला अस्पताल बाजुरामा आएँ ।’ उनका अनुसार बिहान ७ बजे जिल्ला अस्पतालमा आए पनि दिउँसो २ बजेसम्म पनि उनको उपचार हुन सकेको थिएन ।

त्यस्तै समस्या बडीमालिका नगरपालिका ३ रजालीकी ४५ वर्षीया किट्टी चंँदाराको छ । उनी पनि बिहान १० बजेदेखि रिपोर्ट आउने आशामा कुरिरहेकी थिइन् । उनी छाती र पिसाब पोल्ने समस्याले अस्पताल आएकी हुन् । उनी बिहानै ३ घण्टाको पैदल हिँडेर अस्पताल आएकी हुन् । डाक्टरहरूले पिसाब र रगत जांँच गर्नुपर्ने सुझाव दिए । उनी ल्याबमा गइन त्यहाँ पनि उस्तै भीड । ‘४ घण्टापछि बल्ल पालो आयो उपचार भयो,’ उनले भनिन् ।

बिरामीको चाप बढदै गएपछि करिब ५/७ घण्टा कुरेपछि उपचार पाउने अवस्था रहेको डा. नाथ बताउँछन् । अहिले विशेष गरी अस्पतालमा झाडापखाला, आउँ, टाइफाइड, ग्यास्ट्रिक, पिसाबमा समस्या भएका बिरामी आउने गरेको अर्का डाक्टर राजुराज जैशी बताउँछन् ।

उनले भने, ‘हामीले सकेजति लागेर बिरामी उपचार गरिरहेका छौं तैपनि बिरामीको चाप बढेको छ । यो मौसमै यस्तै हो ।’ अस्पताल प्रमुख डा. गिरीले यो मौसममा बिरामीको चाप बढनु सामान्य भएको बताए । ‘यो मौसममा बढी बिरामी आउने गर्छन् । हामीले आफ्नो समयअनुसार उपचार गरिरहेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ३२, २०७६ १०:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गौराको तयारी

डीआर पन्त

डडेलधुरा — भारतको गुजरातमा ११ वर्षदेखि बस्दै आएका देवलका लक्ष्मीदत्त जैसीको परिवार गौरा मान्न घर फर्किएको छ । सम्भव भएसम्म उनको परिवारका सबै सदस्य हरेक वर्ष गौरा मान्न जन्मथलो फर्कने गर्छन् ।

जैसीको परिवार झै उनको छर–छिमेकमा पनि रोजगारीका लागि बाहिर गएका र बसाइ सरेर तराइ झरेका पनि गौरा मान्न घर फर्किएका छन । सुनसान हुने गाउँमा चलपहल सुरु हुन थालेको छ ।

गाउँका चोक चौराहमा यातायातका साधन आउने जाने क्रम बढेको छ । डडेलधुराको देवल मात्र होइन, सुदूरपहाडका प्रायः सवै गाउँंमा गौराको तयारी सुरु भएको छ । प्रमुख सांस्कृतिक पर्व गौरा मनाउन फर्कनेको लर्को लागेको छ । सदरमुकामवाट ग्रामीण क्षेत्रसम्म यातायातका साधानमा भीड पनि बढेको छ । बजारहरूमा गौराका लागि चाहिने सामान खरिद गर्नेको भीड बढेको हो । गौरा सुरु हुन अझै ३ दिन बाँकी छ । तर सदरमुकामदेखि गाउँं–गाउँमा गौराको रौनक सुरु भइसकेको छ ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व गौराको सदरमुकामदेखि ग्रामिण भेकसम्म ब्यापक तयारी गरिएको छ । प्रदेशका हरेक जात जाती, बर्ग र क्षेत्रका वासिन्दाको विभेदरहित साझा सांस्कृतिक पर्व भएका कारण पनि गौराको उत्साह र रौनक वेग्लै हुने गरेको छ ।

गौरा भित्र्याउने घर आँगनदेखि सामुहिक गौरा घरको सरसफाइसँगै गौरा बिर्सजन गर्ने मठ मन्दिरमा पनि सरसफाइ सुरु भएको छ । गाउँदेखि जिल्ला सदरमुकाममा हुने गौरा महोत्सवको प्रचार पनि सुरु भइसकेको छ । वर्षाले बन्द भएका, भत्किएका मठ मन्दिर जाने बाटाघाटा र बिरुडा भिजाउने परम्परागत कुवा, नाउलाको सफाइ गरिएको छ ।

महादेव वर पाउन देवी पार्वतीले गरेको कठिन तपस्या र व्रतको सम्झना गर्दै सुदूरमा पौराणिककालदेखि मनाइदै आएको पर्वका रुपमा गौरालाई लिइन्छ । गौरा बिसर्जन गरिने मठ मन्दिरमा भाद्र संक्रान्तिका दिन पुरुषहरू जम्मा भएर देवी–देवताको ठाडो खेल गाउंदै गौरा पर्व सुरु भएको सन्देश दिने गरिन्छ ।

पञ्चमीका दिन महिलाहरूले सामुहिक रुपमा बिरुडा (५ प्रकारका अन्न मिसाएर बनाइने) स्थानीय जलाशयमा गएर भिजाउने, अर्को दिन परम्परागत कुवा र नाउलामा गौरा पूज्ने र अमुक्ताभरण सप्तमीका दिन गौरा भित्र्याउने चलन छ । एक साता मनाइने गौरा धार्मिक मात्र नभएर सुदूरपश्चिमको सांस्कृतिक र सामाजिक महत्व वोकेको प्रमुख पर्व पनि हो ।

‘गौरा पर्व मात्र नभएर सभ्यता पनि हो,’ सुदूरको संस्कृतिका विषयमा विद्यावारिधि गरेका प्रा.डा मोहन भट्ट भन्छन्, ‘पौराणिक सभ्यतामध्ये गौरा सभ्यता सबैभन्दा प्राचीन मानिन्छ ।’ गौरामा गाइने फाग, चैत, धुमारी र ठाडो खेल धार्मिक गतिविधिमा आधारित छन् । डेउडा प्राचीन तथा समकालीन विषय वस्तुमा गाउने गरिएको छ । प्राध्यापक भट्ट भन्छन्, ‘गौरा सुरु भएदेखि गाइंदै आएका फाग, चैत, धुमारी र ठाडो खेल जस्ता लोक काब्यमा प्राचिन इतिहास लुकेको छ ।’

एकातिर देवीदेउताका चैत, फाग, धुमारी, ठाडो खेल र डेउडा गाएर धार्मिक लोककाव्य जिवन्त राख्ने परम्परा छ भने अर्कोतिर नेपाल एकीकरणका वीरहरूका गाथा डेउडाका रुपमा गाएर राष्ट्रिय एकतालाइ पनि गौरा पर्वले संरक्षण गरेको हुन्छ । संस्कृतिविद् प्राध्यापक डा. भोजराज पन्त भन्छन्, ‘यो धार्मिक तथा सामाजिक महत्वको अद्भूत सांस्कृतिक पर्व हो ।’ बल, तील, गुभा, धान र साउं का बोटबाट बनाइने गौरा र शिवका रुपमा काठको प्रतिमा स्थापित गरि एक हप्ता सम्म पूजा गर्ने परम्परा छ ।

अविवाहित कन्याहरूले घर भित्र्याउने परम्परा रहेको गौरा बिर्सजन गर्दा भने विवाहित बुहारीले टाउकोमा नचाउँदै धार्मिक गीत गाउँंदै स्थानीय मठ–मन्दिरमा लैजान्छन् । मठ मन्दिरमा धामी र पुजारीहरूले गौरालाइ विधिवत बिर्सजन गर्ने परम्परा छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३२, २०७६ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्